Vrijdag 07/05/2021

De kostbaarste diamant aan Catherina's kroonDe Krim, de 'Russische Rivièra'

Overnachten in de streng bewaakte datsja van de vroegere partijleider Leonid Brezjnev op de Krim? Het is eens wat anders voor de volgende vakantie. Het 23 hectare grote terrein met botanische tuinen, tennisbanen, zwembad en een eigen strand, is tegenwoordig eigendom van de Oekraïense belastingdienst, die er haar personeel laat uitrusten. Maar ook westerlingen mogen erin.

Suzanna Jansen

Zoals Marcello Mastroianni in de film Oci Ciornie (1987) over de zeeboulevard flaneerde, zo is er zelden geflaneerd. De prijs voor beste acteur op het Cannes-festival kreeg hij weliswaar voor zijn acteerprestaties, toch kan het niet anders dan dat het decor hem daarbij heeft geholpen. Hij ontmoette zijn 'Dame met het hondje' van Anton Tsjechov immers tegen de achtergrond van Jalta: de tsarenbadplaats aan de Zwarte Zee, het kuuroord van de communisten op de Krim.

De subtropische zuidflank van het Krim-gebergte is ook vandaag voor veel Russen en Oekraïeners nog steeds de ideale vakantieplek. Al tref je tegenwoordig op de wandelkade geen witte Mastroianni-hoeden of knisperende jurken van dames met hondjes aan, de sfeer van uitbundigheid en vrolijk geflirt, die is gebleven.

Neem een willekeurige zomeravond in Jalta. De oude stad met zijn platanen en vijgenbomen ligt loom op de hellingen langs de baai. De smalle steegjes en binnenplaatsjes zijn gehuld in duisternis. De verkopers van kvas, het gegiste brooddrankje dat per beker uit een ton wordt getapt, zijn al naar huis. Maar aan zee begint het grote flaneren. Een langebenenparade lijkt het wel. De rokjes en hotpants zijn dit jaar ultramini en de hakken extra hoog. Daar komt bij: dik en dun (de dames dan) dragen strings en kanten beha's, met daarover weinig meer dan doorkijkjurken. Heden en verleden reiken elkaar de hand in de verkleedkraampjes. Badgasten die zich in de tijd van Tsjechov willen wanen, kunnen kiezen uit talloze fluwelen hoepeljurken, pruiken en met goudband afgezette knickerbockers. Hele gezinnen hijsen zich enthousiast in de koninklijke kledij om zich op een gouden troon te laten fotograferen. 'Meisje, doe je hoofd eens wat hoger, anders ziet het er niet uit.' De omstanders bemoeien zich er spontaan mee. 'Pas op, jij daar, je pruik zakt af.'

Even verderop houdt een priester een emmer wijwater gereed om voorbijgangers te zegenen met een flinke plens in het gezicht. Wie meer gelooft in de exacte wetenschappen kan terecht bij Joeri Joerijevitsj, een gepensioneerde wiskundeleraar met een Zenit-telescoop. "Komt dat zien", zegt hij. "Sterren en planeten, driehonderd keer vergroot. Om middernacht ziet u Saturnus en Jupiter." Nog altijd heet Jalta en de rest van de Krim 'het mooiste stukje van Rusland'. Ruim tweederde van de bevolking van het schiereiland bestaat uit etnische Russen. Net als de toeristen uit Moskou en andere Russische steden kunnen zij het maar moeilijk verkroppen dat de Krim tegenwoordig in het buitenland ligt: bij het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 kwam het terecht bij de Oekraïne. Destijds leefde de 'Russische Rivièra' van de tien miljoen toeristen die het jaarlijks aandeden. Bedrijven en fabrieken in alle elf tijdzones van de USSR trakteerden hun personeel jaarlijks op vakantie aan zee, inclusief verblijf in een van de 'rusthuizen' of 'sanatoria'. Er waren complexen voor kosmonauten, voor mijnwerkers, voor KGB'ers. Compleet met medische voorzieningen, om de arbeiders na een jaar hard werken met 'hydromassage' en 'zuurstoftherapie' weer op krachten te brengen.

Sinds die tijd is het aantal bezoekers sterk teruggelopen, maar de infrastructuur is gebleven. Het accent is verschoven van het groeps- naar het individuele toerisme, en dat opent voor de westerse vakantieganger een scala aan mogelijkheden. Een kamer bij iemand in huis huren voor 5 dollar per nacht, of een luxe zomerhuisje met sauna en satelliet-tv voor 100 dollar? Op de Krim kan alles. Zelfs overnachten in de streng bewaakte datsja van de vroegere partijleider Leonid Brezjnev in Oreanda. Het 23 hectare grote terrein met botanische tuinen, tennisbanen, zwembad en een eigen strand, is tegenwoordig eigendom van de Oekraïense belastingdienst, die er haar personeel laat uitrusten. Zonder speciaal pasje kom je niet voorbij de slagboom. Maar wie een kamer boekt in het prestigieuze park (ook toegankelijk voor buitenlanders) krijgt zo'n pasje en kan zich dan even tot de elite rekenen. De Russische dominantie over de Krim dateert van 1783, toen tsarina Catherina de Grote deze 'mooiste diamant aan haar kroon' op de Turken en de Tataren veroverde. Voor die tijd was het schiereiland een ontmoetingplaats van volken uit oost en west. Scythen en Grieken, Romeinen en Chazaren. Handelslui uit Genova bouwden forten langs de kust om hun deel van de Zijderoute veilig te stellen. Terwijl vanuit het oosten de Tataren kwamen, de nazaten van de Gouden Horde van Dzjengis Khan, die er vanaf 1443 het scepter zwaaiden. Als vazallen van de Ottomaanse sultans heersten ze ruim driehonderd jaar. Het is deze mengelmoes van Slavische, Tataarse en Genovese invloeden die Jalta haar exotische karakter geeft. De laagbouw met terrastuintjes, veranda's en houten uitbouwsels: misschien is er in de hele voormalige Sovjet-Unie geen stadscentrum zo weinig aangetast door de betonnen communistenbouw. Het waren de Russische tsaren die rond 1860 de Krim als vakantieoord ontdekten. Ze werden aangetrokken door het aangename, subtropische klimaat, de bergen en de zee. Langs de hele zuidkust liggen oude tsarenpaleizen verstopt tussen het groen. De beboste hellingen en grillige, in zee stekende rotsen, de uitgestrekte wijngaarden, de palmen en cipressen: niet voor niets wordt dit gebied vergeleken met de Franse Rivièra.

Wat de Krim vooral zijn allure geeft, is de geschiedenis: de verschillende beschavingen hebben allemaal hun stempel op het schiereiland gedrukt. Het bekendste historische baken is het Livadia-paleis: hier vond in 1945 de roemruchte Jalta-conferentie plaats. Groepen toeristen schuifelen er langs de ronde tafel, met sloffen over hun schoenen om het parket te beschermen. Aan die tafel werd op 11 februari 1945 Europa opgedeeld. Op het grijze tafelkleed staan nog de inmiddels verbleekte vlaggetjes van de geallieerden uit de Tweede Wereldoorlog. Rondom vijftien houten stoelen en drie roodleren fauteuils: voor kameraad Stalin, president Roosevelt en premier Churchill. Tijdens hun beraadslagingen werden die zetels op een dag naar buiten gedragen voor de bekende foto van de drie wereldleiders. Vandaag staat er op die plek een fontein. Het Livadia-paleis was eigenlijk gebouwd voor tsaar Nicolaas II, de laatste der Romanovs. De paleistuinen met hun perzik- en amandelbomen, de donkerrode vossenstaart en de tsarentrap die na zeshonderd treden uitkomt aan zee, van dat alles kan tegenwoordig elke sterveling genieten. De bijgebouwen zijn omgevormd tot luxeappartementen. Op de paden waar Nicolaas II met zijn gezin zijn laatste zomers genoot, voor hij door de revolutie werd ingehaald, wordt nu driftig aan mountainbiken gedaan. De dagjesmensen die het historische gebouw bezoeken, lopen allemaal gedwee achter een bordje aan met een nummer erop. Want wie het interieur wil bezichtigen, is aangewezen op een excursie. Voor Russen is een excursie een onmisbaar onderdeel van hun vakantie. 'Heb je lekker gegeten tijdens je vakantie?' vragen wij, maar een Rus wil weten: 'Waren er interessante excursies?'

Zeventig jaar communisme heeft ze doordrongen van het besef dat er geen ontspanning mogelijk is van de plicht jezelf te verheffen door vermeerdering van kennis. Geen volk dat zo gretig naar een reisgids luistert als de Russen. Je ziet ze in hun hoofd notities maken, om die later thuis nog eens te overdenken. Hoe meer excursies hoe beter de vakantie. De toeristenservice van Hotel Jalta heeft er 61 in de aanbieding. Van sportieve (waterskiën, bergbeklimmen, deltavliegen), tot historische, zoals een bezoek aan het fort van de Genuese kooplui in Soedak; het huisje waar Tsjechov zijn Kersentuin en De Drie Zusters schreef; de beroemde wijnproeverij Massandra; of de nalatenschap van de kameraden: de kolchoz 'Vriendschap der Volkeren'.

Een van de mooiste tochten is die naar het paleis van de Tataarse Khan landinwaarts, in Bachtsjisaraj. Op weg erheen kun je een glimp opvangen van de staatsdatsja in Foros waar partijleider Gorbatsjov vast zat tijdens de couppoging van hardliners in 1991. Vanaf één punt aan de kustweg tussen Jalta en Sebastopol zie je een stukje van het dak, meer niet: het verblijf is overgenomen door de Oekraïense president Leonid Koetsjma, en de wijde omgeving is hermetisch afgesloten.

Het landschap ten noorden van de Krim-bergen lijkt in niets op dat aan de kust. De ravijnen en uitgesleten rotswanden rijzen machtig op uit de kale steppen. Van de zesde tot de vijftiende eeuw werden de spelonken in de rotsen bewoond door verschillende volken. Er zijn zelfs complete grotkloosters gevonden. Bij Magoep-Kale en Tsjoefoet-Kale zijn deze nederzettingen nog te bezichtigen. Het Tatarenpaleis in Bachtsjisaraj is een aaneenschakeling van lage gebouwen met kunstig beschilderde plafonds en serene binnenplaatsen. De vrouwen die voor de paleispoort staan met snuisterijen, stammen rechtstreeks af van de Khans onderdanen. In 1944 deporteerde Stalin alle Tataren naar Oezbekistan, waarbij duizenden mensen omkwamen. De laatste tien jaar zijn ze teruggekeerd naar hun historische hoofdstad. Voor de Russische toeristen is de belangrijkste trekpleister van het Tataarse paleis paradoxaal genoeg iets oer-Russisch: de buste van de nationale held-dichter Aleksandr Poesjkin. Hij schreef een poëem op de Fontein der Tranen, die Khan Guirei in 1764 had laten bouwen, opdat er eeuwig zou worden gehuild om zijn gestorven concubine Diliara. En van zoiets romantisch wil iedereen wel een vakantiekiekje.

* Het vakantieseizoen op de Krim loopt van mei tot en met oktober. Het strand ligt bezaaid met kiezels, maar de zee is vooral in juli en augustus erg warm. Van lente tot herfst gaat er wekelijks een chartervlucht via Frankfurt rechtstreeks naar Simferopol, de hoofdstad van de Krim.

* Een compleet reispakket of alleen een ticket zijn te koop bij reisbureau Eurocult (Antwerpen). Een lijnvlucht via Kiev of Istanboel brengt u er ook.

* Een visum voor de Oekraïne is in een dag te verkrijgen (2.900 frank), in drie dagen (2.000 frank) of in twee weken (1.500 frank). U moet een hotelreservering kunnen overleggen of een reisbureauboeking.

* Het consulaat zit op de Avenue Lancaster 30-32 te Brussel en is open op maandag, woensdag en vrijdag: 9.30-12.00 en 15.00-16.00. * De voertaal op de Krim is Russisch, maar in de grotere hotels spreekt men Frans, Duits of Engels. De meeste mensen zijn heel behulpzaam, dus ook met gebarentaal komt u een eind. Bij de toeristeninformatie in Hotel Jalta spreekt men alle drie genoemde talen. Het bureau organiseert excursies in verschillende talen, en is behulpzaam bij allerlei andere voorkomende lastigheden.

* Wie op de bonnefooi naar de Krim reist kan via dat bureau logies vinden in een van de staatscomplexen. Bij het toerismeloket op het treinstation in Simferopol (tel: 0038/0652/24.22.80) boekt men ook privé-pensions, appartementen, de datsja van Brezjnev en het landgoed van tsaar Nicolaas II. Alles met behulp van gebrekkig Engels, Duits en veel gebaren.

De meeste 'sanatoria' of 'rusthuizen' - laat u niet door die termen afschrikken, het zijn gewone vakantiecomplexen - accepteren alleen boekingen voor minstens een week.

* Het landgoed van tsaar Nicolaas II heet Sanatorium Levadia, tel: 0038/0600/31.00.64 (alleen in het Russisch). Tarieven van 20 tot 113 dollar per persoon. De datsja van Brezjnev in Oreanda is Pensionaat Glitsinija, tel: 0038/0600/31.86.67 (alleen in het Russisch). Van 30 tot 95 dollar per persoon.

Bij de invalswegen naar Jalta en in de buurt van de zeeboulevard staan talloze mensen met een bordje 'sdajoe kvartiroe', die een appartement te huur aanbieden, in alle prijsklassen. Let op aanwezigheid van water en elektriciteit: in sommige wijken is de toevoer niet gegarandeerd.

* Op elke hoek van de straat zijn wisselkantoortjes waar u in ruil voor dollars (bij voorkeur nieuwe, ongekreukelde biljetten) de Oekraïense grivna krijgt. In Hotel Jalta is een geldautomaat voor pasjes waar 'Cirrus' op staat. Gangbare creditcards worden geaccepteerd in duurdere gelegenheden.

* Voor een overzicht van Krim-websites:

http://www.crimea.ua/Entertainment/

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234