Vrijdag 13/12/2019

De kick van eten ontrafeld

Je stelselmatig overeten is nefast en dat wéten we. Toch is een vreetobsessie niet zozeer een gedragsstoornis. Wanneer we dat vijfde stuk taart op ons bord laden, schiet in de hersenen een krachtig mechanisme in gang zoals bij een drugsverslaving: hoe meer je 'neemt', hoe meer je wil.

Iedereen kent het: aan de feestdis zitten en nadien vaststellen dat je wel zes porties naarbinnen hebt gespeeld. Omdat overvloed doet eten. Omdat het feest is. Meestal schakelen we daarna terug over naar een normaal eetpatroon. Voor meer dan 1.4 miljard mensen lukt dat niet. Ze lijden aan overgewicht of obesitas. Meestal beseffen ze dat de aandoening schadelijk is. Toch blijven ze dag in dag uit veel te veel eten.

Decennia al buigt de wetenschap zich over de vraag hoe dat komt. Vanuit de psychologie weten we dat emoties 'wegvreten' kan meespelen. In de jaren negentig kwam ook de theorie van de verstoorde hormonenbalans op tafel. Experimenten met muizen lieten dat zien bij diertjes met een genetisch defect in vetcellen, waardoor die minder van het hormoon leptine aanmaakten. Leptine komt vrij nadat we gegeten hebben en zet een soort 'stop' op ons hongergevoel.

Voedselverslaving

Recenter is echter duidelijk geworden dat 'het zijn de hormonen' géén sluitende verklaring is voor systematisch te veel eten. "Slechts een klein deel van de obesen hebben een defect dat de leptineaanmaak verstoort", meldt de Amerikaanse professor Paul Kenny (Scripps Research Institute) daarover in het blad Scientific American. Bovendien blijkt dat mensen met overgewicht net een hoger gehalte aan hormonen die de honger onderdrukken in het bloed hebben.

Hoe spelen hormonen dan een rol bij voedselverslaving? Mensen blijven in leven dankzij een fijn mechanisme dat de eetlust regelt door tijdig hongeropwekkende of -remmende hormonen aan te maken. Terwijl we onze maag vullen en de voedingswaarden in het bloed toenemen, komen de remmende hormonen zoals leptine en insuline vrij in de hypothalamus. Wanneer de energiereserves op zijn, gebeurt in dat hersengebied het omgekeerde.

Kenny's onderzoek bij ratten suggereert evenwel hoe het komt dat net dat uitgebalanceerde systeem bij steeds meer mensen verstoord raakt. De dieren kregen de keuze uit hun gewone gezonde voeding of erg rijke energieleveranciers zoals kaastaart, worst en chocolade. Ze aten op den duur enkel dat laatste en velen ontwikkelden overgewicht. In een tweede fase kregen die dieren die 'junk' aten een onaangenaam schokje in hun voet. Resultaat: de ratten met overgewicht negeerden dat volledig en schransten verder. Een studie met ratten op cocaïne toont hetzelfde. Ondanks de onaangename neveneffecten en dus het 'besef' dat de keuze voor het verslavende spul negatieve effecten heeft, bleven ze voor de drug gaan.

Volgens Kenny en zijn collega's van de Universiteit van Cambridge toont dat hoe bepaalde 'zeer krachtige middelen' erin slagen het doorgaans erg efficiënte hongermechanisme te kapen. De verklaring zit volgens Kenny in het beloningssysteem, dat parallel met de hormonale patronen optreedt. Bij wie honger heeft en eet, zullen ook endorfines en andere 'plezierhormonen' aangemaakt worden in de hersenen. Naarmate je meer eet, neemt dat af, waardoor je tijdig stopt met eten.

Pleziercircuit

Het nieuwe onderzoek bij ratten laat zien hoe zeer calorierijk voedsel via dat 'pleziercircuit' het hormonenmechanisme schaakmat zet. In het Brookhaven National Laboratory (Oregon Research Institute) is met hersenscans bij obese mensen aangetoond dat het beloningssysteem bij hen nauwelijks nog reageert op voedsel, zelfs op junkfood. Er is volgens de onderzoekers een vicieuze cirkel ontstaan zoals bij een drugsverslaving: eten geeft bij mensen met overgewicht niet hetzelfde gevoel van voldaanheid en beloning als bij mensen met een normaal gewicht. Daardoor gaan ze steeds meer eten. En daardoor wordt het hormonenmechanisme dat honger reguleert zwakker en inefficiënter.

In de 'zoektocht' naar een groter gevoel van voldaanheid moet er meer en meer gegeten worden en de signalen van de hongeronderdrukkende hormonen worden zwakker en zwakker. Kenny: "Obesen overeten zich om hetzelfde niveau van 'plezier' te ervaren dat anderen al kunnen ervaren met heel wat minder voedsel."

Beloning

Net zoals bij drugsverslavingen moeten overeters steeds meer eten om dezelfde niveaus van 'beloning' te ervaren. Wie probeert te minderen ervaart depressieve gevoelens en 'ontwenningsverschijnselen'. Een verschil met harddrugs is evenwel dat niet duidelijk is welke stoffen die even krachtig zijn als nicotine of cocaïne de vicieuze cirkel van overeten in gang zetten. Het onderzoek dat daarover al bestaat, laat zien dat niet ofwel suikers of vetten maar de combinatie van vet, suiker en veel calorieën zoals die in veel hedendaags voedsel voorkomt, de boel in de war stuurt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234