Maandag 26/09/2022

Vijf vragen

De kracht van de verandering, maar het gat gaapt nog steeds

Minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) wordt door de coalitiepartners vooral kwalijk genomen dat de fiscale ontvangsten tegenzitten. Beeld © belga
Minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) wordt door de coalitiepartners vooral kwalijk genomen dat de fiscale ontvangsten tegenzitten.Beeld © belga

Plots is minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) in het schootsveld komen te liggen van coalitiepartners CD&V en ook wel Open Vld. Dat relletje wordt alweer vooral tactisch verklaard als interne regeringsoppositie. Belangrijker is de vraag of de critici gelijk hebben.

JEROEN VAN HORENBEEK EN BART EECKHOUT

1 Hoe staat de begroting ervoor?

In één woord: slecht. Net zoals vorige regeringen krijgt centrumrechts het begrotingstekort niet onder controle. En dan te bedenken dat de Hoge Raad van Financiën in 2011 nog voorspelde dat ons land in 2015 een begrotingsoverschot zou optekenen van 0,2 procent van het bbp.

Over de exacte omvang van het probleem is discussie. Daarom is het best om af te gaan op de officiële controleurs van de begroting. De Europese Commissie is de eerste. In haar ramingen wordt het begrotingstekort van vorig jaar geschat op 2,9 procent - net buiten de alarmzone - terwijl de regering afging op 2,7 procent. Voor dit jaar zijn de vooruitzichten niet beter. De Commissie rekent op een tekort van 2,8 procent. Het doel van de regering is een tekort van 2 procent. In maart wacht een zware budgetcontrole.

Het Rekenhof is de andere waakhond van de begroting. Ook hun specialisten waarschuwen voor problemen. Vooral met de taxshift, het uithangbord van de coalitie. Voor dit jaar is de financiering zo goed als rond, maar de daaropvolgende jaren is dat niet meer het geval. Tegen 2020 moet nog 6,6 miljard euro gevonden worden.

2 Is er een probleem met de inkomsten?

Dat is wat Van Overtveldt kwalijk genomen wordt. Als minister van Financiën is hij bevoegd voor de fiscale ontvangsten. Die zitten tegen. Voor de symbolische speculatietaks was maar 34 miljoen opbrengst voorzien, maar wellicht wordt zelfs die niet gehaald. Voor de karaattaks - een forfaitaire (en behoorlijk lage) belasting op winst voor diamantbedrijven - werd dit jaar nog geen bedrag in de begroting opgenomen, omdat het afwachten blijft of de Europese Commissie deze vondst niet als staatssteun zal afserveren.

Ook voor de fiscale regularisatie zijn de inkomsten onzeker, maar dat wijt het kabinet-Van Overtveldt aan de Waalse en Brusselse regeringen die treuzelen. Blijft over de kaaimantaks, een belasting op legale buitenlandse vermogens. Die zou in 2016 460 miljoen gaan opleveren, al weet niemand goed waarom precies zoveel.

3 Waar blijven de besparingen?

Onder impuls van N-VA bespaart de regering op het 'vette' overheidsapparaat. Tegen het eind van de regeerperiode moet een 'redesign' van de overheidsdiensten 500 miljoen euro opleveren. Niemand weet of dit bedrag haalbaar is. Pas op het einde van de rit zal blijken waar geld te rapen valt en waar niet.

De Commissie kijkt hier met een kritisch oog naar. Niet het minst omdat de macht van bevoegd minister Steven Vandeput (N-VA) beperkt is. Vakministers als Maggie de Block (Gezondheidszorg, Open Vld), Koen Geens (Justitie, CD&V) en Van Overtveldt willen liever geen bemoeienis in hun departementen. Er is weinig zicht op de progressie.

Ook in de sociale uitgaven wordt extra bespaard, maar opnieuw is het onduidelijkheid troef of het ingeschreven geld ook werkelijk zal binnenkomen (1,7 miljard tegen 2019). De sociale partners blijven een stevige opponent. De beperking van tijdelijke werkloosheid en de re-integratie van arbeidsongeschikten is al afgezwakt.

4 Hoe dicht je het gat?

Ofwel zorg je voor meer inkomsten, ofwel voor minder uitgaven, ofwel negeer je het gat in de begroting. Die laatste mogelijkheid - door de belofte van een begroting in evenwicht tegen 2018 stilletjes los te laten - is al eens geopperd door MR. Dit ligt zeer moeilijk, omdat zeker N-VA van een ander, soberder overheidsbeleid een politiek geloofspunt heeft gemaakt. Als zou blijken dat de besparingen die de bevolking treffen niet eens leiden naar een begroting in evenwicht, zal de kritiek navenant zijn.

Meer inkomsten dan maar? De huidige fiscale instrumenten kunnen wel wat verbeterd worden, maar het gat vullen wordt moeilijk. Dan resten er eigenlijk maar twee mogelijkheden. Ofwel wordt gezocht naar een echte vermogenswinstbelasting die naam waardig. Ofwel komt er een globale verhoging van de btw. Beide stuiten op groot verzet binnen de regering - het eerste bij N-VA en Open Vld, het tweede bij CD&V en Open Vld.

Wie meer wil besparen, komt vroeg of laat bij de sociale zekerheid terecht - goed voor een budget van 80 miljard. Zowel minister van Werk Kris Peeters (CD&V) als van Sociale Zaken Maggie De Block (Open Vld) wezen er al op dat zij hun job al gedaan hebben. Zo bespaarde de overheid in 2015 481 miljoen meer op werkloosheidsuitkeringen dan geraamd. Tegen 2019 zou de groei van de sociale zekerheid trager gaan dan die van de economie. Meer doen zonder bot hakwerk, is niet eenvoudig in een vergrijzende samenleving.

5 Is dit een probleem voor de regering?

De federale regering moet hopen op een wonderbaarlijke groei van de economie, die lagere uitgaven en hogere inkomsten meebrengt. Dat de taxshift ondernemingen deugd doet, is wel zeker, maar het mirakel van het terugverdieneffect is vooralsnog niet in zicht. Een andere elegante oplossing is er niet. Als deze regering de staatsschuld (nu op 106 procent) en het begrotingstekort niet structureel onder het niveau van vorige regeringen krijgt, gaat ze met de billen bloot.

Dat N-VA via haar minister Van Overtveldt geviseerd wordt, is extra zuur voor de partij. Is Theo Francken de 'meneer streng' van de partij, dan is Van Overtveldt de 'meneer ernstig' - symbool van de kracht van budgettaire verandering. Als aan zijn capaciteiten wordt getwijfeld, raakt dat de hele partij.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234