Zondag 28/11/2021

De kok, zijn darmen, zijn vrouwen en zijn doden

Een wrange komedie met weerhaken

door Dirk Leyman

Luc Lang

Uit het Frans vertaald door Irene Beckers De Arbeiderspers, Amsterdam/Antwerpen, 192 p., 703 frank.

Het lezen van Luc Langs Zestienhonderd buiken is te vergelijken met een zenuwslopende rit op een roetsjbaan. Het boek laveert tussen duizelingwekkende hoogten en helse afgronden, met soms onbedwingbare misselijkheid tot gevolg. Dat laatste verschijnsel overvalt je al bij de kaft van deze in 1998 in Frankrijk met de Prix Goncourt des Lycéens bekroonde roman. De Arbeiderspers drukt ons frontaal een aantal onappetijtelijke eierdooiers in het gezicht, met een bruuske belettering eroverheen. Het (ont)regelen van de spijsvertering veroorzaakt in deze wrange maar overtuigende komedie niet voor niets een cascade van gebeurtenissen. Shakespeare mag vanuit de coulissen als meestersouffleur fungeren.

De Fransman Luc Lang, met Zestienhonderd buiken aan zijn vierde boek toe maar voor het eerst in het Nederlands vertaald, brengt het relaas van de vileine gevangeniskok Henry Blain, die zichzelf ontmaskert als sadist en seksueel onverzadigbare rokkenjager. Als hoofdkok op een zucht van zijn pensioen staat hij achter de vuren van de Strangeways-gevangenis in Manchester. Hij manipuleert er al jarenlang het voedsel, iets waar hij eerder als scheepskok al zo'n plezier uit puurde: "Als ik de bajesklanten dingen te eten geef die de naam voedsel nauwelijks verdienen, doe ik dat met smaak, ik bespeel de magen en de ingewanden als waren ze het grote orgel van Saint-Paul's Cathedral! Wat zeg ik, het is een symfonieorkest wat ik dirigeer, ik ben de maestro van alle reten van mijn stadje." Uiteindelijk breekt onder de 1.600 moegetergde gedetineerden een opstand uit, die als een olievlek uitdijt en het hele land - in volle Thatcher-era - tot vermaak en lering strekt. Het huis van de werkloos geworden Blain, recht tegenover de gevangenis, biedt het beste uitzicht op het muiterijspektakel. Als aartsopportunist slaat Blain een flink slaatje uit die topligging. De tv-ploegen laat hij ettelijke ponden dokken voor a room with a view, hetzelfde doet hij met de buurtbewoners, die vanuit zijn tuin een glimp van de op de daken paraderende gevangenen krijgen. In het vuur van de media-aandacht lijkt Blain zijn finest hour te beleven, maar zijn warrige pathetische uitspraken, opgesierd met Shakespeare-citaten, treffen hem als een boemerang in het gezicht. Blain wordt ontslagen als kok en kiest tegen wil en dank de kant van de muiters.

Nog meer vuurwerk levert Lang in de scènes waarin de zestigjarige Blain zijn licht ontvlambare libido botviert op de aanvankelijk preutse verslaggeefster van de Anglican Tribune. Na haar ontmaagding op vijftigjarige leeftijd ontpopt die Louise zich als een zijn mannelijkheid bedreigende seksaholica. Gaandeweg wordt ook duidelijk wat Blain allemaal te verbergen heeft. Hij is niet alleen een onberekenbare kok, hij is ook een verknipte maniak met een grote dosis zelfmedelijden, maar bovenal een moordenaar, wiens fascinatie voor tuinen ingegeven is door de mogelijkheid om er mensen in te begraven: "Mijn tuin is een historische en zelfs een archeologische vindplaats. Het is mijn persoonlijk landschap, met zijn liefdes, zijn oorlogen, zijn martelaren, zijn overledenen."

Henry Blain is een ceremoniemeester van dood en darm. Zijn eerste vrouw Eleonore vermoordt hij nadat hij haar slapend in de tuin als een Ophelia optuigt tussen de bloemen. Door wakker te worden verstoort ze zijn enscenering en tekent ze haar doodvonnis. Zijn gelegenheidsminnares en buurvrouw Mary wurgt hij wanneer hij haar betrapt bij het seksueel bedienen van haar Duitse herder. "Als Remus en Romulus tussen de poten van de Romeinse wolvin, Mary, poedelnaakt, op haar rug, met opgetrokken benen; ze zoog niet aan de tepels van de Duitse herder, maar was hem met haar geoefende en beringde hand eens lekker aan het aftrekken, een soepele heen- en weerbeweging, regelmatig als het mechaniek van een uurwerk." Lastige getuigen van zijn tuingraafwerken belanden op hun beurt onder de grond. Met Henry Blain voegt Lang met verve een naam toe aan ons lijstje literaire slechteriken. Al heeft de auteur zijn oeverloze verbeelding natuurlijk ook zijdelings op de Dutroux-affaire en gelijksoortige Britse cases losgelaten.

Luc Lang trekt in Zestienhonderd buiken alle registers open. Zijn verhaaltechnisch bochtenwerk leunt soms dicht aan bij de kluchtige vaudeville, maar omdat hij zijn vak kent, weet hij de valkuilen van het genre behendig te vermijden en parodieert hij er lustig op los. Moord, muiterij, hilarische seks en dolgedraaide media komen samen in een burlesk pandemonium, waarin Peter Greenaway, Pulp Fiction en de B-film niet veraf zijn. Vertaalster Irene Beckers moet uitputtende uren hebben doorgebracht om de juiste toon te treffen.

Lang fabriceert dan ook de uitzinnigste vergelijkingen: "zijn witte bef trilt als luchtig geklopte room in de machinekamer van een oud vrachtschip" of "Mary, soepel als een vijf uur na haar overlijden wat verstarde liaan". Net dat kunstje gaat na een tijd wat vervelen. Het spervuur van metaforen treft geregeld doel, maar aan het eind buig je toch het hoofd onder deze woordkanonnades. De overdosis exclamaties - de uitroeptekens spatten van elke pagina - kan ook de leesergernis opwekken. Zonde, want Zestienhonderd buiken veroorzaakt nu en dan grimmige lachkrampen en is vooral in de eerste honderd pagina's een onvervalste pageturner. Of zoals een muitende gevangene het op het eind met Shakespeare mag meezeggen: "Het is een sprookje door een gek verteld, vol dolheid en rumoer, dat niets beduidt."

Een wrange, maar overtuigende komedie

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234