Donderdag 22/08/2019

'De kleinste van de drie zijn, dat heeft ook wel iets'

Nog meer dan de kritiek stoort de meewarigheid hem. Het gegniffel, vanuit de Reyerslaan te horen tot in de gebouwen van Woestijnvis: op hun bek. 'Dat gevoel heb ik helemaal niet', zegt Jan Eelen, bij het productiehuis een van de mensen achter VIER. Twee maanden na de start is er tijd voor reflectie. 'Het vervelende is dat we soms parels voor de zwijnen lijken te maken.'

"Hoe is het?"

"Heel goed."

Hij lijkt het verdorie te menen. Is dit meteen het einde van dit interview?

Daarvoor zijn dus koetjes en kalfjes uitgevonden: om het ijs wat te breken in het Vilvoordse restaurant De Kuiper. Aan deze met toile cirée bedekte tafeltjes, een witte Martini als aperitief en een portie zelfgemaakte kalfskop, eet je paardensteak. Voor hem "net iets meer dan saignant". Hij ziet er eigenlijk ontspannen uit. De wallen onder zijn ogen, aan het einde van de zomer gezien op een Leuvens terras, zijn weg. Achtergelaten in Bodrum. Op 14 oktober bracht Jan Eelen in Antwerpen zijn stem uit, nog voor de uitslagen bekend waren, zat hij helemaal alleen in het vliegtuig naar Turkije. Op aanraden van Guy Mortier had hij voor 30 graden en de zon gekozen, in het hotel kreeg hij een plastic bandje om de pols, all inclusive. "Een hotel met activiteiten", glimlacht Eelen. "Af en toe hoorde ik aan het zwembad hetzelfde liedje, de animatoren lieten de mensen dansen, maar zelf las ik. Alleen als het te warm was, viel ik even in de zee."

Een week weg. De iPhone in de kamer. Hij las Vader van Karl Ove Knausgard ("goed, maar niet voor in de zon"), Marnix Peeters' debuut De dag dat we Andy zijn arm afzaagden, een boek van Chuck Palahniuk ("ik vertrek nooit zonder een boek van hem") en het beste was Bonita Avenue van Peter Buwalda. "Dat boek was onder mijn radar gebleven, ik had dan ook al een half jaar niks meer kunnen lezen. Maar ik vond het fantastisch. Een boek zoals het moet zijn, als je er dan toch een wilt schrijven: verzorgd, het bloed en het zweet drijven ervan af, geweldige zinnen en opbouw en je gaat helemaal mee in het verhaal."

Weg dus. "Eén week heb ik niet gedacht", zegt hij. Niet aan de verkiezingsuitslagen, daar vertelt hij straks iets over, niet aan VIER. "Ik had een cesuur nodig."

Dan toch de eerste vraag. En de stilte die erop volgt. Zo lang dat er zelfs tijd is om deze aantekening in het notitieboekje te schrijven: (denkt lang na).

De vraag was of hij VIER zelf een succes vindt.

(denkt lang na) "Eigenlijk wel."

(opnieuw lange stilte) "Hoe moet je dat zeggen?"

En dan: "We zijn op 17 september begonnen, er gebeurt van alles met die zender en dat proces is nog altijd interessant. De verwachtingen die de meeste mensen op voorhand hadden, hebben wij nooit gehad. Wij hebben nooit gezegd: 'Wij worden de kings en wij gaan alles platspelen.' Met een heel bang hartje begonnen we eraan. En eenmaal bezig denk je: 'O nee, dat is fout, dat is stom.' Dan ga je sleutelen en bijsturen, ik heb dat nooit anders geweten. Dus dat proces is nog altijd heel interessant. Wat het moeilijker maakt, is dat je misschien niet met die hoge verwachtingen begint, maar natuurlijk toch wel met positieve hoop. Ook al weet je dat je niet alles gaat platspelen en dat Man bijt hond en De Bende Haemers geen miljoen kijkers zullen halen, dan nog is er een verschil tussen wéten en het effectief onder ogen zien. Het destabiliseert onvermijdelijk, op alle niveaus. (snel) En dat vind ik helemaal niet erg. Zo ontstaan dingen."

Is dat zo? Jij bent de man van Man bijt hond, van In de gloria, van De Ronde, programma's die altijd een zeer groot publiek bereikten.

"Op een bepaald moment maak je een klik: 'Voilà, zie je wel, we spelen het niet plat.' En: 'Oké, dan zijn we dus officieel de kleinste van de drie.' Dat heeft ook iets, groeimarge bijvoorbeeld. We hebben dat nog nooit meegemaakt. Of er naar De slimste mens 1,7 miljoen of 1,8 miljoen mensen keken, dat maakte niet meer uit. Als er nu 70.000 kijkers extra zijn voor De kruitfabriek, dan is dat een overwinning. In die zin is de oefening nog maar net begonnen. We zijn pas twee maanden ver. We hebben een veel langere termijn voor ogen. Binnen vier maanden is dit allemaal vergeten en hopen we dat er andere dingen werken of niet werken.

"Maar het doet met iedereen iets en iedereen reageert daar anders op. Nu is het kwestie van te kijken hoe je ermee omgaat: laat je je neerzakken of haal je er kracht uit? Natuurlijk brengen die cijfers je in de war. Het maakt de gesprekken anders. Maar het zou pas zonde zijn mocht er niets positiefs mee gebeuren en als iedereen elkaar naar beneden zou trekken."

Is Annemie Struyf het voorbeeld van iemand die tot de eerste groep behoort, nu ze al na twee maanden VIER verlaat?

"Dat Annemie weg is, vind ik erg. Bij haar programma's waren toch altijd veel mensen betrokken, want er was altijd wel wat werk aan, maar plezant werk. Constructief ook. En die programma's zijn uiteindelijk goed geworden. Maar wat ik nu het belangrijkste vind is dat Kristel Waterloos, haar vaste regisseuse, gebleven is. Dat is een heel belangrijke factor. Er is aan haar getrokken en gesleurd om haar ook mee te krijgen, maar ze heeft beslist te blijven. Kristel is een van de vele onzichtbare motoren achter Woestijnvis. Als zij had gezegd dat ze vertrok, dát zou niet leuk geweest zijn."

Zeg je nu dat het vertrek van een schermgezicht als Struyf minder erg is dan als haar regisseuse was vertrokken?

"Nee, maar dat zou wel een heel slecht teken geweest zijn. Nu zegt ze heel duidelijk: 'Nee, ik ga niet mee.' We zijn strijdvaardig."

Klopt de uitleg van Annemie Struyf dat de reclame die In godsnaam onderbreekt te storend is?

"Ik begrijp dat heel goed maar het zijn wel die onderbrekingen die haar programma betalen. Je kunt discussiëren over de vraag of er wel genoeg nagedacht is over welk soort reclame je in welk programma stopt, maar ook dat is voor iedereen een begin. Voor ons was dat een stap in het duister, maar ook voor SBS (het moederbedrijf van VIER, RVP), dat ineens geconfronteerd werd met een productiehuis dat een bepaald soort programma's maakt. Maar dit voelt een beetje aan alsof je op de rivier zit en je bij de eerste bocht je kano al op de kant trekt. Pas op, ik gun het haar en ze gaat het goed doen. Maar als ze dit nu doet, dan had ze er niet aan moeten beginnen. Vervelend is dat je dan in de krant leest dat 'de eerste dominosteen gevallen is', zeker als je iedereen een beetje in dezelfde richting wilt krijgen. Maar ik denk niet dat de impact zo zwaar is en dat iedereen met een zwaar gemoed rondloopt omdat Annemie weg is.

"En het verhaal dat Gilles Decoster met de VRT aan het babbelen is, dat slaat op niks. Maar dat is de andere kant van de medaille die wij niet kenden. Voor de eerste keer komen zaken, of ze nu waar zijn of niet, veel te snel in de krant. Gelukkig lopen er genoeg mensen met een koel hoofd rond, maar die kleine prikjes zijn wel nieuw. Ook voor mij. En het vervelendste gevoel is dat je soms parels voor de zwijnen aan het maken bent. Dat kende ik niet. Je maakt iets dat goed is en er kijkt te weinig volk naar."

Kun je daar een voorbeeld van geven?

"Ja, Man bijt hond. Een rubriek als 24 uur is echt iets fantastisch. Ook Plan B of De Bende Haemers. De gasten die dat maken wéten dat Haemers op de VRT makkelijk een miljoen kijkers zou halen. Nu moesten ze het met 350.000 stellen. Dat is eigenlijk heel goed nu, na twee maanden. Mochten we nu jaren verder zijn, dan zou dit probleem acuut zijn. Maar na twee maanden in een wereld die je totaal niet kent en waarin van alles botst, is dat normaal."

Plan B werd inmiddels afgevoerd, Komen eten werd al snel aangepast omdat de kijkcijfers tegenvielen na de restyling, waar jij voor verantwoordelijk was.

"We hadden gedacht dat het kon lukken, Komen eten tegenover het journaal zetten. Maar het programma kreeg klappen en toen heeft SBS beslist om het inhoudelijk aan te passen. Zonder Iwein (Segers, RVP) in beeld. Zelf vond ik dat niet nodig. Voor alle duidelijkheid: ik heb het niet geregisseerd, maar alleen herdacht. Geluisterd naar de inzichten en gekeken hoe we er een nieuwe twist aan konden geven. En het had kunnen lukken. Heb ik nu gefaald? Ik vind dat niet. Ik vind Komen eten nu nog altijd beter dan het was. Natuurlijk is het niet leuk dat het geen succes werd, maar in de ideale vorm had het iets kunnen worden."

Wat bedoel je met de ideale vorm?

"Iwein moest bijvoorbeeld elke week met een andere regisseur werken. Zo krijg je daar geen lijn in. Maar ik vind het wel bewonderenswaardig hoe hij zich gehouden heeft bij al die commentaren."

Net voor de start zei je in Humo: 'Toch zal De kruitfabriek alléén VIER niet tot een succes kunnen maken.' Donderdagavond sloot De slimste mens af, jullie enige programma in de top tien van de kijkcijfers.

"De kruitfabriek is een goed voorbeeld van een programma dat midden in een groeiproces zit. Er zijn een paar héle goede afleveringen geweest, onder meer in de politieke week net voor de verkiezingen hebben we het erg goed aangepakt. Maar het algemeen niveau zit nu op 70 procent en wie daar werkt weet dat ook. Het is met vallen en opstaan, maar we gaan er wel komen."

Wat is het verschil in voldoening als je programma, waar je zelf trots op bent, niet door een miljoen maar 'slechts' door 300.000 mensen bekeken wordt? Je werk is toch hetzelfde.

"Dat heeft te maken met hoe wij werken. Het is vaak zowel fysiek als psychisch erg zwaar. Goede cijfers zijn dan een medicijn. Ze zorgen ervoor dat je boven jezelf uitstijgt. Nog eens: we zijn officieel de kleinste van de drie. Vijftien jaar lang speelden we eerste viool, nu zitten we in de bak tussen de anderen en moeten we maar zo goed mogelijk spelen zodat we opvallen bij de dirigent."

Welke commentaren hebben je toch geërgerd?

"Die van mensen die meewarig deden. Met Jean Philip De Tender (netmanager van Een, RVP) hebben we ooit goed samengewerkt en we hebben elkaar groot gemaakt. Als hij dan op Twitter een kinderboek over het maken van televisie zet en erbij schrijft: 'Ook leestip voor VIER', dan vind ik dat flauw. Sven Speybrouck wilde zaterdag in Interne keuken Martin Heylen uitnodigen, maar dat werd tegengehouden. Ook van de uitspraak van Leo Hellemans dat Woestijnvis een sekte is, schrok ik. Ik was er niet bij op de vergadering tussen Wouter Vandenhaute en Leo Hellemans en misschien zijn daar zware woorden gevallen. Maar je kunt toch boven de mêlee blijven en waardig zijn. De dag dat we begonnen, kregen we van vtm een pakket met cadeautjes om ons succes te wensen. Dat is toch iets anders."

Over Wouter Vandenhaute gesproken: al heel snel werd gezegd dat er paniek was toen de eerste kijkcijfers bekend waren en dat hij zich op de redactie van De kruitfabriek kwam moeien.

"Erik Watté, Michiel De Vlieger en vele anderen zijn daar ook geweest. Iedereen heeft zijn mening en mag die verkondigen. Als je 's morgens bij Julie, de receptioniste, passeert, weet je ook meteen of het goed was of niet, hoor. Wouter is Wouter, hij is nooit rustig. En goed te vergelijken met Julie, ze zijn allebei recht voor de raap. Daar is niks mis mee."

Maar Julie moet niet onderhandelen met de adverteerders, Vandenhaute moet dat wel doen. En hoe minder kijkers, hoe minder die adverteerders willen betalen.

"Ik ga ervan uit dat hen wel op voorhand verteld is dat ze voor De kruitfabriek geen miljoen kijkers moesten verwachten. En wat voor die adverteerders heel belangrijk is, is of de programma's door de juiste mensen bekeken worden."

Jeroen Meus zei daarover dat jullie programma's maakten die heel mooi waren voor televisiemakers, maar niet voor de gewone man.

"Maar wij hebben altijd televisie gemaakt die juist boven de hoofden van de mensen ging. Dat is net de kunst.Midden tussen de mensen met een camera gaan staan en dat uitzenden, vind ik niet zo interessant. Je als maker onderscheiden is dat wel. Pas op: Dagelijkse kost van Jeroen is zeer goed gemaakt en een succes. Ik gun dat Jeroen ook helemaal, we zijn allebei van Leuven. (klopt op het hart) Maar daardoor snap ik zijn competitiviteit. In Leuven moet je je een beetje weren. Onlangs kwam ik hem nog eens, veel te laat in de nacht, tegen. Ik weet dat hij het een oorlog vindt, maar toen hij over Wim Ballieu (de tv-kok van VIER, RVP) begon, wist ik zelf niet dat die bij ons zat. Nu heb ik dat gezien en zijn keuken lijkt inderdaad nogal veel op die van Jeroen. Maar goed, laat hem maar strijdvaardig zijn. (glimlacht) Hij is wel ooit écht bekend geworden dankzij De laatste show."

Maar dat Vandenhaute alweer een lijntje legt met de VRT en dat jij daarvoor het breekijzer zou zijn, klopt niet?

"Wij hebben niet beslist dat Man bijt hond niet meer bij de VRT kon. Wij zijn een productiehuis. En Leo Hellemans heeft zelf ooit gezegd dat samenwerking in de toekomst misschien niet uitgesloten is. (grijnst) Maar blijkbaar zitten we nu nog in de 'fase Martin Heylen'. En mocht het kloppen wat je zegt, dan zou Annemie nu niet moeten vertrekken."

Is er nog tijd om zelf iets te schrijven?

"(lacht) Eigenlijk zit ik nu in het interbellum tussen De Ronde en iets nieuws. Alleen kwam dit (de opstart van VIER, RVP) ertussen. Maar sinds een maand ben ik weer aan het nadenken. Ik heb een viertal ideeën, al heb ik ondertussen gehoord dat iemand anders ook met een van die ideeën bezig is."

Wat je ook doet aan fictie, het zal onderbroken worden door reclame. Zoals straks Met man en macht van Tom Van Dyck en Tom Lenaerts.

"Ik heb dat ook gelezen in jullie krant, maar ik geloof niet dat dat klopt. Die serie is gemaakt voor er van reclame sprake was, dus ik denk niet dat dat kan. Maar als ik nu zelf iets schrijf, zal ik daar rekening mee houden. Dan moet dat anders opgebouwd worden. Dat is niet erg, de makers van Breaking Bad moeten dat ook doen. En voor programma's als De kruitfabriek is reclame trouwens een zegen. Maar ook dat is een zoektocht, zowel voor Woestijnvis als voor SBS. Stilaan zie je reclame die bijna op maat gemaakt is. Wat KBC doet met haar 'Dikke Merci'-campagne, dat is bijna ontwikkeld om tussen Man bijt hond te zitten.

Kijken je pa en ma ook naar VIER?

"(lacht) Nee, die heb ik nog niet mee. En dat is goed, zo weet ik dat we nog werk hebben om ook andere doelgroepen aan te spreken."

Typisch voor je manier van werken, is dat je je maandenlang afsluit van de buitenwereld. Heb je gemerkt dat in de stad waar je woont Bart De Wever straks burgemeester wordt?

"Ik ben op 14 oktober gaan stemmen en ben meteen in het vliegtuig gestapt. Zijn speech en zijn mars op het stadhuis heb ik vorige week pas gezien. Ik snap er niks van. Zeker niet als ik in De Morgen las hoe hij alles van tevoren had georkestreerd, mars en speech incluis. Als je dan over de confederale hervormingen en Di Rupo moet beginnen. De enige taak die je als pasverkozen burgemeester hebt, lijkt mij de mensen die verdriet hebben of die kwaad zijn te verbinden. En dan moet je dat podium gebruiken om te ontmijnen. Daar hoef je niet slim voor te zijn, je moet er alleen empathisch en emotioneel intelligent voor zijn. Doe je dat niet, dan zit je als mens niet goed in elkaar."

Kijk je dan met schrik naar de volgende zes jaar in Antwerpen?

"Ik woon er al tien jaar, ik kom overal en ik heb het alleen maar zien verbeteren. Antwerpen is een fantastische stad. Dat is in grote mate de verdienste van Patrick Janssens, die met weinig anders bezig was dan met de stad, zelfs niet met zijn partij. Met De Wever krijg je nu een burgemeester die als voorzitter zijn partij wil leiden naar de 'moeder van alle verkiezingen'."

"Ach, ik had Janssens graag als burgemeester. Onlangs kwam Bruce, mijn dochter, thuis van school. 'We moeten afscheid gaan nemen van Patrick Janssens', zei ze. Dus wij op de fiets naar het stadhuis, waar haar vriendinnen en een hoop Antwerpenaren stonden, blijkbaar was het de laatste gemeenteraad van Janssens. Zeker tweehonderd mensen stonden in de zaal. Goed, hij begint, en Reinhilde Decleir begint meteen te applaudisseren. Bruce natuurlijk ook en iedereen. En dan, typisch Janssens, zegt hij heel droog: 'Ik moet de mensen toch zeggen dat dit niet toegelaten is tijdens de gemeenteraad en dat jullie bij de volgende overtreding van het reglement uit de zaal gezet zullen worden.' Nadien is hij natuurlijk wel pintjes komen meedrinken in café De Duifkes. Maar die cool, die vind ik zo goed."

Maar begrijp je waarom Antwerpen voor De Wever stemde?

"Alleszins niet omdat alles moet veranderen. Iedereen die eerlijk is, zal je zeggen dat de stad vooruitgegaan is. Maar De Wever is natuurlijk wel een figuur die aanspreekt en een groot retorisch talent heeft. Ik heb één ding van Janssens niet begrepen. Ik snap dat hij laat in de campagne stapte, maar vat niet waarom hij die één-op-ééndebatten op voorhand uitsloot. Met De Wever, maar ook met Almaci, Turtelboom en Mertens. In die debatten met zes verzandde elke discussie en kreeg je nooit voldoende tijd om je eigen punten en de verschillen met anderen goed te communiceren."

Je kunt natuurlijk nog altijd zelf terugkomen naar Leuven.

"(grijnst) Dat zou niet meer lukken, denk ik. Natuurlijk zou ik liever een burgemeester hebben die zich 100 procent met zijn stad bezighoudt dan een die tussendoor ook even de grote Vlaamse Revolutie gaat leiden. Maar om daarom te verhuizen? Neen. Hier kunnen we hem tenminste nog een beetje in het oog houden. (lacht)"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden