Maandag 18/10/2021

'De kleren maken de vrouw niet meer'

Nawal El Moutawakel (45) was de eerste Marokkaanse, Arabische en Afrikaanse vrouw in de geschiedenis die olympisch kampioene werd. Ze won goud in 1984 in Los Angeles op de 400 m horden. In haar geboortestad Casablanca werd haar finale 's nachts rechtstreeks op televisie uitgezonden. Na haar zege renden de mensen er massaal de straat op om te vieren.

Door Piet Desmet

El Moutawakel had geluk. Was ze grootgebracht in een ander Marokkaans gezin dan was ze op haar vijftiende misschien al een (uit)gehuwde moeder. Maar het lot was haar gunstig gezind. "Op mijn vijftiende klauterde ik met mijn broer over het hek van een atletiekstadion in Casablanca. Ik groeide op in een islamitisch land maar liet me door niemand tegenhouden om aan sport te doen. Eigenlijk werd ik ook nooit echt gehinderd. Mijn ouders stimuleerden me."

El Moutawakels ouders werkten bij een bank en sportten zelf ook. Twee jaar vóór de Spelen in LA lieten ze hun dochter de Atlantische oceaan oversteken. Aan de universiteit van Iowa kreeg ze een topsportbeurs. Ze studeerde er lichamelijke opvoeding.

Van de jaren zestig tot de jaren negentig voerde koning Hassan II een dictatuur in Marokko. Vrouwen leden onder de Moudawana, de familiewet geïnspireerd op de Koran, die hen geen bescherming bood, bijvoorbeeld tegen uithuwelijking op minderjarige leeftijd. Het duurde tot 1993 voor Hassan II de familiewet licht hervormde.

El Moutawakel herinnert zich nog hoe de koning voor aanvang van de Spelen in LA de Marokkaanse delegatie toesprak. "Hij eindigde met de woorden pour tous et pour toutes. Heel kort, maar duidelijk, richtte hij zijn blik op mij."

Zijn woorden waren echter meer theorie dan praktijk. Na haar olympisch titel riep Hassan de Marokkaanse bevolking op om alle meisjes die op 8 augustus 1984 geboren werden Nawal te dopen. Maar pas na de eeuwwisseling, onder het bewind van zijn veel modernere zoon Mohamed VI, kregen man en vrouw in het gezin volledig gelijke rechten.

El Moutawakel opende met haar zege de ogen van miljoenen meisjes, in Marokko en in andere moslimlanden. Maar ook haar eigen ogen gingen open. "Eerst durfde ik voor de media haast niet te spreken. Maar mijn zelfvertrouwen groeide. Ik voelde dat ik die persbelangstelling kon benutten. Ik wilde dat andere vrouwen in de wereld ook onbelemmerd konden sporten zoals ik altijd had gekund."

En de Koran? El Moutawakel: "In de Koran staat: leer uw kinderen boogschieten, zwemmen en paardrijden. Kínderen dus, niet zonen! De profeet Mohamed ging zelfs hardlopen met zijn vrouw! En zijn vrouw liep sneller. De dag dat ze toch verloor, begreep hij dat ze zwanger was."

El Moutawakel had ook nog op een ander vlak geluk. In 1984 stond de 400 meter horden voor vrouwen, het nummer waarop ze goud behaalde, voor het eerst op het olympisch programma.

El Moutawakel: "Vroeger werd het nummer als te lastig voor vrouwen beschouwd. Pierre de Coubertin (de uitvinder van de moderne Olympische Spelen, PD) vond het onesthetisch en ongepast!" Ze glimlacht. "Je ziet, de strijd voor de positie van de vrouw in de sport gaat verder dan Marokko."

Het duurde desondanks nog een hele tijd voor El Moutawakel in Marokko opvolgsters kreeg. In 1997 werd Nehza Bidouane wereldkampioene op hetzelfde hordenumer als haar grote voorbeeld. In 1999 behaalde Zohra Ouaziz zilver op het WK 5.000 m. En op de Olympische Spelen in Athene in 2004 won Hasna Benhassi zilver op de 800 m.

Benhassi (29) woont samen met Mohssine Chéhibi (4de op de 800 m in Athene), vlak bij het nationaal trainingsinstituut in Rabat. Het paar ziet hun dochterje van zeven, Farah, enkel in het weekend en in de vakanties. Farah wordt in Marrakech door haar oma grootgebracht, een taakverdeling die in Marokko niet ongebruikelijk is.

Er stonden dus méér topatletes op in Marokko. Maar Moustapha Aouchar, sinds 2007 de nieuwe technisch directeur van de Marokkaanse atletiekfederatie, klaagt toch dat het aantal vrouwelijke atleten in zijn korf nog altijd mager is. En een van de weinige vrouwelijke coaches (van de zeventien) in het nationaal trainingsinstituut in Rabat fluisterde ons toe dat ze zich altijd duizend procent moet bewijzen tegenover haar mannelijke collega's.

"Toch is er sinds 1984 al heel wat veranderd", zegt El Moutawakel. "Veel meer Marokkaanse vrouwen sporten vandaag. Er kwamen vrouwelijke scheidsrechters, niet evident in een mannenwereld. En we kregen in verschillende sportbonden in Marokko een vrouw op de voorzittersstoel."

El Moutawakel klom na haar atletiekcarrière op in de beleidsorganen van de sport. In 1997 werd ze minister van Sport en Jeugd in Marokko. Vandaag is ze vicevoorzitter van de Marokkaanse atletiekfederatie en bestuurslid van de internationale atletiekfederatie IAAF. Ze werd ook (als eerste moslim vrouw) lid van het IOC en zat de selectiecommissie voor die de Spelen van 2012 aan Londen toewees.

In eigen land stampte El Moutawakel vijf jaar geleden de Association Marocaine Sport et Développement (AMSD) uit de grond, waarmee ze in Marokko de religie van sport wil verspreiden.

Het bureau van haar AMSD bevindt zich onder de tribunes van het Mohamed V-stadion (67.000 plaatsen) in Casablanca. Het kantoortje is niet sjiek, maar wel knus en erg rijk aan herinneringen. Geen streep beton blijft bloot tussen de posters van toernooien. Er staan kasten vol met boeken over sport, videobanden en stapels handleidingen voor atleten.

El Moutawakel schenkt ons een oranje souvenir-T-shirt van de 9de Casablancaise. De Course Féminine de Casablanca is haar mooiste en meest opvallende project. Dit jaar, op 20 mei, liepen liefst 24.000 meisjes en vrouwen, dik en dun, met of zonder hoofddoek, de klassiek geworden 10 kilometer door de straten van broeinest Casablanca.

"De Marokkaanse vrouwen hebben hun complexen afgegooid!" El Moutawakel schuift enthousiast de dvd in haar computer waarop ze alle tv-reportages over de vrouwenkoers verzamelde. Duizenden vrouwen gillen het uit, vlak voor de start, wanneer ze op het podium springt. Nawal! Nawal! El Moutawakel klapt met de handen en schreeuwt de dames moed en vertrouwen toe. "Richt je eigen politieke partij op, zegden sommigen. Nee, dat zal ik nooit doen", lacht ze. We zien enkele vrouwen al joggend euforisch getuigen. "Heerlijk om zo vrij te kunnen bewegen. We hoeven ons toch nergens voor te schamen!?"

Nawal El Moutawakel glundert wanneer ze de beelden terugziet. "Sport heeft een magische kracht om mensen uit hun isolement te halen." Ze grijpt het fotoalbum van een pilotproject dat ze dit jaar opzette met geld van Laureus (vereniging van oud sporticonen met een sociaal engagement, onder leiding van Edwin Moses, Boris Becker en haarzelf).

El Moutawakel: "We selecteerden dertig meisjes tussen twaalf en vijftien jaar, uit een bidonville in de buurt van Casablanca. De meisjes kregen vijf maanden lang extra cultuur- en sportlessen na de schooluren. De apotheose was hun deelname aan de Casablancaise samen met een feest in hun school, die ze zelf opknapten. Ze hebben er nu stromend water en elektriciteit. Dat feest had je moeten zien. Meisjes die een half jaar geleden nog zeer gesloten waren, dansten nu een verleidingsdans voor Daily Thompson. Ze reanimeerden, bouche à bouche, de gespeeld stervende bokser Marvelous Marvin Hagler. Volgend jaar willen we dat project uitbreiden naar alle zestien de provincies van Marokko."

De Course pour Femmes heeft zusteredities in Parijs, Milaan, en Yaoundé (Kameroen). "Mijn droom is om in elk Afrikaans land een vrouwenkoers op de rails te zetten: the Great African Woman Move!"

El Moutawakel grabbelt naar nog een foto. Het is die van Ruqaya Al Ghasara (Bahrein), de Aziatische kampioene op de 200 m... met hoofddoek en lange broek. Voor El Moutawakel maakt die outfit niks uit. Ze vind het schitterend dat vrouwen, van welk land ook, en gesluierd of niet, kunnen sporten. "Zie je? Het spreekwoord zegt: de kleren maken de man. Maar de kleren maken niet de vrouw!"

Dit artikel werd gerealiseerd met de steun van de Koning Boudewijnstichting en de Nationale Loterij.

Info over AMSD en over deelname aan de Course féminine de Casablanca en de zusterwedstrijden in Parijs, Milaan en Yaoundé: www.amsd.ma.

Morgen in de slotaflevering:

drie successtory's die contrasteren

Mijn droom is om in elk Afrikaans land een vrouwenkoers op de rails te zetten: the Great African Woman Move!

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234