Zaterdag 19/06/2021

InterviewPiet Colruyt

‘De klimaatzaak is net een cadeau voor de politiek’

'Ik besef dat ik in een luxepositie zit en ik kan grotere risico’s nemen dankzij mijn kapitaal. Maar waarom zou je je als rijke niet mogen engageren?'
 Beeld Tim Dirven
'Ik besef dat ik in een luxepositie zit en ik kan grotere risico’s nemen dankzij mijn kapitaal. Maar waarom zou je je als rijke niet mogen engageren?'Beeld Tim Dirven

Na bijna zes jaar juridisch getouwtrek start vandaag de Belgische klimaatzaak, met 58.000 mede-eisers het grootste proces ooit in ons land. Sociaal investeerder Piet Colruyt (51) was de eerste van duizenden die geld op tafel legden voor deze rechtszaak. ‘Mijn neef Jef vindt dit te activistisch, maar ik móét dit doen.’

Binnenkort weten we of België veroordeeld wordt voor klimaatnalatigheid. Vandaag start in het voormalige NAVO-hoofdkwartier het grootste proces in ons land ooit, de klimaatzaak. Die is eind 2014 in gang gezet door elf BV’s onder wie Stijn Meuris, Tom Lenaerts, Nic Balthazar en Francesca Vanthielen.

Zij worden geflankeerd door 58.000 burgers als mede-eisers en stellen de federale en regionale regeringen in gebreke omdat ze hun klimaatverplichtingen niet nakomen. Ze eisen via de rechter dat ze dat wel doen.

Het betekent dat de uitstoot van broeikasgassen tegen 2025 met 42 procent en tegen 2030 en met 55 procent moet verminderen ten opzichte van 1990. In het erg onwaarschijnlijke geval dat de overheden een vonnis niet zouden respecteren, vragen de aanklagers een dwangsom van 1 miljoen euro per maand. Die centen zouden automatisch naar gelijkaardige acties gaan en nooit naar de financierders, zo benadrukt klimaatzaak.

De staat ‘aanvallen’ is niet niets, dus de zenuwen staan strak gespannen bij de oprichters en hun advocaten. Dat Nederland en onlangs ook Frankrijk in dezelfde soort rechtszaken zijn veroordeeld, geeft hen hoop. In die zaken waren telkens groene organisaties de voortrekkers. In de Belgische klimaatzaak zijn het dus bevlogen BV’s maar ook sociaal investeerder Piet Colruyt, telg van de befaamde supermarktfamilie. Hij kwam als eerste met centen over de brug om de zaak te spijzen.

Waarom doet een zakenman mee ?

“In juni 2013 hoorde ik op een eerste meeting met de oprichters Roger Cox, de advocaat die de Nederlandse klimaatzaak won. Zijn stelling is dat overheden die klimaatafspraken niet nakomen nalatig zijn tegenover de burgers. Hij baseert zich op het aansprakelijkheidsrecht en op de mensenrechten. Net zoals de overheid leger en politie inzet om ons te beschermen, is zij verplicht de burgers tegen de opwarming te beschermen. Zeker als ze klimaatakkoorden tekende. Ik was erg onder de indruk. Binnen het uur was beklonken dat ik deze zaak zou steunen, zodat we advocaten en één communicatiemedewerker konden betalen. Ik denk dat het mijn beste investering ooit is.”

Hoezo?

“De klimaatproblemen nekken ook bedrijven. Diepvriesproducent Argo zit opnieuw met een mislukte erwtjesoogst door de droogte. Landbouwers en ook verzekeraars ondervinden de klimaatverstoring aan den lijve. Veel bedrijven beseffen dat als de natuur crasht, ook zij crashen. Maar de situatie biedt ook zakelijke kansen. Wie oplossingen bedenkt, vindt een groeimarkt en trekt makkelijker financiers én toptalent aan. Dat is wat een impactinvesteerder doet: sociale uitdagingen op een ondernemende manier helpen oplossen.”

De klimaatzaak zal u toch geen geld opleveren?

“Nee, maar ze kan enorme maatschappelijke kosten mee helpen te vermijden.”

U bent dus een filantroop, zoals Bill Gates?

“Deels. In de wereld van de impactinvesteringen zijn er twee tendensen. De eerste is goed geld verdienen aan zaken die ook goed zijn voor de wereld. Deze investeerders zijn ervan overtuigd dat je maximale impact hebt als je even rendabel bent als klassieke bedrijven. Ik kom uit die wereld maar ben overgestapt op de tweede tendens, die impact first heet. Dan ben je bereid hogere risico’s te nemen voor projecten die misschien niet meteen rendabel zijn. Alleen zo vind je innovaties die een extra verschil kunnen maken.”

Wat zijn voorbeelden?

“Energiebesparing in rusthuizen. Experimenteren met Esco’s (energy saving companies, BDB) was al lang een opdracht van de Vlaamse overheid, maar het bleef een theoretische oefening: niemand begon eraan want het was té complex en de terugverdientijd was té lang. Wij deden het toch en het bleek zo goed te werken dat banken het snel wilden herfinancieren.”

De klimaatzaak heeft natuurlijk geen businessplan.

“Toen ik over de zaak hoorde, moest ik toegeven dat als ik écht impact first wilde zijn, ik soms ook moet investeren in iets wat nooit geld zal opbrengen, maar dat een grote systeemverandering in gang kan zetten. Als de rechter de overheid verplicht haar klimaatdoelen na te komen, dan zet je een enorme en dringend nodige transformatie in gang.”

'Helemaal in het begin sprak ik met een expert aansprakelijkheidsrecht. Die zei dat hij ons gelijk zou geven mocht hij de rechter zijn, maar dat we wel moesten hopen op een rechter met ballen.' Beeld Tim Dirven
'Helemaal in het begin sprak ik met een expert aansprakelijkheidsrecht. Die zei dat hij ons gelijk zou geven mocht hij de rechter zijn, maar dat we wel moesten hopen op een rechter met ballen.'Beeld Tim Dirven

De klimaatzaak wordt geassocieerd met activisme. Is dat geen risico voor wie als investeerder betrokken is?

“De meeste CEO’s, Jef Colruyt ook trouwens, schrikken er inderdaad sowieso voor terug om de derde macht te gebruiken. Toen ik het met hem besprak, voelde ik die spanning. Ik heb dan het woord ‘activist’ nog eens moeten opzoeken in het woordenboek. (lacht) Dat is iemand die als het moet ook tegen de wet ingaat. Dat wil ik nu ook weer niet. En de klimaatzaak gebruikt natuurlijk net de wet. Wel zal ik altijd de traditionele investeringswereld blijven uitdagen door sociaal ondernemerschap en impact investing te promoten, maar ook door een brug te slaan tussen winstgevende projecten en non-profit en filantropie. De klimaatzaak is een ultiem voorbeeld van dat laatste.”

Het is wel makkelijker om verontwaardigd te zijn als je rijk bent.

“Ik besef dat ik in een luxepositie zit en ik kan grotere risico’s nemen dankzij mijn kapitaal. Maar waarom zou je je als rijke niet mogen engageren? En anderzijds kan elke belegger, ook met kleine bedragen, investeren met sociale impact als doel. Ik heb me wel vaak afgevraagd waarom ik dat per se wel wil doen. Is dat schuldgevoel? Misschien. Het is voor mij in ieder geval een evidentie om met geld zo veel mogelijk goed te doen. En tegenover mijn kinderen zou ik niet kunnen verantwoorden dat ik me niet inzet voor het klimaat.”

Hoe schat u de slaagkansen van deze zaak in?

“Ik ben hoopvol. Helemaal in het begin sprak ik met een expert aansprakelijkheidsrecht. Die zei dat hij ons gelijk zou geven mocht hij de rechter zijn, maar dat we wel moesten hopen op een rechter met ballen. Ondertussen hebben de succesvolle klimaatzaken in Nederland, Ierland en Frankrijk het voor de drie Belgische rechters makkelijker gemaakt.”

Wie is Piet Colruyt?

• 1969, Halle

• studeerde filosofie, burgerlijk ingenieur architect (KU Leuven) en corporate finance (HUB-EHSAL)

• werkte als architect en bij Colruyt in verschillende functies (architectenbureau, verkoop, financiën)

• was tussen 2001 en 2917 bestuurder bij Colruyt en bij Korys

• richtte in 2010 Impact Capital op, zijn holding voor impactinvesteringen

Hoezeer frustreert het u dat het zes jaar heeft geduurd voor het proces van start kan gaan?

“Net om eindeloos gebakkelei tussen overheden te voorkomen, klagen wij de vier overheden samen aan. Maar er moet in het Frans gepleit worden en de Vlaamse overheid is zich daar blijven tegen verzetten. Ik weiger daar cynisch van te worden, maar dat soort vertragingsmanoeuvres staan nogal schril in contrast met de hoogdringendheid van het probleem.”

Eén kritiek luidt dat jullie de scheiding der machten niet respecteren.

“Dat klopt niet, zoals de Nederlandse rechters hebben bevestigd. Wij eisen enkel dat de overheid haar verplichtingen nakomt. Op welke manier, dat is aan de politiek. Deze zaak is niet tégen de politiek, ze is eigenlijk een cadeau voor de politiek. In 2007 kloeg Bruno Tobback dat hij wist wat hij moest doen om het klimaatprobleem aan te pakken, maar dat hij niet herverkozen zou raken mocht hij dat doorvoeren. Een vonnis dat de overheid zou opleggen haar beloftes na te komen verlost politici toch van dat probleem? Daarom zijn veel ministers eigenlijk blij met deze zaak.”

Tegenstanders zeggen dat dit soort veranderingen via de markt en de democratie moeten komen.

“Dat blijkt niet te lukken want iedereen wijst naar elkaar. Politici zeggen dat de bedrijven onvoldoende mee willen, de bedrijven klagen dat de consumenten ecologische opties te weinig lusten. De klimaatzaak kan die vicieuze cirkel helpen doorbreken. Met pure marktwerking zal het allemaal niet op tijd lukken. Er is een efficiënt kader nodig dat de markt en de consument in de juiste richting duwt. Maak vervuilende producten en praktijken duurder en steun klimaatvriendelijke. Dat gaat over de klimaatkosten meerekenen in de prijs van producten, een CO2-taks, belastinghervormingen. Het is toch niet logisch dat fossiel gas een pak minder belast wordt dan elektrische warmtepompen op groene elektriciteit? Of dat er nog altijd subsidies gaan naar bedrijfswagens en naar Vlaamse overheidscampagnes voor varkensvlees?”

'Iedereen wijst naar elkaar. Politici zeggen dat de bedrijven onvoldoende mee willen, de bedrijven klagen dat de consumenten ecologische opties te weinig lusten. Wij willen die vicieuze cirkel doorbreken.'
 Beeld Tim Dirven
'Iedereen wijst naar elkaar. Politici zeggen dat de bedrijven onvoldoende mee willen, de bedrijven klagen dat de consumenten ecologische opties te weinig lusten. Wij willen die vicieuze cirkel doorbreken.'Beeld Tim Dirven

Emmanuel Macron is nog niet bekomen van zijn poging om een brandstoftanks in te voeren

“Je moet uiteraard zorgen voor compenserende maatregelen voor wie het niet breed heeft. Ik spreek liever van een CO2-dividend. De overheid krijgt dat geld binnen doordat wie vervuilender consumeert, meer betaalt. Met die centen kun je herinvesteren in klimaatoplossingen en minder begoeden in staat stellen ook ecologische keuzes te maken. Dan wint iedereen.”

U was ook betrokken bij ‘Sign for my Future’, een campagne waarin captains of industry en groene organisaties politici tot klimaatactie wilden overtuigen. Wat is daarvan terechtgekomen?

“Die campagne ontstond toen bleek dat heel wat CEO’s bang waren voor de klimaatzaak maar toch iets wilden doen. We hebben in overleg met vakbonden, bedrijfsleiders, jongeren en academici drie concrete eisen voorgesteld waar iedereen het over eens was.”

“Bedoeling was om zo veel mogelijk handtekeningen in te zamelen en die als een mandaat aan de politici te overhandigen. Het werd de grootste petitie ooit, maar we landden op 267.000 handtekeningen. Meteen al bij de lancering was een enorme polarisering ontstaan. Links vond het green washing, want grote bedrijven zijn toch per definitie geen klimaathelden? En rechts vond het schandalig om vlak voor de verkiezingen zo’n groene stunt uit te halen. De verkiezingen zijn dan gewonnen door de extremen. Dat was het omgekeerde van wat we beoogd hadden. Maar die plannen zijn wel op de tafels van de regeringsonderhandelaars beland. Dus indirect is er zeker impact geweest. Met de klimaatzaak bereiken we hopelijk nog meer.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234