Dinsdag 24/11/2020

De kinderen van Atlantis

Op de bodem van de zee wonen kinderen. Hun gezicht is begroeid met algen, hun voeten zijn bedekt onder zand. Ze houden elkaars handen vast. Nee, dit is niet de plek waar de Titanic gezonken is. Dit is Grace Reef, Grenadiereilanden. Welkom in het Atlantis van Jason Taylor.

Door Katrijn Serneels

Daar rijdt een fietser door het mulle zand, hier staan kinderen in een kring, hand in hand, en wat verder, in een luwte, zit een vrouw op haar knieën, haar gezicht naar boven geheven, de handen voor de borst. Het lijkt wel of ze bidt. "Ze is gewoon heel verdrietig," zegt Jason de Caires Taylor, de Britse kunstenaar die beelden onder water plaatst. "Ze is een meisje dat duikt op zoek naar schatten, maar ze is bedrogen en verraden, daarom zit ze op haar knieën te treuren. Mijn vriendin Donna stond model voor dit beeld."

Wat heeft zijn vriendin misdaan dat ze vereeuwdigd wordt als treurende vrouw op de bodem van de zee?" Helemaal niks" zegt Taylor. "Mijn vriendin is ook duikster, vandaar. Ik heb haar niet bedrogen, hoor. Nee, het treurende duikstertje dat heet Sienna. Het is een personage uit een bekend boek van een schrijver uit de Grenadiereilanden. Ook andere beelden die ik hier onder water geplaatst heb verwijzen naar de geschiedenis van de eilanden. De man die achter zijn bureau zit, bijvoorbeeld, die heeft allemaal documenten voor zich liggen uit de jaren '70, toen het eiland Grenada zich aansloot bij Cuba, nog voor de communistische revolutie daar. Daarna kwamen de Amerikanen om Grenada te 'redden' van het rode gevaar, en daarna werd het eiland onafhankelijk. Die man die daar zo ogenschijnlijk stil zit achter zijn bureau, eigenlijk staat die voor verandering."

Verandering, dat is wat Taylor fascineert. "Daarom zet ik beelden onder water, en niet gewoon op het strand. Weet je, als je een beeld twee weken op de bodem van de zee laat staan, ziet het er opeens uit alsof het daar al een jaar ligt. Dat gaat zo snel: die algen die overal beginnen te groeien, ze overwoekeren het gezicht, je ziet alleen nog de contouren van een neus en ogen. Dan komen de vissen, die zich voeden aan de algen. Daarna beginnen de koralen zich vast te zetten. De koralen trekken weer nieuwe vissen aan, en het beeld zelf brokkelt af, erodeert, door de groei van fauna en flora. Laat een beeld van mij een jaar onder water liggen, en het lijkt alsof het eeuwen geleden is gezonken."

Op zijn website, http://www.underwatersculpture.com/, staan filmpjes van hoe het gezicht van een vrouw in verval raakt. Wil Taylor vrouwen eraan herinneren dat alle ijdelheid ijdel is, dat verval, ouderdom en dood genadeloos op ons wachten? "Nee, dit gaat niet om verval, om dood. Ik weet het, als je naar Grace Reef gaat op een donkere, bewolkte dag, dan krijgen al die beelden onder water iets heel morbide, alsof de zombies elk moment kunnen opstaan. De perfecte set voor een horrorfilm."

Maar we zitten hier op de Caraïben, de zon is de regel, donkere wolken de uitzondering. "Als je Grace Reef op een zonnige dag ziet, dan is dat een heel vrolijke, wondere wereld. Bij Grace Reef, waar ik ook een reeks lichamen op de zeebodem heb gelegd, is het water heel ondiep. Dus stel je voor dat je een bikini aanhebt, je voeten zinken weg in het witte zand, je kijkt naar het helderblauwe water en je ziet zo'n stenen man voor je voeten liggen, terwijl een kleurig visje langs je benen zwemt. Heel wat kinderen maken er een spelletje van, ze proberen de buik van de stenen man helemaal onder het zand te bedekken, zodat alleen zijn hoofd nog vrij blijft. Dat vind ik leuk om te zien. Da's mijn bedoeling, dat mensen van mijn werk genieten. Ik ben geen morbide geest die bezig is met zwarte voodoo."

Er valt ook wat te lachen op de zeebodem. De afgietsels van gezichten die naast mekaar tegen een steen liggen, dat lijkt wel een parodie op Mount Rushmore, waar presidentshoofden in een rots werden uitgehouwen. "Het was niet zo bedoeld, maar toen ze daar zo lagen, dacht ik opeens aan die presidenten. Wel grappig, vond ik. Ook de fietser op de oceaanbodem heeft iets komisch."

Toch is het werk van Taylor meer dan grappig of anekdotisch. Hij gaat ook het griezelige of het grotere verhaal niet uit de weg. "Een van mijn beelden is de Diablesse, de heks van Grenada. De Diablesse, geloven de Grenadianen, komt de kinderen 's nachts halen en eet ze dan op."

Geen wonder dat de kinderen in Taylors Atlantis hand in hand bij elkaar staan, met zo'n heks in de buurt. Of zijn dat slavenkinderen, die symbool staan voor alle slavenschepen die de Grenadiereilanden aandeden? "Nee, zo ver moet je het niet zoeken", zegt Taylor. Die kinderen staan niet voor de dood, maar voor het leven. Het zijn trouwens geen zwarte kinderen allemaal: een zwarte jongen houdt de hand vast van een blank meisje. De kinderen staan ook in een cirkel, een van de krachtigste geometrische patronen die je in de natuur terugvindt. Een cirkel staat ook voor een cyclus, de kringloop van het leven."

Over leven en natuur gesproken, hoe milieuvriendelijk is dat eigenlijk, beelden in de oceaan dumpen? "Wél milieuvriendelijk. Al die mensen die mijn onderwaterbeelden komen bekijken, die gaan niet naar de echte koraalriffen van Grenada, die erg onder toerisme lijden. Ik heb trouwens volledige toestemming van de autoriteiten om mijn onderwaterpark met beelden hier te maken, al dachten ze eerst dat ik gek was. Beelden? Onder water zetten? Ik ben het moeten gaan uitleggen. En ik heb moeten volhouden. Tussen de dag dat ik naar de autoriteiten stapte om mij idee uit te leggen en de dag dat mijn eerste beeld te water werd gelaten, zat zeker anderhalf jaar."

Voor Taylor, die studeerde aan het Camberwell College of Art en zich aan het London Institute in Sculpture and Ceramics specialiseerde, is beelden onder water zetten een logische gedachte. "Mijn eerste beelden plaatste ik in landschappen. Zet een beeld binnen, en het is statisch. Zet het buiten, en het wordt dynamisch: hoe het licht erop valt, hoe de regen en wind het verweren. Ik ben al lang gefascineerd door het werk van Christo, die gebouwen of rivieren inpakte. Hoe een omgeving de mens verandert, en de mens de omgeving: daar gaat mijn werk over. Als kleine jongen liep ik vaak langs de zee. Hoe de zee nooit hetzelfde is, geen dag, geen seconde, dat fascineerde me toen al. Dat ik vandaag beelden onder water zet en laat bedekken door algen, verweren door de stromingen, heeft niks met een fascinatie voor aftakeling en dood te maken. Maar alles met het leven. Leven is veranderen."

En de omgeving verandert de mens. "Als kind ben ik heel vaak verhuisd. Ik ben geboren in Engeland, maar van mijn tweede tot mijn negende heb ik in Spanje, Portugal, Maleisië en de Caraïben gewoond. Mijn ouders waren leraars en zijn de halve wereld rondgetrokken. Ik ben ook een halfbloed Brit, mijn moeder komt uit Guyana. Misschien zit die onrust in mijn bloed. Ik hou niet van routine, ik woon niet graag lang op dezelfde plek, ik drink niet elke ochtend koffie met melk zoals sommige mensen. Dan drink ik hem zwart, dan is het thee... Waar ik zin in heb, dat verandert voortdurend. Het enige wat niet verandert in mijn leven, zijn de mensen. Mijn vriendin, die wissel ik niet in van de ene dag op de andere. We zijn al meer dan twee jaar samen," zegt Taylor trots.

In de toekomst wil Jason Taylor dan ook graag iets anders doen. "Ik ga nog verder blijven werken aan onderwaterkunst, maar niet alleen meer in Grenada. Binnenkort ga ik naar Italië. Als iemand een meer heeft waar ik kan werken, of een andere plek met water, ze mogen me altijd bellen."

Taylor heeft nu meer dan vijftig nieuwe beelden klaar. "Het verschil met de vorige beelden is dat deze abstracter zijn, zo zit er ook een stilleven van een tafel met een vaas en twee appels bij. Dat is een knipoog naar de kunst. Het stilleven is een genre dat een onveranderlijk tafereel vastlegt. Wel, mijn stilleven ziet er na een dag onderwater al anders uit. Dat vat eigenlijk de essentie voor mij samen: het leven is nooit stil." n

Een beeld een jaar onder water, en het is alsof het eeuwen geleden is gezonken

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234