Zondag 19/05/2019

Klimaatprotest

De kracht van verandering zit bij de jeugd

35.000 spijbelende jongeren trekken door Brussel om een ambitieuzer klimaatbeleid te eisen. Beeld Tim Dirven

Zeven op de tien Belgen noemen klimaatverandering een van de grootste problemen van onze tijd. Voor jongvolwassenen is het zelfs het belangrijkste thema bij de verkiezingen.

Vijftigplussers zetten klimaatverandering op zeven als zij worden gevraagd naar thema’s die doorslaggevend zijn in het stemhokje. Maar bij jongeren ligt dat helemaal anders: voor hen is klimaat het absolute topthema, blijkt uit onderzoek van de UGent en het Nederlandse onderzoeksbureau Burat, waarbij 2.000 Belgen bevraagd werden naar hun attitudes tegenover de klimaatproblematiek. 

Uit deze representatieve bevraging komt één duidelijk beeld naar voren: bewustzijn over de klimaatproblematiek is in brede lagen van de bevolking aanwezig, maar het zijn de jongeren die nu ook daadwerkelijk iets in beweging zetten. “Er zit een paradigmawissel aan te komen. Dit wordt een nieuw strijdtoneel”, zegt onderzoeker Wim Buedts. Dat verklaart bijvoorbeeld ook waarom N-VA nu een themadag wijdt aan het ‘ecorealisme’. Geen enkele partij kan het thema naast zich neerleggen. Over alle leeftijdscategorieën heen ziet 70 procent van de bevraagden klimaatverandering als een van de grootste problemen van onze tijd. 

Dat is niet noodzakelijk een garantie dat klimaat nu ook bovenaan op de politieke agenda komt te staan, zegt politicoloog Carl Devos (UGent), die niet aan het onderzoek meewerkte. “Het zou een kleine revolutie zijn. De eerste bezorgdheid van kiezers is traditioneel eten en drinken, en eventueel veiligheid. Dat jongeren nu klimaat bovenaan zetten betekent niet dat het daar nog zal staan eenmaal ze zelf met concrete oplossingen moeten komen – en ze moeten betalen.”

Het onderzoek lijkt dat idee te bevestigen. Ouderen zeggen meer dan jongeren rekening te houden met het milieu in hun koopgedrag, maar zijn minder bereid daar ook meer voor te betalen. 

Blind gestaard

Opvallend is dat het opleidingsniveau in het onderzoek geen factor van betekenis blijkt. “Hoe jonger, hoe groter de sense of urgency”, klinkt het. “Voor de jeugd van vandaag is duurzaamheid geen vraagstuk maar een gegeven.” De onderzoekers noemen hen de natives: 18- tot 25-jarigen die opgegroeid zijn met het besef dat de klimaatverandering grote gevolgen kan hebben voor onze planeet. In hun ogen hebben de vorige generaties te weinig gedaan om het probleem aan te pakken, maar staat er nu een generatie jongvolwassenen op.

Natives geloven in de mobiliserende kracht van de massa.
 Reken daarbij dat de spijbelende scholieren in Brussel buiten het bestek van het onderzoek vielen, en je weet: de kracht van verandering zit bij de jeugd. “We hebben ons jarenlang blind gestaard op de millennial, die de wereld omver ging werpen. Dat is niet gebeurd: toen de hypotheek afbetaald moest worden, heeft de millennial zich geconformeerd.” De jongste generatie lijkt daarentegen wel bereid om de daad bij het woord te voegen.

Luidste roepers eisen aandacht op

Lang niet alle jongeren zitten op dezelfde lijn als de natives. Heel wat jonge mensen situeren de onderzoekers in twee andere groepen, de wegkijkers en de zelfvoorzieners. Het zijn deze groepen, samen goed voor een derde van de bevraagden, die zich het meest verzetten tegen al te veel alarmisme.

Wegkijkers zien wel degelijk dat hun omgeving verandert, maar weigeren om voetstoots de gevolgen te aanvaarden. Het zijn veelal oudere mannen, Vlamingen die op het platteland wonen en bang zijn voor de gevolgen van allerhande maatregelen op hun eigen leven – en vooral hun portefeuille. Vanuit een Tesla is het makkelijk praten over bioproducten in de supermarkt, redeneren ze.

Individualistischer zijn de zelfvoorzieners. Zij voelen zich bedreigd en willen alleen aan duurzame oplossingen deelnemen als ze daar voordeel uithalen. Ze vormen een kleine groep die slechts 6 procent van de steekproef vertegenwoordigt, maar die in het publieke debat boven haar gewicht bokst. Ze zijn niet bang van polarisering, zijn extravert en vaak fors gebekt. Op sociale en in klassieke media krijgen ze daardoor volgens de onderzoekers vaak buitenproportioneel veel aandacht.

Echte klimaatontkenners zijn erg zeldzaam, zo blijkt uit het onderzoek. Zorgzaamheid voor het milieu is alomtegenwoordig. Kijk naar de extreemrechtse organisatie Schild & Vrienden: allesbehalve natives, en toch laten ze zich opmerken door opruimacties waaruit een grote bezorgdheid voor hun Vlaamse leefwereld spreekt.

Het verschil is dat natives zich ver houden van partijpolitiek. Ze staan voor een nieuwe beleidscultuur: geen ‘ja maar’, wel acties die resultaat opleveren. “Dan hoor je minister Joke Schauvliege op de radio zeggen dat ze zich gesteund voelt door de klimaatjongeren”, zegt Buedts. “Wel, die heeft dus echt niet begrepen hoe het zit. De jongeren die in Brussel op straat komen weten niet waar ze gaan eindigen, en dat maakt ook niet uit. De gamechanger is dat jongeren vandaag het gevoel hebben dat ze dingen kunnen veranderen.”

Natives

Jongvolwassenen voor wie klimaatverandering een evidentie is, en die het heft in eigen handen nemen.

Pioniers

Meer vrouwen dan mannen, meer Waals dan Vlaams. Pioniers geloven in het belang van duurzaamheid en zetten die vanuit ideologische overtuiging ook om in de praktijk.

Zoekers

De millennial die zich bewust is van de problematiek maar een extra zetje nodig heeft om in actie te komen.

Wegkijkers

Weten niet wat ze met de groene beweging aan moeten en vrezen het effect op hun eigen leven. Wegkijkers vind je in alle leeftijdsgroepen.

Zelfvoorzieners

Een kleine maar nadrukkelijk aanwezige groep. Ze weten dat er veel op het spel staat, maar willen de rekening niet gepresenteerd krijgen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.