Dinsdag 29/09/2020
Dat koning Filip zijn kompas zou afstellen op de N-VA is een bijna ongelooflijke gedachte. Toch is dat aan het gebeuren.

AnalyseLopende Zaken

De koning heeft een plan om het land te redden. Centraal in dat plan: de N-VA

Dat koning Filip zijn kompas zou afstellen op de N-VA is een bijna ongelooflijke gedachte. Toch is dat aan het gebeuren.Beeld Photo News

Koning Filip volgt een nauwgezet maar vooralsnog vruchteloos plan om het land voor instabiliteit te behoeden. Centraal in dat plan: de nationalistische én republikeinse N-VA.

Vele mensen verdienen ons mededogen meer dan een niet-verkozen en bij geboorte bevoorrecht staatshoofd. Toch moet het voor Filip van België behoorlijk frustrerend zijn dat hij zich niet kan verdedigen tegenover de misvattingen over zijn rol.

Zo heeft de koning tijdens de regeringsvorming al twee keer felle kritiek van N-VA-supporters moeten incasseren omdat hij Vlaanderens grootste partij moedwillig zou negeren. De aanvallen zijn onterecht.

Een eerste keer kwam Laken onder Vlaams-nationalistisch vuur te liggen toen Paul Magnette (PS) in zijn eentje een informateursopdracht kreeg in plaats van in duo met zijn N-VA-evenknie Bart De Wever. Oneerlijk, vond menig flamingant die keuze. Verdiende hun De Wever dan geen kans?

In werkelijkheid schatte het paleis – correct, overigens – in dat een duo­baan De Wever-Magnette geen enkele kans maakte op succes. Een regering met PS én N-VA zou dan definitief getorpedeerd zijn. Dan liever Magnette de piste insturen, om zijn paars-groene droom eens deftig te testen. Magnette mislukte, door zijn eigen voortvarendheid maar ook door de timing, zoals min of meer voorzien was.

Toen vorige vrijdag koning Filip vrijwel uit het niets CD&V-vice­premier Koen Geens met een opdracht belastte, borrelde dezelfde kritiek op. Weer stond Bart De Wever klaar om in te vallen, weer werd het niets. Gunt Laken de N-VA dan werkelijk niets?

We zouden zeggen: integendeel. Opnieuw meent het paleis dat een missie van de N-VA-leider doodgeboren is. Omdat de PS dat ook met zoveel woorden heeft gezegd: laat De Wever maar een rondje lopen, dan kan iedereen zijn mislukking vaststellen. Precies dat moment wil men ten paleize zo lang mogelijk uitstellen. En liefst vermijden.

Zombie

Al zodra in de avond­uren van zondag 26 mei 2019 duidelijk wordt dat een regering vormen niet simpel wordt, volgt koning Filip een heldere koers. Het paleis schat in dat het radicalisme dusdanig aan de winnende hand is dat er een federale regering moet komen die in beide lands­delen een meerderheid heeft. Een regering, kortom, met N-VA en PS.

Tiens, is de N-VA niet de republikeins-nationalistische partij die van de splitsing van het land haar uiteindelijke doel heeft gemaakt? Dat koning Filip zijn kompas zou afstellen op de N-VA is een bijna ongelooflijke gedachte. Toch is dat aan het gebeuren.

Het bochtige verloop van de formatie is het gevolg van die ene rechtlijnige keuze. De conclusie van zowat elke informateursmissie luidt dat een coalitie tussen Vlaams-nationalisten en Franstalige socialisten bijna onmogelijk is. Toch stuurt het paleis elke volgende opdrachthouder weer mee de paars-gele kant op. Als een zombie in The Walking Dead wordt paars-geel keer op keer dood verklaard, om vervolgens toch te verrijzen.

Daarom mag Bart De Wever vanuit het Lakense perspectief liever nog altijd niet aan zet komen.

Als De Wever zou mislukken, en de kans is groot dat dat zou gebeuren, dan is de conclusie onvermijdelijk dat het paars-gele spoor echt wel morsdood loopt. En daarmee de enige realistische optie om een regering te vormen die in het gehele land een meerderheid heeft.

Heeft de koning gelijk? Mogelijk had wat meer openheid voor alternatieven naar een snellere oplossing kunnen leiden. Mogelijk wordt in de omgeving van het paleis nog altijd onderschat hoe breed de kloof wel is tussen PS en N-VA.

Anderzijds is de vrees legitiem dat een radicaliserende, verenigde Vlaams-nationalistische oppositie het land onherstelbare schade zou toebrengen. Die gok wil men duidelijk niet wagen.

Doelgericht en pragmatisch is die koninklijke koers wel. Het doel is het vrijwaren van België.

“Mijn familie heeft altijd gezorgd voor België en zal dat blijven doen”, citeerde De Standaard woorden van Filip aan een partijvoorzitter. Maar de koning is wel zo pragmatisch om de belangrijkste democratische tegenstander van een verenigd België in te zetten om zijn doel te bereiken.

Toen Filip in de zomer van 2013 aantrad, had het land, na de langste institutionele crisis uit zijn geschiedenis, eindelijk weer rust gevonden met de regering-Di Rupo. Gezegd wordt dat Albert II de troon pas wilde of mocht doorgeven toen die rust er was. Omdat er onvoldoende vertrouwen was in de soms onbeholpen en onbesuisde kroonprins.

De vrees leefde dat Filip als een olifant door ’s lands politieke porseleinkast zou lopen. In 2004 schokte Filip nog de natie door aan Story te verklaren: “Sommige mensen en partijen, zoals het Vlaams Belang, zijn tegen België en willen ons land kapotmaken. Welnu, ik kan u verzekeren dat ze dan met mij te maken zullen krijgen.”

Het tegendeel lijkt te gebeuren. Dat Alberts joviale bonhomie slecht schijn was, weten we sinds de twist over het vaderschap van Delphine. Ook politiek hield hij de deur liever toe voor het ‘anti-Belgische’ Vlaams-nationalisme.

Dan toont zijn soms harkerig ogende zoon zich veel opener. Met dank aan een gemoderniseerde en ‘vervlaamste’ hofhouding, met als spil de christen­democratische kabinets­chef Vincent Houssiau, de oud-­kabinets­chef van huidig opdrachthouder Koen Geens. Niets is toevallig in dit verhaal.

‘The Crown’

Met de snelle en verrassende aanstelling van Geens zijn de koninklijke ideeën iets meer aan de oppervlakte gekomen dan wellicht de bedoeling is. Verboden zijn die ideeën niet. “De koning benoemt en ontslaat zijn ministers”: met dat ene zinnetje uit artikel 96 van de Grondwet moeten we het stellen. Over de informele macht van de koning, bijvoorbeeld bij een regeringsvorming, zegt de Grondwet niks.

In de Netflix-fictie­serie The Crown krijgt de jonge Britse koningin Elizabeth te horen hoe de 19de-eeuwse oud-hoofdredacteur van The Economist Walter Bagehot de politieke macht van de kroon omschrijft. Een koning, schrijft Bagehot in ‘The English Constitution’, heeft “het recht om geconsulteerd te worden, om aan te moedigen en om te waarschuwen”. Die drie rechten zijn prima van toepassing op de Belgische constitutionele monarchie.

“Hij kan het niet, hè.” Met die beruchte woorden vernietigde oud-hofmaarschalk Herman Liebaers in een interview met Yves Desmet in De Morgen in 1991 de al wankele reputatie van de jonge Filip (en van zichzelf). Het moordende zinnetje ging al die jaren een eigen leven leiden. Nu is het stilaan tijd voor een update.

Hij kan het wel. Beter dan zijn vader, zelfs.  

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234