Dinsdag 02/03/2021

Opinie

De kijk op migratie bewijst dat in steeds meer Europese landen de verlichting is uitgedaan

Bart Staes. Beeld RV
Bart Staes.Beeld RV

Bart Staes is europarlementslid namens Groen.

Van de hemeltergende beelden van kinderen in kooien, tot het gesleep met zwangere vrouwen en jongeren op het schip Aquarius. Van het tweejarige meisje dat sterft door een politiekogel en wier ouders de verantwoordelijkheid krijgen, tot de 12.000 mensen die sinds 2014 stierven in de Middellandse Zee. 

Van deals sluiten met Libische criminelen die ‘teruggeduwde’ migranten martelen en verkrachten, tot het voorstel voor opsluiting van vluchtelingen in kampen in ‘onaantrekkelijke landen’ en op 'ontschepingsplatforms'. 

Het Europese en Amerikaanse debat over migratie is ontspoord en nu dreigt ook het beleid te kapseizen. Politici als de Hongaarse premier Viktor Orban weigeren Europese oplossingen en solidariteit, creëren daarmee bewust een politieke crisis, die nu zelfs Merkel aan het wankelen brengt. Een selffulfilling prophecy noemt men dat. De geesten zijn gerijpt, zegt De Wever. Ik zou eerder spreken van verrotting.

Hypocrisie

In de strijd tegen de migratie dreigt ‘collateral damage’ voor het recht op asiel, zoals verankerd in de zeventig jaar oude Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. En dat gebeurt anno 2018 uitgerekend in de EU. U weet wel: dat project ontstaan als gevolg van oorlog en vluchtelingenstromen, op basis van solidariteit, mensenrechten en de waarden van de verlichting. 

Wie goed luistert naar het politieke discours over migratie, beseft dat in steeds meer Europese landen de verlichting is uitgedaan. Het is donker op het oude continent. Staatssecretaris Theo Francken (N-VA) had gelijk toen hij onlangs zei dat “hypocrisie de vaseline van de politiek is”. Maar hij had er wel bij mogen vertellen dat hij hoofdaandeelhouder van de vaselinefabriek is.

Francken is ook een efficiënt twitteraar, maar zou beter wat meer oog krijgen voor hoe Europa direct en indirect bijdraagt aan de migratiedruk vanuit Afrika. Ik zal hem mijn rapport sturen met de titel: ‘Migratie, het eerlijke verhaal’. Want ja, er bestaan ook oneerlijke verhalen over migratie. 

In de strijd tegen of onder druk van extreemrechts wordt extreemrechts stap voor stap gekopieerd en mainstream. 'Oneerlijk' kun je begrijpen als 'niet-correcte informatie' maar ook als oneerlijk in morele zin. De Belgische Liga voor Mensenrechten schreef onlangs terecht: “De reflex is vervaagd migranten als medemensen te zien.” Dit is de essentie, of het nu om vluchtelingen of migranten gaat. Bij de meeste burgers in de EU bestaat begrip voor vluchtelingen, al beuken politici er hard op in. 'Irreguliere migranten' moeten met man en macht worden geweerd, klinkt het.

Melkpoeder

Als antwoord op de ‘migratiecrisis’ van 2015 kwam de EU op de top in Valetta met een strategie om migratie tegen te gaan: de structurele oorzaken aanpakken. In essentie is dat dus het gangbare beleid rond ontwikkelingssamenwerking, op lange termijn goed voor de EU én Afrika. 

Het zogenaamde extra geld dat nu naar Afrika gaat, is géén extra geld en wordt vooral ingezet voor ‘grensbeheer’ en niet voor het wegwerken van de grondoorzaken van migratie. Ook hier: graag een eerlijker debat. Bovendien wordt het beleid over de oorzaken van migratie ondermijnd door ander EU-beleid.

Neem de handelsrelaties van de EU met West-Afrika en melkpoeder. Sinds het afschaffen van de melkquota steeg de productie van melk in de EU. De prijs daalde. De overschotten melk worden melkpoeder, die we gesubsidieerd exporteren. Die export naar West-Afrika verdriedubbelde tussen 2011 en 2016 en concurreren de lokale zuivelmarkten kapot. De in Afrika geproduceerde melk is bijna drie keer zo duur.

Ondertussen dwingt de EU af dat Afrikaanse heffingen op de import van melkpoeder verdwijnen. Zo draagt de EU niet bij tot het creëren van jobs. Soortgelijke verhalen zijn er rond de export van EU-tomaten of kippenvlees.

Volgens de VN-organisatie Unctad is er sprake van een nettotransfer van welvaart van arme landen richting rijke landen. Er vloeit via kapitaalvlucht en fraude jaarlijks ruim 50 miljard dollar weg uit Afrika. Recente analyses van Unctad tonen aan dat de stroom van privékapitaal richting Afrika negatief is. En experts op VN-niveau luiden de alarmbel over een nieuwe schuldenspiraal waar Afrikaanse landen in belanden. 

Het grootste deel van de economische migranten komt uit West-Afrika. Ze zijn op zoek naar werk om geld te kunnen sturen aan hun achtergebleven familie. Deze zogenaamde ‘remittances’ overtreffen in absolute cijfers de totale officiële ontwikkelingshulp en vormen tot 15 procent van het bnp van landen. 

De EU wil nu dat landen die migranten terugnemen, goed wetende dat zo een directe inkomenssteun voor miljoenen Afrikanen verdwijnt. Tot slot: de Europese regeringen – en Francken speelt daar een rol in – blokkeren een Europese aanpak van ‘legale migratieopties’, ook al lees je het in alle EU-beleidsplannen als een van de doelstellingen.

Langetermijnvisie

Zei daar iemand 'Marshallplan voor Afrika'? Dan zal de EU moeten gaan voor een aanpak met minder vaseline. Een aanpak die niet bijdraagt aan de armoede en de uitzichtloosheid in Afrika. De EU zal migratie niet kunnen tegenhouden met het bouwen van muren, het plaatsen van prikkeldraad aan de grenzen, met meedogenloze push-backs noch met opvangakkoorden met dictatoriale regimes. 

Open grenzen? Nee. Maar voor een goede aanpak van migratie is er wel nood aan een koele analyse: de feiten onder ogen zien en een Europees beleid uitwerken. Een langetermijnvisie dus.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234