Zondag 09/08/2020
Moeder Ilonka: ‘Megan heeft een zeldzame hormoonziekte, waardoor ze altijd honger heeft.’

Reportage

‘De kinderarts zei dat ik haar gewoon te veel eten gaf’: als je genen je dik maken

Moeder Ilonka: ‘Megan heeft een zeldzame hormoonziekte, waardoor ze altijd honger heeft.’Beeld Bob Van Mol

Voor het eerst kampt meer dan de helft van de Belgen met overgewicht. Een massaal gebrek aan beweging en te veel snacks? Nieuw onderzoek toont dat de genen steeds meer gewicht in de schaal leggen. Deze vijf mensen leven volgens het boekje, maar blijven verliezen van de weegschaal. En dat zorgt voor frustraties, faal­gevoelens én fat­shaming.

Ilonka Stouthandel (28), huishoudelijk ondersteuner, en Megan (7): ‘De kinderarts zei dat ik mijn dochter gewoon te veel eten gaf’

‘Ja hoor, geef dat kind nog meer eten’ of ‘wat heb jij haar vetgemest’: het gezin Stouthandel is de reacties al gewoon. Op vierjarige leeftijd woog dochter Megan immers al zo’n 40 kilo, het dubbele van haar leeftijdsgenootjes. En anders dan wat je op het eerste gezicht zou denken, kan mama Ilonka daar nauwelijks iets aan doen.

“Megan heeft een zeldzame hormoonziekte, waardoor ze altijd honger heeft. Bovendien verbrandt ze maar de helft van het voedsel dat ze binnenkrijgt. Daardoor mag ze slechts 850 kcal per dag, de helft van het gemiddelde.”

Toch werd het meisje schijnbaar kerngezond geboren, met hooguit wat overtollig baby­vet. Maar al snel begonnen de hongerige huilbuien, die zelfs na twee flesjes niet waren gestild. “Op acht maanden leek ze wel een michelinmannetje, ik was bang dat ze uit elkaar zou spatten. De kinder­arts nam me niet serieus, zei dat ik haar gewoon te veel eten gaf. Uit pure wanhoop begon ik zelf een voedingsdagboek bij te houden. ‘Vertel me alsjeblieft wat ik verkeerd doe,’ zei ik tegen de dokter, ‘want ik voel me een vreselijke moeder.’”

Na ettelijke tests kreeg Megans aandoening uiteindelijk een naam, helaas zonder medicijn. Toch viel een last van Ilonka’s schouders. “Als ouders zijn wij verantwoordelijk voor wat ze binnenkrijgt, en al die tijd behielpen we ons maar naar eigen goeddunken. Soms vreesde ik echt dat jeugdzorg op de stoep zou staan, klaar om mijn kind weg te halen.”

Grote trauma’s heeft Ilonka ook aan die keer dat ze in Kentucky Fried Chicken zaten met het gezin. Megan had haar eigen eten mee, maar alsnog incasseerden ze misprijzende blikken. “Zelfs als we haar een komkommertje geven, oordelen mensen. We proberen haar daarvoor te wapenen, zodat ze later met rechte rug een ijsje kan eten.”

Zelf weet Megan al precies wat ze wel en niet mag: zelfs gekregen snoepgoed brengt ze plichtsgetrouw naar huis. De traktatie gaat naar haar zus, zij krijgt dan een appel. “Voor haar gaat het niet om wat ze eet, maar dát ze iets eet”, vertelt Ilonka. “Zo at ze nog nooit chips, dan weet ze niet wat ze mist. Stiekem eten heeft ze ook nooit gedaan. Gelukkig maar – ik hoorde al van lotgenootjes die zelfs kruimels eten van de vloer.”

Inmiddels is Megans gewicht stabiel, en mag ze nu en dan zelfs een stukje taart. Op school is ze volledig geaccepteerd, al blijft het ongemak groot. “Van kleding kopen tot een kinderwagen vinden, je loopt tegen zoveel aan. Daardoor groeide wel mijn empathie voor zwaarlijvige mensen. Dit is echt niet zomaar een individueel verhaal, maar een maatschappelijk probleem.”

Dominique Van Malder (43), acteur: ‘Het zit in mijn buik, in mijn hoofd én in mijn bloed’

Dominique Van Malder: ‘Ik maakte op school zelf al de grappen, om de pesters voor te zijn. Goed voor je zelfbeeld is dat niet – je haalt jezelf continu onderuit.’Beeld Bob Van Mol

Uit Radio Gaga kennen we Dominique Van Malder als zelfverzekerd humorist die de taboes niet schuwt. Dat was ooit wel anders: al een leven lang verkeert hij in oorlog met zijn lichaam, met alle onzekerheden van dien.

“Tot mijn zesde was ik een mager kind, maar ineens keerde dat. Geen idee waarom – ik at exact hetzelfde als ervoor. Maar plots werd ik ‘het dikkerdje’, van de klas tot de Chiro en de zwemclub. Dan heb je de keuze: ofwel laat je je pesten, ofwel wapen je jezelf. Daarom maakte ik zelf al de grappen, om hen voor te zijn. Goed voor mijn zelfbeeld was dat niet – je haalt jezelf continu onderuit.”

Van de zwemleraar die treiterend in zijn tietjes kneep tot het te krappe stoeltje in een attractie, meermaals bezorgde Dominiques voluptueuze lichaam hem het schaamrood op de wangen. Maar pas jaren later ging hij graven in de complexe cocktail erachter. “Ik zit met een hoop dik­makende genen opgescheept. Dat zit in de familie: langs moederszijde is praktisch iedereen bij ons vol­slank. Ik ken dus wel het gevoel van maanden je best doen, en twee kilo afvallen. Frustrerend, al weet ik nu dat elk metabolisme anders is, en ook intoleranties een rol spelen.”

Bovenop die genetische ballast werd voedsel voor Dominique later ook een vorm van troost. “Ik zocht iets dat mijn onzekerheid en ongedurigheid kon stillen. Vergelijk het met alcohol­verslaafden: vaak hebben ze van nature een verslavings­gezind karakter, maar wordt dat door emotionele factoren versterkt.”

Uiteindelijk deden een voedings­consulent en een therapeut Van Malder beseffen dat zijn probleem groter is dan alleen maar het volgen van de voedingsdriehoek. “De zwaarlijvigheid zit niet enkel in mijn buik, maar vooral in mijn bloed én hoofd.”

Dat inzicht staat eveneens centraal in Albatros, de Canvas-reeks in spe waarin tien obesitas­patiënten intekenen op een afslank­kamp. Dominique Van Malder is mede­bedenker én hoofdrol­speler, en zelf zowat het vleesgeworden thema. “De opnames waren behoorlijk confronterend. Je moet jezelf letterlijk blootgeven voor de camera, in je onderbroekje op de weegschaal. Voor mijn rol was ik ook weer heel wat bijgekomen. Al moet ik daarvoor dus niet eens veel extra eten.” (lacht)

Intussen is de acteur alweer op dieet, al staat de lange termijn deze keer voorop. “Ik heb met mezelf afgesproken me maar eens per maand te wegen, om teleurstelling te vermijden. Toch blijft mijn gewicht levens­lang een pijnpunt. Niet alleen voor mij, trouwens: samen met kanker is zwaarlijvigheid dé ziekte van deze tijd. Hoog tijd dus om verder te kijken dan de buitenkant alleen.”

Veerle Metten (37), personal coach: ‘Van de biologie kun je niet winnen’

Veerle Metten: ‘Ooit ging ik naar de dokter met een griep, waarop ze me prompt een maag­ring aanraadde. Zonder zelfs maar te polsen naar mijn leefgewoontes!’Beeld rv

Tien jaar. Zo oud was Veerle toen ze voor het eerst op dokters­advies op dieet ging. Vandaag is ze 25 jaar en bijna evenveel voedings­plannen verder, van Herba­life tot Weight Watchers. Maar de kilo’s bleven er genadeloos aanvliegen.

“Als je dik bent, moet je afvallen, dat is de boodschap die de samenleving ons opdringt. Zelfs al eet ik veel groenten en fruit, controleer ik geregeld mijn bloeddruk en beweeg ik voldoende – mensen gaan er alsnog van uit dat ik de hele dag lig te vreten in de zetel. Dat is nu eenmaal het cliché rond dikke mensen: ook al doen we alles volgens het boekje, dan nog vinden anderen ons lui en zwak, met zelfs discriminatie als gevolg.”

Van ‘zou je dat dessert nog wel nemen’ tot ‘ik ken een goed dieet voor jou’, subtiele steken onder water kreeg Veerle dan ook geregeld. Zelfs artsen spoorden haar te pas en te onpas aan tot radicale afval­methodes, ondanks haar genetische aanleg.

“Ooit ging ik naar de dokter met een griep, waarop ze me prompt een maag­ring aanraadde. Zonder zelfs maar te polsen naar mijn leefgewoontes! Tot drie keer toe wees ik dat voorstel af, en nog kreeg ik na afloop een verwijs­brief toegestopt.”

Ook dat overgewicht gelijk zou staan aan een gebrek aan wilskracht, beschouwt ze als een waan­idee van een dolgedraaide dieet­industrie. “Ze doen je geloven dat het slechts een kwestie van minder eten is, ongeacht je lichaamsbouw. Ook al betekent dat jezelf uithongeren en je sociale leven opgeven – bij dikke mensen vinden we dat allemaal oké. Terwijl je zo voedings­tekorten opbouwt, wat je lijf dan weer compenseert met allerlei fysiologische trucjes. Geloof me, van de biologie kan geen enkel dieet op lange termijn winnen.”

Na jarenlange frustraties heeft Veerle de dieet­regeltjes dan ook voorgoed laten varen, en focust ze in plaats daarvan op intuïtief eten volgens de noden van haar lichaam. Zelfs al ligt haar ‘natuurlijk’ gewicht daarmee ver boven het voorgeschreven BMI. “Voor mij draait gezondheid om leefgewoontes, losgekoppeld van de weegschaal. Constant jojo’en wordt immers óók aan heel wat hart- en vaat­ziektes gelinkt. En het vergroot bovendien je obsessie met voedsel, waardoor de kilo’s nog verder aantikken.”

Daarom strijdt Veerle nu vooral voor ‘fat acceptance’, al lijkt die weg nog lang. “We weten al jaren welke rol genen spelen, maar de vooroordelen blijven dezelfde. Daarbovenop wil ik overgewicht ook niet direct bestempelen als een ziekte. Dan blijft het iets dat je per se moet ‘genezen’. Terwijl dik zijn écht niet het einde van de wereld is – je kunt nog steeds gezond én gelukkig zijn.”

Sylke De Middelaer (24), zorgkundige: ‘Uit angst voor starende blikken sport ik enkel thuis’

Sylke De Middelaer: ‘Mijn diabetes bleek erfelijk. Dat was een zware klap, want mijn kinderwens is groot.’Beeld Bob Van Mol

Suiker­allergie én een stofwisselingsziekte die obesitas in de hand werkt: de diagnose die Sylke voorgeschoteld kreeg, klinkt hard. Toch onthaalde ze dat nieuws vooral met opluchting, vertelt ze een jaar later: “Eindelijk wist ik wat er met me aan de hand was. Allerlei shakes, pilletjes en schema’s had ik al geprobeerd om gewicht te verliezen. Maar hoe plichts­getrouw ik ze ook volgde, elke poging faalde. Nu pas begrijp ik dat dat niet gewoon mijn eigen schuld is.”

Dat dat aha-moment zo lang op zich liet wachten, verbaast. Al in de lagere school kregen Sylkes ouders van het CLB een alarmerende brief. Ze was te mollig en moest vermageren, maar naar de achterliggende factoren ging niemand op zoek. “Er stond in dat ze me van gezond eten en beweging moesten voorzien. Alleen: dat déden ze al. Thuis werd elke avond vers gekookt, frieten aten we slechts per uitzondering. Ik was ook zeker geen kind dat dagelijks in de snoepkast zat.”

Ook tijdens haar puberjaren stopte Sylkes lichaam niet met uitdijen. De oorzaak bleef onbekend, maar de reacties op de speelplaats werden des te pijnlijker. “Jarenlang werd ik zwaar gepest. Al at ik een appel, dan nog voelde ik het meewarige gegniffel achter mijn rug. Ik stopte met dansen, uit angst voor starende blikken. Sindsdien sport ik enkel thuis, op de home­trainer. Gelukkig was mijn familie wél begripvol. Zij zagen ook hoeveel moeite ik deed, met nauwelijks resultaat.”

Uiteindelijk bleek de diabetes een erf­stuk langs vaderszijde, waardoor de ziekte ook bij haar nakomelingen kan opduiken. “Dat was een zware klap, want mijn kinderwens is groot. Daarom doe ik er nu alles aan om vet te verliezen en mijn suikerwaarden omlaag te krijgen. Dat is best intens: zelfs als ik doodmoe thuiskom, sla ik aan het koken. Maar mijn droom blijft om alsnog een gezond kindje ter wereld te brengen.”

Sinds begin oktober krijgt Sylke daartoe aangepaste medicatie én begeleiding van een diëtist. Een gods­geschenk, vindt ze zelf: “Sindsdien ben ik al 5 kilo kwijt! Ik weet nu precies wat ik wel en niet kan eten, en wordt daarin ook gesteund. Het is niet langer enkel een kwestie van streng zijn, zoals eenzijdige ‘voor en na’-foto’s op sociale media doen geloven. Vaak denk ik: ‘Had ik dit maar eerder geweten’, het had me veel leed bespaard. Ik hoop van harte dat het CLB zulke ziektes in de toekomst sneller én diepgaander onderzoekt. Want echt niet elk pondje gaat door het mondje.”

Lisa Massaad (30), producer: ‘Ondanks de ‘slechte’ genen blijf ik werken aan mijn lijf’

Lisa Massaad: ‘Door het sporten voel ik me fit en sterk, en misschien zelfs gezonder dan heel wat bank­hangers met minder vlees aan het lijf.’Beeld Bob Van Mol

Not Pregnant, Just Fat’, zo klinkt de tag­line van Lisa’s Instagram-account BasicallyNotFit_Yet. Daar­op deelt ze zichzelf kreunend en hijgend in de sportzaal, een humoristische kwink­slag naar de vele #instafitgirls op het kanaal. “Ik kijk daar oprecht naar op, hoe ze met hun fenomenale booties in strakke pakjes staan te shaken in de fitness, zonder een druppel zweet. Zelf zal ik er nooit zo uitzien – meestal lig ik halfdood op de grond, in een T-shirt vol zweetplekken. Juist dat maakt het voor volgers zo herkenbaar.”

Al van kleins af is Lisa sportief, met jarenlang volleybal op haar conto. Tegenwoordig is ze meermaals per week te vinden in de fitness, waar ze naast die fameuze loopmachine ook zwemt, bokst én gewichten heft. Toch blijft die strakke sixpack buiten handbereik.

“Al mijn hele leven vecht ik tegen de weegschaal. Geregeld ging ik op crash­dieet, waarbij ik bijvoorbeeld alle kool­hydraten schrapte. Intussen heb ik mij erbij neergelegd dat ik nooit een magere stengel zal zijn, hoeveel ik ook sport. Dat is deels genetisch, al wil ik het daar zeker niet zomaar op steken. Het is niet omdat ik ‘slechte’ genen heb, dat aan mijn lijf werken onmogelijk is. Anderen zijn daarmee misschien perfect gelukkig, maar voor mij is het geen excuus om niet mijn best te doen.”

Met motiverende quotes en video’s stimuleert Lisa zichzelf én haar volgers niet op te geven met sporten, zelfs al laat zichtbaar resultaat wat langer op zich wachten. Meer dan dat perfecte lijf staat immers vooral een positieve mindset centraal.

“Jongedames die moeiteloos mager zijn, gun ik het van harte. Dat dat voor mij niet geldt, betekent immers nog niet dat ik slecht in mijn vel zit. Door het sporten voel ik me fit en sterk, en misschien zelfs gezonder dan heel wat bank­hangers met minder vlees aan het lijf. Natuurlijk mogen er wat kilo’s af, maar op een feestje sta ik evengoed te stralen in een strak glitterkleed.”

Wat anderen daarvan denken, kan Lisa bitter weinig schelen, en ook bij negatieve reacties haalt ze haar schouders op. “In mijn sportbroek ga ik soms zelfs naar het werk. Uiteindelijk ben ik iets positiefs aan het doen, dus dat mag ook getoond worden. Sommigen vinden het misschien raar dat ik mezelf zo etaleer, maar ik vind daar niets gênants aan. Integendeel: er mag best wat meer openheid komen rond die strijd met de kilo’s. Uiteindelijk worstelen zovéél mensen ermee.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234