Woensdag 13/11/2019

De kleine lettertjes

Nieuwe spelregels voor wijnetiketten: 'Als puntje bij paaltje komt, blijft toch veel bij het oude'

@AL Inleiding:Het wijnetiket is voor menig liefhebber een onbegrijpbare draak. De Europese Commissie ontpopt zich daarom andermaal als een Sint-Joris en komt met een strengere code op de proppen. Een verloren strijd?

De Europese technocraten van de Commissie hebben voor de zoveelste maal rond de groene tafel gezeten (waarschijnlijk met een goed glas in de handen): als alles meezit, hebben we inderdaad tegen 1 januari 2003 vernieuwde, op papier strengere spelregels voor de etikettering van wijn. Als ik me niet vergis, is dat al de negende aanpassingen van het etiketteringsysteem dat uit de Europese besluitvorming vloeit.

Op zich een verdienstelijk initiatief, want etiketten bevatten voor de consument nog te veel mysterie en mythe. Vaak blijkt het een spaghetti van verplichte, facultatieve en zelfs puur commerciële gegevens, waaruit het moeilijk wijs raken is.

Wist u bijvoorbeeld dat een kwaliteitswijn in Frankrijk het jaartal mag, maar niet hoeft te vermelden? Op dat vlak is Europa zeker nog niet geharmoniseerd, omdat de etikettering niet alleen met zakelijke belangen verweven is, maar ook graag met traditie, terroir en folklore uitpakt. Vaak gaat het om fundamenteel andere invalshoeken op het label. In Duitsland of de Elzas zweert men in eerste instantie bij de invalshoek 'druivenras' (riesling, gewürztraminer), terwijl men in appellations als de Haut-Médoc of Côte d'Or liever de kaart van het terroir trekt, vormgegoten in een dorps- of communale naam (bv. pauillac, meursault) die primeert. In Italië flirt men dan weer liever met fantasienaampjes, die vaak in groter lettercorps dan de werkelijke informatie worden afgedrukt. Maar in Europa krijgt men in het snuitje dat het titanengevecht met vooral de nieuwe wereld slechts gewonnen kan worden - of tenminste naar een status-quo evolueren - als de EU blijft hameren op 'authenticiteit' en de spelregels inzake wijnlabels verstrakt. In het verleden werden trouwen reeds bilaterale afspraken gemaakt met landen als Zuid-Afrika, Australië en recentelijk Chili om bepaalde 'begrippen' - die refereren aan Europese appellations - niet langer op hun wijnetiketten te drukken, in ruil voor meer marktkansen in de EU.

Vanuit diezelfde filosofie staan nu sedert begin mei nieuwe spelregels op papier, die tegen 1 januari 2003 in voege moeten treden en die moeten verduidelijken welke informatie op de labels voortaan verplicht is (zoals alcoholpercentage, het lotnummer, de naam van de bottelaar...) en ook de 'optionele termen' enigszins ordent (zoals productiemethodes, traditionele uitdrukkingen, namen van wijngaarden of het oogstjaar). Tegelijk wil men bepaalde begrippen strikter afschermen tegen 'derde landen', zoals men in het verleden reeds heeft gedaan - na veel Frans getouwtrek - met de champagne.

Volgens Franz Fischler, de Europese commissaris die verantwoordelijk is voor landbouw, is de nieuwe etiketteringsafspraak "... een hoeksteen voor een betere bescherming van de consumenten en tevens in het belang van de producenten, omdat de nieuwe reglementering een smooth operation in de interne markt verzekert en ook kwaliteitswijn zal promoten. Een duidelijker etiketteringsysteem betekent immers dat producenten voortaan betere informatie zullen verstrekken aan consumenten over de wijn die ze kopen."

Sleutelvraag is natuurlijk of het allemaal zo'n vaart wel zal lopen. Als we kijken naar de concrete overeenkomst, ontdekken we een aantal vernieuwingen die soms niet echt revolutionair zijn, maar eerder cosmetisch. De eerste groep maatregelen behandelt de verplichte terminologie. De basisregels leggen de verplichte etikettentermen vast voor Europese wijnen, waaronder alcoholpercentage, volume, het lotnummer, de naam van de bottelaar en/of importeur. Zaken die reeds op menig etiket prijken, maar die nu meer uitgewerkt worden. Vooral de alcoholsterkte van de wijn lijkt de Europese Commissie te obsederen. Onze reactie: is dit niet eerder om accijnsredenen dan uit consumentenoverwegingen? Want geef nu toe: zou u een bepaalde wijn niet kopen omdat hij 13 procent in plaats van 12 procent alcohol draagt? Is het alcoholpercentage voor de meerderheid van consumenten eigenlijk wel een criterium?

De tweede groep voorstellen heeft te maken met de optionele, maar gereglementeerde terminologie. Kortom: begrippen die de wijnmaker aan zijn laars kan lappen, maar als hij ze toch wil gebruiken, voortaan maar in specifieke gevallen mag afdrukken. Hier hebben de eurobreinen getracht wat meer logica te injecteren. Sommige termen mogen voor alle wijnen worden gebruikt, zoals het type product 'dry, zoet...' Een hele resem termen wordt echter voortaan exclusief in aanmerking genomen voor wijn met een duidelijke geografische herkomstaanduiding. Het gaat om begrippen als het oogstjaar, de druivenvariëteit, medailles en wijnprijzen, productiemethodes, de naam van wijngaarden of bottelplaatsen. Dat hier wat aan de wildgroei werd gedaan, lijkt me al veel nuttiger, maar toch vragen we ons af waarom het oogstjaar geen 'verplicht nummer' werd. Het lotnummer geeft natuurlijk wel een indicatie over de ouderdom van een wijn, maar ik ken weinig kennissen die deze kleine cijfertjes consequent opzoeken en lezen. Bovendien is men niet helemaal tot op het bot gegaan. Sommige begrippen - zoals het suikergehalte - worden 'bindend' voor alle wijnen, uit de EU of de geïmporteerde flessen. De verantwoordelijkheid voor andere termen wordt dan weer toegeschoven naar het land in kwestie waar de wijn werd geproduceerd, EU of niet-EU. Dat zet toch opnieuw de deur op een kier voor hineininterpretierung van deze etikettenconcepten?

Ten slotte is er een derde categorie wijninformatie waarover de EU zich heeft gebogen: de vrije terminologie. Een contradictio in terminis? Zeker is dat de technocraten bijzonder vaag blijven: alles wat niet verboden is, lijkt toegelaten, op voorwaarde "dat de producten de consument niet misleiden". Tja, dat lijkt wel een Belgisch compromis. Misschien had men er toch beter aan gedaan een lijstje 'verboden termen' samen te stellen en meteen een einde gemaakt aan alle nonsenstermen à la 'Réserve', die op zoveel etiketten prijken, doch geen enkel objectieve (kwaliteit)basis bezitten. Of waarom eens niet de bijl gezet in al die verwarrende 'eiktermen'? Als Frère Jacques zijn wijn drie dagen op een stokoude kastanjefoeder laat rusten, kan hij al over 'bois' beginnen leuteren op zijn label. Is dat geen misleiding van de consument?

Een vierde categorie bestrijkt de zogeheten 'Traditional Expressions' (of TE's). Sommige traditionele termen liggen immers nauw gekoppeld aan hun geografische origine en de Commissie wil hier extra bescherming inbouwen voor de Europese wijnproducenten. Voorbeelden zijn termen als Ruby, Tawny of Vintage voor port, Amarone voor een bepaalde stijl Valpolicella, Gutturnio voor Colli Piacentini of Lacryma Christi voor Vesuvio. Er werd ook overeengekomen om dergelijke uitdrukkingen voor niet-EU-wijnen eveneens te respecteren.

Uiteraard bevat de nieuwe reglementering nog een pak andere afspraken, waaronder de flessenvormen. Bepaalde types wijnen krijgen of behouden het recht op een eigenzinnig formaat, zoals de Duitse 'Bocksbeutel'-fles of de Franse 'Flute d'Alsace'.

Conclusie? Ik vrees dat u volgend jaar de Europese etiketten nog even moeilijk zult kunnen ontcijferen. Op bepaalde fronten wordt er inderdaad 'grote schoonmaak' gehouden - vooral wat facultatieve begrippen betreft en de omstandigheden waarin ze mogen worden toegepast - maar als puntje bij paaltje komt, blijft toch veel bij het oude. Liggen wijndrinkers, tenzij voor 10 procent van de topwijnen, trouwens echt wakker van alcoholpercentages of bottelaars?

Ik wacht dus nog altijd op de tiende revisie van de etikettering, waarbij de commissie allerlei nepterminologie eindelijk eens radicaal verbiedt en bovendien bepaalde wijnlabels 'ontlast'. Daarmee bedoel ik: waarom eens niet brainstormen over een Europese verplichting op goede, informatieve rug- of tegenetiketten, zodat wijnproducenten daar geen enorme nonsens mogen droppen? Het hoofdetiket kan dan een aantal basistermen bevatten - appellation, druivenras, jaartal, naam -, maar alles wat meer in de richting van 'toegevoegde waarde' gaat - en vaak maar een beperkte groep consumenten kan boeien, zoals alcoholpercentages, bottelaar, lotnummer... - krijgt dan het ruglabel als vluchtheuvel. Maar misschien is dat te 'simplistisch' voor een eurocraat?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234