Dinsdag 20/10/2020

Analyse

De kracht van een lege stoel

First Lady Michelle Obama zit naast een lege stoel, die onbezet bleef voor de 'slachtoffers van wapengeweld die niet langer een stem hebben'.Beeld AFP

In zijn laatste State of the Union liet VS-president Barack Obama zijn beleidsmakers een lege stoel na, als waarschuwing aan zijn democratie.

"Het is een van de weinige teleurstellingen van mijn presidentschap - de rancune en het wantrouwen tussen de partijen is erger geworden in plaats van beter. Het lijdt geen twijfel dat een president met de gaven van Lincoln of Roosevelt de kloof beter had overbrugd."

Tijdens deze knieval zal VS-president Barack Obama in zijn laatste State of the Union met weemoed teruggedacht hebben aan zijn overwinningstoespraak in Grant Park, Chicago, begin november 2008. Na een uitputtende politieke campagne die gebouwd was rond de begrippen Hope en Change beloofde de eerste Amerikaanse president met Afro-Amerikaanse wortels toen dat er 'geen rode (Republikeinse) staten, geen blauwe (Democratische) staten meer zouden zijn, enkel maar Verenigde Staten'.

Het sierde Obama afgelopen nacht om toe te geven dat hij niet in zijn opzet is geslaagd. De Democraat erkende grootmoedig dat zijn opvolger een politieke cultuur zal erven die verdeelder is dan degene die bestond toen hij zijn eerste ambtstermijn begon temidden van de diepe recessie - de globale bankencrisis van 2008 - en twee verwoestende oorlogen in Afghanistan en Irak van waaruit de VS toen nog duizenden van zijn jongeren zag terugkeren in een bodybag.

Barack Obama tijdens zijn laatste State of the Union vannacht.Beeld Photo News

Zonder naamkaartje

De lege stoel had bewust geen naamkaartje maar het lijdt geen twijfel dat het presidentieel echtpaar gedacht zal hebben aan Hadiya Pendleton, een 15-jarig meisje uit hun buurt in Chicago die op 29 januari 2013 gedood werd door wapengeweld - een week nadat ze op het Witte Huis had gedanst tijdens Obama's tweede inauguratie als president.

Meer dan zijn toespraak zal deze lege stoel het beeld worden van zijn laatste jaar presidentschap dat binnen decennia nog zal worden opgediept, als blijvende waarschuwing. De lege stoel symboliseerde immers méér dan enkel maar de slachtoffers van wapengeweld en de onmacht van deze president om daar iets aan te veranderen.

Hij vertegenwoordigde ook de afwezige Amerikanen die voelen dat ze niet meer vertegenwoordigd worden door hun Congres - de reden waarom in de campagne voor de voorverkiezingen in beide kampen anti-establishmentkandidaten zoals Donald Trump (Republikein) en Bernie Sanders (Democraten) de polls leiden.

Voor een deel trad Obama beiden tegemoet in hun kritiek. De president riep op tot nieuwe beperkingen van campagne-uitgaven, "zodat enkel een handvol families en verborgen belangen onze verkiezingen niet financieren." Ook bepleitte hij een einde van 'gerrymandering', het hertekenen van kiesdistricten door meerderheidspartijen om overwinningen bij de volgende stembusgang veilig te stellen.

Deze Hadiya Pendleton, die in 2013 werd neergeschoten in een park, stond symbool voor alle slachtoffers van het epidemische vuurwapengeweld in de VS.Beeld AP

Kritiek op kandidaat-opvolgers

Maar Obama berispte zijn kandidaat-opvolgers vooral fors om het wantrouwen in de politiek en de angst voor de toekomst niet uit te buiten tijdens de campagne. "Terwijl frustraties groeien zullen er stemmen zijn die ons aanmoedigen om terug te plooien in tribale kampen, die een zondebok zullen maken van medeburgers die niet op ons lijken of zoals ons bidden, of niet dezelfde achtergrond delen", zei hij. "We kunnen ons niet veroorloven om dat pad in te slaan."

"Wanneer politici moslims beledigen, zowel in het buitenland als onze medeburgers, wanneer een moskee gevandaliseerd wordt of een kind gepest, maakt ons dat niet veiliger", zei hij. "Dan vertel je ook niet wat er gebeurt. Het is gewoon verkeerd. Het vermindert onze status in de wereld. Het maakt het moeilijker om onze doelen te bereiken. Het verraadt wat we als een land zijn."

Met deze boodschap richtte hij zich onrechtstreeks tot Republikeins topkandidaat Donald Trump, die de moslimbevolking over één kam scheert met de IS-terreur. "Beantwoorden we de uitdagingen van onze tijd met angst, keren we ons als natie in onszelf, en keren we tegen elkaar als een volk?", vroeg de president. "Of zullen we de toekomst tegemoet zien met vertrouwen in wie we zijn, waarvoor we staan, en de ongelooflijke dingen die we samen kunnen doen?".

Het antwoord - zoals de zaken er nu voor staan - lag opnieuw in de gasten van het presidentieel echtpaar. Naast Michelle zat er ook een Syrische vluchteling die vrouw en kind verloor bij een bombardement, en een Mexicaanse immigrant. De Republikeinen daarentegen nodigden Kim Davis uit, de griffier van een rechtbank in Kentucky die voor conservatief rechts een heldin werd omdat ze weigerde het huwelijk van een holebikoppel te bekrachtigen.

Refaai Hamo, de Syrische vluchteling die vrouw en kind verloor bij een bombardement.Beeld AP

De Republikeinse Congresleden werden door Obama voortdurend uitgedaagd om hun systematische obstructiepolitiek stop te zetten, vorige week nog gekenmerkt door een wetsontwerp om zijn historische zorgwet naar de prullenmand te verwijzen. "Laat ons in de plaats daarvan ons inspannen om de strijd tegen kanker te voeren", hield Obama hen voor, in een referentie naar vicepresident Joe Biden die recent zijn zoon Beau verloor aan de vreselijke ziekte.

"Democratie vereist een basis van vertrouwen tussen de burgers", zei hij. "Ze werkt niet als we denken dat de mensen die het niet eens zijn met ons van kwade wil zijn of dat onze politieke tegenstanders niet vaderlandslievend zijn. We moeten het systeem veranderen opdat het ons betere zelf naar boven kan brengen."

Beeld Photo News

Diplomatie en vrijhandel

De laatste State of the Union toonde opnieuw de bevlogen Barack Obama die in 2008 en 2012 het vertrouwen van zijn kiezers won. De morele gids die de VS op weg wou zetten in de 21 eeuw, door de groeiende ongelijkheid tussen arm en rijk weg te werken, voluit in te zetten op technologische innovatie en inclusieve oplossingen aan te reiken voor de grote uitdagingen van onze tijd, zoals klimaatverandering en migratie.

Met een Congres waarvan de Republikeinse meerderheid hem in de voorbije jaren in toenemende mate de rug toekeerde is president Obama daarin slechts ten dele geslaagd. Toch betekent dit niet dat de impact van verwezenlijkingen zoals het economisch herstel mag worden onderschat.

Obama laat de VS goedgevulde orderboekjes na en zette tegelijk politieke bakens uit voor een inclusieve samenleving die in de wereld diplomatie en vrijhandel verkiest boven oorlog en protectionisme. Zijn opvolger in het Oval Office laat alleen al daarom best Obama's lege stoel als blijvende herinnering staan.

Barack Obama voor het Congres.
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234