Dinsdag 29/11/2022

De kleine man verliest, het grote geld wint

Kandidaat Donald Trump zette ze op de voorgrond, de vergeten mensen van Amerika. Maar in de grote belastingherziening die in de nacht van vrijdag op zaterdag door de Senaat werd aangenomen, staan zij weer achteraan.

De aanname van het plan door de Senaat, met 51-49, is het eerste grote wetgevende succes van Trump en zijn Republikeinse meerderheid. Ze hadden het nodig, na de twee mislukte pogingen om Obamacare te verwerpen. Een belastingherziening stond ook op het lijstje beloften. Maar dit was niet de herziening die Trump beloofde.

Trump werd Republikeins presidentskandidaat met een on-Republikeins programma. Met zijn economische populisme haalde hij een beslissend deel van de (witte) onder- en middenklasse van Amerika over om op hem te stemmen. Er zouden heffingen komen op goedkope import, er zouden grote investeringen worden gedaan in infrastructuur, de uitkeringen zouden niet worden aangetast en de hogere inkomens zouden extra worden belast.

Er komt niets van terecht. Trump is niet de beschermheer van de kleine man, maar de dienaar van het grote geld gebleken, met zijn dereguleringsagenda en Goldman Sachs-kabinet en honderden benoemingen van ex-lobbyisten in Washington.

Injectie in ongelijkheid

En het zijn juist de bedrijven en de allerrijksten die gaan profiteren van het belastingplan dat vrijdagnacht overhaast werd goedgekeurd. Het plan is een injectie in de ongelijkheid. Als alle tijdelijke zoethouders zijn afgelopen, in 2027, is het resultaat een grote verschuiving van arm naar rijk: dan betalen modale inkomens tussen de 40.000 en 50.000 dollar samen 5,3 miljard dollar meer belasting, en krijgen de inkomens boven een miljoen er 5,8 miljard dollar bij. Zo'n 62 procent van de totale belastingverlagingen zal terechtkomen bij de rijkste 1 procent van de bevolking. Er zijn speciale voordelen voor de rijken, zoals de afschaffing van de successierechten en de lagere belasting voor vennootschappen zoals die van Trump zelf. Wat er aan voordeeltjes inzitten voor lagere inkomens, wordt weer opgeheven door de afschaffing van de verplichte zorgverzekering.

Om die reden is het belastingplan weinig populair - twee op de drie Amerikanen vinden dat de scheve welvaartsverdeling moet worden aangepakt. Politiek gezien is de herziening echter slim verpakt. Aanvankelijk gaat iedereen erop vooruit. Dat dit douceurtje in 2019 voor de armste Amerikanen 50 dollar bedraagt en voor de rijkste 1 procent 34.130 dollar, is een nuance die de Republikeinen verloren zullen laten gaan in een simpele boodschap: ze hebben de belastingen voor iedereen verlaagd.

Daarmee zijn de Republikeinen trouw aan zichzelf. Belastingverlagingen zijn sinds de jaren 80 het mantra van rechts Amerika, omdat die volgens hen de basis vormen van economische groei. Hun model van de economie is een lekkende torenflat: de champagne die in het penthouse over de badrand stroomt, druppelt uiteindelijk bij de kelderbewoners door het plafond. Als die hun kopjes op de juiste plekken neerzetten, profiteren ze ook mee van het feest.

Dit trickle-downmechanisme werkt niet zoals gehoopt, bleek de afgelopen decennia. De grotere welvaart aan de top wordt niet zozeer in consumptie gestoken, maar grotendeels geïnvesteerd in aandelen en vastgoed, waar gewone Amerikanen nauwelijks van profiteren. De grotere bedrijfswinsten gaan maar voor een vierde tot een vijfde naar de werknemers; de rest blijft bij de investeerders.

De Republikeinse belastingaanpassingen hebben de welvaartsverschillen dan ook vooral vergroot. In 1980, voordat Ronald Reagan als president aantrad, verdiende de rijkste 1 procent van Amerika 10 procent van al het geld. Nu is dat twee keer zo veel.

"Dat doorsijpelen is ofwel een religieus geloof, een geloof waar geen enkel bewijs van het tegendeel iets aan kan veranderen, ofwel een cynisch argument dat alleen gebruikt wordt omdat ze meer geld voor henzelf willen", aldus Nobelprijswinnaar Joseph Stiglitz tegen The New York Times.

Staatsschuld

Een ander mechanisme waar Republikeinen altijd vergeefs op rekenen, is dat de gederfde inkomsten van de belastingverlaging automatisch worden terugverdiend. Maar het Congressional Budget Office, de parlementaire rekenkamer, kwam vrijdag uit op een extra overheidsschuld van 1.400 miljard dollar over een periode van tien jaar.

Die berekeningen werden grotendeels genegeerd. Maar als de rekenaars over een paar jaar gelijk krijgen, is de kans groot dat budgetvaste Republikeinen zich alsnog zorgen gaan maken over het oplopende tekort. Dan zullen ze niet wijzen op de teruggelopen (belasting)inkomsten, maar op de hoge uitgaven. Een logische oplossing is dan: bezuinigingen. Die vooral de armere Amerikanen zullen treffen.

Dat is allemaal klassiek Republikeins, en dus gingen de dissidenten die zich eerder dit jaar tegen de overhaaste ontmanteling van Obamacare keerden nu gewoon mee met de partijlijn.

Nu moeten het Huis van Afgevaardigden, dat al eerder groen licht gaf aan zijn versie van het belastingplan, en de Senaat het eens worden over een definitief wetsvoorstel. En dan is de vraag hoe ze het gaan verkopen, met de tussentijdse verkiezingen volgend jaar voor de deur.

Want de Democraten zullen er meedogenloos op hameren, en misschien ook dat nieuwe radicale Republikeinse kandidaten, aangevoerd door Trumps voormalige ideoloog Stephen Bannon, hun pijlen op de rijken zullen richten. Maar misschien dat de Republikeinen het gebrek aan economisch populisme compenseren met het meer onderbuikgerichte populisme waarmee Trump ook groot is geworden.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234