Zaterdag 04/12/2021

De kracht van STRAATWIJSHEID

Vanaf woensdag draait Straight Outta Compton in de Belgische filmzalen. Vorige maand groeide deze prent over de beruchte rapgroep N.W.A al uit tot een onvoorzien kassucces in de VS. Want zwarte straatcultuur en Hollywood werpen zich op als bondgenoten in barre tijden.

"Waarvoor staat N.W.A eigenlijk?" In de film Straight Outta Compton kijkt manager Jerry Heller zijn protégé Eazy-E met een ongemakkelijke grijns aan. "Is het... No Whites Allowed?"

Flauwekul, natuurlijk. N.W.A stond altijd voor 'Niggaz wit Attitudes'. Maar de uitspraak van de blanke, joodse manager spreekt boekdelen over de schutkring die opgetrokken werd tussen de bange blanke voorsteden en de zwarte getto's.

'No Whites Allowed' vat trouwens ook de ondertoon van deze bioscoopprent. Op de manager van N.W.A na, die als hebberige smiecht wordt geportretteerd, zijn alle belangrijke filmpersonages zwart. De enige blanke gezichten die kort opduiken, zijn ofwel die van racistische flikken, conservatieve nieuwslezers, een knullige platenpief of verbolgen Amerikanen die de muziek van het zestal rond Eazy-E, Dr. Dre en Ice Cube onder een pletwals vermorzelen. Scherper kan de wij-zijverhouding niet gesteld worden.

Aan de kassa merk je dan weer een ander verhaal. Blank en zwart bleken massaal present te tekenen aan de bioscoopdeuren. Hoewel Hollywood in het verleden niet graag inzette op 'zwarte films' met een sociaal-maatschappelijke lading (omdat er niet genoeg publiek voor zou zijn), overtrof Straight Outta Compton de stoutste verwachtingen. De film, met een budget van 24,7 miljoen euro, verdiende na het eerste weekend al het dubbele terug. En dat met een release midden in augustus, wat filmkenners de 'dog days' op de kalender noemen.

In de VS en Canada bracht de prent inmiddels meer dan 150 miljoen euro in het laatje. Door dat onvermoede succes besloot Kinepolis om de film ook in ons land een bioscooprelease te geven, hoewel die in eerste instantie niet gepland was.

Politiegeweld

Dat de zwarte gemeenschap zich wellicht het meest rechtstreeks aangesproken voelt tot Straight Outta Compton, is volgens regisseur F. Gary Gray (bekend van Friday en The Negotiator) natuurlijk niet zo vreemd. "Het verhaal in de film is van deze tijd, hoe triest dat ook moge klinken", zei hij in de Los Angeles Times. Daarmee verwees hij naar het recente politiegeweld gericht op Afro-Amerikanen. Vandaag heeft die bevolkingsgroep opnieuw nood aan een stem die het voor hen opneemt, hen dwingt terug te vechten. Maakt niet uit dat die stem resoneert uit het verleden.

"You are now about to witness the strength of street knowledge", klinkt een stem aan het begin van Straight Outta Compton. Daarmee begint de film op eenzelfde manier als de gelijknamige plaat van N.W.A., nu 27 jaar oud. Die 'kracht van straatwijsheid' kan nu nog steeds dienen als bliksemafleider voor alle woede die vandaag heerst in de zwarte gemeenschap, gelooft Ice Cube, een van de zes leden van N.W.A: "Indertijd wilden we de mensen een verbaal wapen geven", vertelde hij in interviews. Dat de groep fysieke wapens verheerlijkte, ontkent hij in één trek. "We schreven over wat we in onze wereld zagen. Dat wordt ook duidelijk in deze film. We maakten niet-gewelddadige protestmuziek." Niettemin toonde nieuwszender CNN zich verbaasd dat er geen rellen uitbraken na de première van Straight Outta Compton.

"The most dangerous group in the world" werd N.W.A een kwarteeuw geleden dan ook genoemd. En vandaag kun je nog altijd begrijpen waarom. De staatsgevaarlijke reputatie die de groep toen torste, dankte ze voornamelijk aan de scheldtirade 'Fuck tha Police'. In die controversiële song klaagde de zesmanscrew onder meer politiegeweld en discriminatie aan. Dat deden ze met expliciete rhymes die bij de overheid niet in goede aarde vielen. N.W.A werd door de FBI in de gaten gehouden, terwijl politieagenten weigerden de groep te beschermen tijdens concerten.

De groep rapte dan ook dat "police think they have the authority to kill a minority", terwijl er wordt afgerekend met het vooroordeel dat "every nigga is selling narcotics". Nog voor Rodney King in 1991 tot pulp geslagen werd door de politie, met de rellen in Los Angeles tot gevolg, had N.W.A daarmee al een snapshot gemaakt van de spanning in de grimmige buitenwijken. De opruiende boodschap in 'Fuck tha Police' boette sindsdien niet aan spankracht in. Méér nog: de woorden bleven even brandend actueel. Toen bekend werd dat een Amerikaanse agent niet vervolgd zou worden voor het doodschieten van een ongewapende zwarte tiener in Ferguson, braken protesten uit. Fanshirts met het opschrift 'fuck tha police' lieten niets aan de verbeelding over, terwijl 'Alright' van Kendrick Lamar en songteksten van N.W.A gescandeerd werden.

Met die teksten luidde het zestal in 1988 zowel de doorbraak in van Westcoast-rap als van de gangstarap - een hoogst omstreden subgenre binnen de hiphop. Over het leven als crimineel werd weliswaar al langer gerapt, maar Straight Outta Compton tilde die verhalen tot ver boven het getto uit. Het was een van de eerste albums met het 'Parental Advisory'-logo, maar behaalde desondanks dubbel platina. Doorheen de jaren werden miljoenen exemplaren verkocht van die plaat, en niet alleen aan een publiek dat in dezelfde probleemwijken opgroeide als Ice Cube, Eazy-E of Dr. Dre. Ook blanke suburbjongeren sloten de muziek massaal in de armen.

Die bevoorrechte middenklasse bleek uiteindelijk zelfs goed voor drie vierde (!) van de verkoop. Voorstedelijke, bevoorrechte blanke jongeren bleken voornamelijk geporteerd voor de romantiek van de zelfkant. De aantrekkingskracht van Compton valt nog steeds niet te onderschatten. In de Volkskrant getuigt een gids in die voorstad van L.A. dat zijn klandizie vooral bestaat uit Australiërs en Europeanen, die opgroeiden met hiphop. "Blanke mensen die in alles de codes van de straat volgen, van kleding tot taalgebruik, maar zich nooit in de achterbuurt hebben gewaagd. Voor hen is Compton zoiets als Nashville."

Nachtenlange orgieën

Wat de film Straight Outta Compton dan weer aantrekkelijk maakt voor een breed publiek, is het herkenbare from zero to hero-leitmotiv. In vrij karikaturale lijnen - een beetje teleurstellend voor een prent die twee en een half uur duurt - wordt verteld hoe de protagonisten Eazy-E (voormalige dealer), Dr. Dre (jonge, werkloze vader) en Ice Cube (stille kracht met luide pen) zich opwerken van arme straatratten tot succesvolle chroniqueurs van hun eigen wereld.

Die opstap blijkt de sleutel tot nachtenlange orgieën en een miljoenenverkoop, leer je in de film. Het is een heroïsche, haast machistische weergave van de waarheid die jammer genoeg een kritische benadering van de personages in de weg staat. Dr. Dre en Ice Cube produceten de film mee, en lijken op die manier hun eigen mythevorming in de hand te hebben gewerkt. Ook Eazy-E, die aan het eind sterft aan aids, wordt overigens als een martelaar opgehemeld, ongetwijfeld dankzij de bemoeienissen van zijn coproducende weduwe.

Maar goed: de ge(b)romantiseerde verhaallijn over vriendschap en verraad zorgt er wél voor dat deze gepolijste biopic zelfs hiphopleken bleek aan te spreken. Vandaag ziet het er overigens naar uit dat Straight Outta Compton zelfs de muzikale biopic Walk the Line (2005) over Johnny Cash zal voorbijsteken aan de kassa. Mogelijk sorteert dat immense succes een sneeuwbaleffect, zoals je in de jaren 90 zag. Toen ontstond een hausse van 'hood movies' nadat John Singleton in 1991 debuteerde met de blockbuster Boyz n the Hood (ook een film met Ice Cube trouwens). Inmiddels is trouwens al bekend dat Straight Outta Compton een sequel krijgt in de bioscoop. Die begint waar de eerste eindigt, en zal zich focussen op Snoop Dogg, 2Pac en het bendegeweld aan de Westcoast. Zal het trouwens íémand verbazen als die langverwachte biopic over 2Pac er nu toch sneller dan verwacht aankomt?

Daarnaast blijkt ook Public Enemy al gepolst te zijn voor een film à la Straight Outta Compton, terwijl Baz Luhrmanns musical-dramaserie The Get Down (over de pioniersjaren van de hiphop) binnenkort te zien is op Netflix. Deze herfst verwachten we ook nog een documentaire over Suge Knight op Showtime, van Antoine Fuqua. Met andere woorden: de volgende maanden ontkomt u niet aan de kracht van straatwijsheid.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234