Vrijdag 03/12/2021

De klank van de armoede

Susana Baca blaast Afro-Peruaanse muziek nieuw leven in

Brussel / Eigen berichtgeving

Dirk Steenhaut

Haar naam doet nog niet bij iedereen een belletje rinkelen, maar Susana Baca heeft alles om binnen afzienbare tijd net zo populair te worden als pakweg Cesaria Evora. Het optreden van de Afro-Peruaanse zangeres dinsdagavond in het Koninklijk Circus was alvast veel overtuigender en in muzikaal opzicht ook veel rijker dan de statische vertoning die de Kaapverdische diva enkele weken geleden liet optekenen in dezelfde zaal. Baca is een ontdekking van David Byrne, de gewezen zanger van Talking Heads, die er met Luaka Bop al tien jaar een boeiend wereldmuzieklabel op na houdt. Langs die weg heeft hij ons recent nog meer schitterende Latijns-Amerikaanse artiesten doen ontdekken, zoals de Braziliaan Tom Zé, het Mexicaanse gezelschap Los de Abajo, het Venezolaanse Los Amigos Invisibles of de Colombiaanse formatie Bloque.

Susana Baca is een voormalige docente pedagogiek die de jongste jaren enorm veel inspanningen heeft gedaan om de orale cultuur van de zwarte minderheidsbevolking van Peru nieuwe impulsen te geven. Sinds de dagen van de slavernij werden de taal, de gebruiken en de muziek van de negros door de Spaanse heersers immers systematisch onderdrukt, waardoor ze uiteindelijk definitief dreigden te verdwijnen. Baca is echter van oordeel dat haar volk trots mag zijn op zijn roots en daarom bedient ze zich van een geactualiseerde vorm van traditionele Afro-Peruaanse muziek. Op die manier draagt ze bij tot een culturele renaissance die het emancipatieproces van de zwarten moet versnellen.

Behalve oude worksongs brengt de zangeres ook muzikale adaptaties van liefdesgedichten van onder anderen Pablo Neruda, Carlos Oquendo De Amat en Arturo Corcuera. Muziek en beweging zijn in Peru onlosmakelijk met elkaar verbonden, dus fladderde la Baca tijdens 'Golpe e' Tierra' gracieus als een libel over het podium. Maar als ze danste deed ze dat veeleer ingetogen dan uitbundig: de landó, de ingá, de alcatraz of de festejo vereisen nu eenmaal een lichaamstaal waarin uitroeptekens uit den boze zijn.

Susana Baca heeft een warme, heldere stem, die uitstekend geschikt is om ingehouden passie te vertolken. Dat illustreerde ze in Brussel met 'Poema' en 'Los Amantes', songs uit haar jongste cd Eco de Sombras, waarin ze zich opwierp als een Latijns-Amerikaanse tegenhangster van Billie Holiday. Maar ook de muzikanten goochelden af en toe met jazzreferenties, zoals bleek uit de glijdende noten van contrabassist David Pinto en het virtuoze maar nooit protserige gitaarspel van Rafael Muñoz.

Ritme speelt ook in Afro-Peruaanse muziek een belangrijke rol. De twee percussionisten uit Baca's groep lieten zich dan ook niet onbetuigd. De schrijnende armoede dwong zwarte muzikanten vroeger hun toevlucht te zoeken tot eenvoudige en goedkope instrumenten en inmiddels zijn die zo essentieel geworden voor de typische Lima-groove dat ze tijdens het concert van Susana Baca voortdurend als blikvanger fungeerden. Juan Medrano Cotito roffelde bijvoorbeeld op een cajón of houten krat, terwijl zijn collega Hugo Bravo de toeschouwers verblufte met zijn verrichtingen op de kalebasvormige botijas; op de cajita, een kleine houten doos waarvan het deksel op een ritmische manier open en dicht werd geklapt, of de quijade de burro, een ezelskaakbeen met loszittende tanden die gingen vibreren zodra er met het 'instrument' werd gerammeld. 'Xanaharí' en 'Valentín' groeiden zo uit tot ware feesten van polyritmiek.

Bij dit alles zou je bijna vergeten dat Susana Baca ook prachtige melodieën in de aanbieding had. Of het nu ging om een worksong als 'Molino Molero' of om liedjes over uitbuiting en slavernij, zoals het door Chabuca Granda geschreven 'Maria Lando' en 'Panalivio/Zancudito', Baca's twee uur durende set gaf altijd blijk van verfijning, waardigheid en subtiliteit. Een zinnenprikkelend concert van een grote dame.

WIE? Susana Baca. WAAR EN WANNEER? Brussel, Koninklijk Circus, dinsdag 24 oktober.ONS OORDEEL: 'Met ingehouden passie en prachtige melodieën wierp Baca zich op als de Latijns-Amerikaanse tegenhangster van Billie Holiday. Een zinnenprikkelend concert dat blijk gaf van verfijning en subtiliteit."

Wereldmuziek

Susana Baca in het Koninklijk Circus

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234