Donderdag 18/07/2019

De kracht van de herinnering

Eén curator voor beeldende kunst, één voor poëzie en één welomlijnd, passend thema: na twee jaar zoeken en proberen, staat het kunstenfestival Watou er. Met sterk beeldend werk en doorleefde poëzie baant 'het kunstdorp aan de Schreve' zich een weg door het individuele en collectieve geheugen.

Het moet twintig jaar geleden zijn dat we nog eens schommelden. Niet van dat melancholisch wiegen op het zitje, maar vol overtuiging, voeten naar voor en voeten naar achter. Ondertussen dalen de woorden van het gedicht Weggaan van Rutger Kopland over ons neer via de box die boven op de schommel gemonteerd is. "Weggaan kun je beschrijven als / een soort van blijven. Niemand / wacht want je bent er nog./ Niemand neemt afscheid / want je gaat niet weg."

De schommel als relikwie uit de kindertijd, het gedicht als levenswijsheid: ze sluiten prachtig aan bij het thema van het kunstenparcours Watou. Voor het eerst sinds intendant Jan Moeyaert, bekend van de kustmanifestatie Beaufort, tekende voor de opvolging van de poëziezomers in het kunstdorp aan de Schreve, loopt er een inhoudelijke rode draad door het literatuur- en kunstfestival: de herinnering. Het thema vloeit als vanzelf voort uit de sfeer die dit dorp in de Westhoek ademt. Het verleden hangt hier in elke stal en ruist door elke boom.

De boom waar we vanop onze schommel op uitkijken, draagt de windsels van de letsels uit het verleden. Het is een ingreep van de Gentse kunstenares en fotografe Elke Andreas Boon. De foto's die in het Blauwhuys, de oude hoeve bij deze weide, van haar te zien zijn, vormden de inspiratie. Het zijn trefzekere portretten van lieflijke kinderen met een met bloed doordrenkt verband rond de buikjes - als levende herinneringen aan een kindertijd die wonden sloeg.

Maar er wordt ook gegraven in het collectieve geheugen. Zo toont de Nederlandse Anno Dijkstra in de kelder van de brouwerij, tussen doorzichtige plastic doeken, zijn van plasticine gemaakte kopieën van iconische mediabeelden als het door napalm getroffen Vietnamese meisje Kim Phuk, of de negerjongetjes met opgezwollen buikjes uit Ethiopië. Ze hakken er stevig in.

Witte laarsjes

Zo gaat het op deze derde editie van 'het nieuwe' Watou van het ene sterke werk naar het andere. Het hoge niveau is voor een deel te danken aan de curator beeldende kunst die Moeyaert dit jaar wist te strikken: Hilde Teerlinck van het FRAC Nord Pas-de-Calais, een Noord-Franse instelling met een collectie van 1.500 topwerken. Een deel van de selectie komt uit haar stal, en ze selecteerde doordacht en met respect voor de omgeving waarin de werken zouden terechtkomen.

Zo liet ze het rusthuis in zijn waarde als plek van slijtend verleden door er kunst te tonen die die sfeer nog versterkt. Het met doeken bedekte vrouwenbeeld van de Belgische Berlinde De Bruyckere, het zelfportret voor een bedampte badkamerspiegel van de Finse fotografe Elina Brotherus, de oorverdovend stille windorgels van de Franse Pierre Huyghe: hun zeggingskracht komt hier helemaal tot haar recht.

Soms maakt de omgeving zelfs deel uit van het kunstwerk. In een kamer van het klooster staan op de grond de witte laarsjes uit zuivere klei van ceramiste Natasja Lefevre, als symbolen van de jeugd, netjes geordend in strakke rijen. Kijk je door het raam, dan zie je, in even strakke rijen, de graven op het kerkhof van Watou.

Vaak gaan de werken niet alleen in dialoog met hun omgeving. Ze hebben ook een band met elkaar. Zo is in de Bouviehoeve de tentoonstelling Fabels te zien, met schilderijen, tekeningen en gedichten die Hugo Claus en Albert Pepermans, kind van de pop-art en de happeningkunst, in de jaren negentig samen maakten, en zestig nieuwe werken van Pepermans. "De schors bewaart het teken / dat ik ooit in de stam heb gekerfd / de kerf blijft, al heb ik nog zo tam / mijn leven vol fabels geverfd." Zo leest een van de 'tien kwatrijnen voor Albert Pepermans' die Claus schreef en Pepermans in aluminium platen beitelde. Heeft Claus het hier wel over Pepermans? Of toch eerder over zichzelf?

Maar er zijn niet alleen Claus en Pepermans. Zo zinderen de vijf grafmonumenten in miniatuur van de Brusselse kunstenaar Renato Nicolodi na in de vijf schermen die het videowerk van Araya Rasdjarmrearnsook tonen. Daarin hurkt de kunstenares neuriënd neer in een funerarium, de doden begeleidend op hun laatste reis.

Het kunstenfestival Watou heeft twee jaar lang geworsteld met de erfenis van de poëziezomers van Gwy Mandelinck. Het was zoeken, falen en proberen, maar nu staat het er. Gedaan met de overload aan curatoren, gedaan met kunst die het niveau naar beneden haalt of niet in de omgeving past. Watou eist zijn plek weer op in het collectieve geheugen.

Kunstenfestival Watou, vanaf zaterdag 9 juli tot en met zondag 11 september. Alle info: www.watou2011.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden