Maandag 28/11/2022

De kracht van een karakterkop

Hij speelde getormenteerde personages, ontgroeide slechts langzaam het tweede plan, maar wordt wel wijd en zijd geroemd. De dood van Philip Seymour Hoffman maakt dit duidelijk: 'Met een karakterkop krijg je minder snel hoofdrollen, dat is zeker zo, maar net de nevenrollen zijn vaak het boeiendst om te spelen.'

Citaat: "Als ik word beschreven, is het meestal als mollig. Of zwaargebouwd, bleek, met touwkleurig haar. Nooit als aantrekkelijk, daar wacht ik nog steeds op. Schattig, dat zou al mooi zijn, maar zelfs dat is nog niet voorgekomen."

Bij de reacties op de dood van Philip Seymour Hoffman sprong gisteren een en ander in het oog. De tragische aantrekkingskracht van de spuit in de arm. De intensiteit van de rouwberichten. Alsof een goede vriend, een buurman, het leven had gelaten.

Acteur Tom Audenaert: "Ik was zelf heel erg geschrokken toen ik het hoorde. Seymour Hoffman is altijd mijn lievelingsacteur geweest. Hij speelt ongelooflijk sterk en tegelijk kun je jezelf ook gemakkelijk in hem herkennen."

Daarop voortbordurend, en tegelijk terugblikkend, was er Seymour Hoffmans palmares. Dat is doorspekt met toptitels, van Boogie Nights over Magnolia tot The Master, maar telt weinig hoofdrollen. Seymour Hoffman speelde onovertroffen, maar veelal in de kantlijn. Naast Joaquin Phoenix, naast Tom Cruise, naast Mark Wahlberg.

Pas met Capote, uit 2006, won hij een Oscar voor 'Best Performance by an Actor in a Leading Role'. Kreeg hij de sterrenstatus die hij allang verdiende. Tot dan, helaas, kwam hij zelden aan hoofdrollen toe. Wel werd hij gevraagd voor freaks, buitenstaanders, zonderlingen.

Hoofdreden, dat zei hij zelf ook, was zijn uiterlijk. Dikkig, beetje vaal, niet de gelaatstrekken van een gladde leading man. Zijn woorden aan het begin van dit verhaal zeggen voldoende.

Regisseur Jan Verheyen verwoordt het als volgt. "Zelfs voor Philip Seymour Hoffman, die ik beschouw als de grootste acteur van zijn generatie, waren er een aantal beperkingen. Het was moeilijk om hem in een romantic lead te casten. Het is niet voor niets dat hij altijd complexe, getormenteerde personages heeft gespeeld."

Lichaam als instrument

Als vanzelf denk je dan aan James Gandolfini, nog zo'n vroeg gevallen held. Ook zijn gezicht was lange tijd aan bijrollen verkleefd, in True Romance bijvoorbeeld. Tot de geboorte van Tony Soprano opeens alles veranderde. Je denkt ook aan Charles Durning, bekend van O Brother Where Art Thou, en Gene Hackman. Pete Postlethwaite zelfs, bekend van rollen in The Usual Suspects en In The Name Of The Father. Bijrollen.

Allen delen ze dit: niet door hun uiterlijk maar door hun talent en hun 'alledaagsheid' veroverden ze de harten van heelder generaties. Dat deden ze langzaam, trapsgewijs, en allesbehalve ijlings.

Zegt Ruth Beeckmans, bekend van Wat Als en Safety First: "Met een karakterkop krijg je minder snel hoofdrollen, dat is zeker zo. De meeste verhalen worden opgehangen aan iemand met wie de mensen zich kunnen identificeren of aan iemand die net heel mooi is, zodat de kijkers kunnen wegdromen."

Waarop regisseur Jan Verheyen: "Wil je het publiek meenemen in je verhaal, dan gaat dat meestal net iets gemakkelijker met acteurs die aan een bepaald schoonheidsideaal voldoen. Voor een hoofdrol in een romantische komedie zou bijvoorbeeld Stefaan Degand, en dat zal hij mij waarschijnlijk niet kwalijk nemen, niet meteen nummer 1 op mijn lijstje zijn. Stefaan is net heel dankbaar om als nevenfiguur te casten."

Pas maakte Verheyen Het Vonnis. De hoofdrol schonk hij aan Koen De Bouw, bijrollen waren er voor Sven De Ridder, Robbie Cleiren en Ben Van Ostade. Uiterlijk, zegt Verheyen, had in die rolverdeling weinig invloed. "De hoofdrol gaat in de eerste plaats naar een steengoede acteur."

Gekke bekken

Toch spelen esthetische factoren, zoals hij het voorzichtig noemt, mee. "Een timmerman heeft zijn alaambak, een acteur gebruikt zijn lichaam als instrument. Met alle voor- en nadelen van dien." Een regisseur, vervolgt hij, vertrekt steeds bij een aantal types die hij zo goed mogelijk probeert in te vullen. De magie van de casting, noemt Verheyen dat.

Maar, zo zegt acteur Stefan Degand, "zelfs een klassieke beauté als Tom Cruise werd door Seymour Hoffman vierkant weggespeeld". Dat gebeurde in Mission: Impossible III, in een bijrol, en met een verschijning die eerder charmeerde dan chargeerde.

Ruth Beeckmans: "Je moet je uiterlijk als sterkte uitspelen, je karakteristieken benadrukken. Ik probeer dat ook te doen. Soms trek ik extra gekke bekken of speel ik heel erg met mijn ogen, omdat die ontegensprekelijk erg groot zijn. In een theaterstuk van Compagnie Barbarie hebben we zelfs eens een hele scène aan mijn moedervlek opgehangen. Die is nu eenmaal in your face."

Soms wordt gevraagd de vlek zachter te maken, zegt Beeckmans, maar verder gaat het niet. Wil ze ook niet gaan. "De vlek staat er al dertig jaar, ik ga ze niet per se weg laten halen om andere rollen aangeboden te krijgen."

Ook Eva Van Der Gucht, hoofdrolspeelster in Iedereen Beroemd en Connie & Clyde, weet dat zelfverzekerdheid loont. In een gesprek met De Morgen zei ze vorig jaar: "Het hokjesdenken - en typecasting van acteurs - spaart niemand. Wim Opbrouck en Els Dottermans zullen er ook wel mee worden geconfronteerd. Het hoort gewoon bij ons vak dat je niet altijd alle rollen kunt spelen, soms alleen al door je leeftijd. Je kunt daar dus maar beter je kracht van maken. Ik conformeer mij ook daarom niet aan een van de pot gerukt schoonheidsideaal."

Wat Beeckmans merkt, is dat ze sneller bij- dan hoofdrollen aangeboden krijgt. Erg vindt ze dat niet. "De hoofdrol is niet per definitie de meest boeiende rol. Met een karakterkop krijg je sneller de nevenrollen toebedeeld, maar die zijn vaak de fijnste om in te duiken. De slechteriken, de underdogs, de personages met een hoek af."

Dat vertelt ook Tom Audenaert, met opgemerkte prestaties in Hasta La Vista en Quiz Me Quick stilaan het tweede plan ontgroeid. "Voor de rol van de prins op het witte paard zal ik niet snel gevraagd worden. Ik ben geen James Dean, dat weet ik zelf ook. Maar ik ben wel heel blij met de rollen die ik tot dusver heb mogen spelen. Het is juist interessant om de antiheld te mogen vertolken, om je niet van je mooiste kant te moeten tonen. Ik probeer er meestal net niet mooi uit te zien, maar wel menselijk en gewoon. In die personages kunnen kijkers zich tenminste inleven. En ook al kom je dan maar vijf minuten in beeld, je moet altijd spelen alsof je de hoofdrol hebt."

Steengoed acteur

Hoofdrollen kregen Seymour Hoffman en Gandolfini uiteindelijk ook. Langzaam werden ze leading man, karakterkoppen met glans. Verheyen: "Het is niet omdat je een karakterkop hebt dat je per definitie gedoemd bent om je hele leven bijrollen te spelen. Als je opeens de verbeelding van het publiek te pakken krijgt of jarenlang een steengoed acteur blijkt te zijn, openen zich sowieso mogelijkheden."

Zoals wel vaker is het gras ook in dit verhaal groener bij de buren. Jan Verheyen: "Waarom denk je dat al die beau garçons zo snakken naar een rol als gehandicapte of als lelijkaard? Dat Tom Cruise per se in Born on the Fourth of July wou spelen? Omdat dat dikwijls de boeiendste rollen zijn natuurlijk. En omdat hun schoonheid na verloop van tijd een nadeel wordt."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234