Maandag 24/01/2022

De kennissamenleving is geen academische samenleving

Jobs moeten lerende jobs zijn. Bedrijven moéten geduldig investeren in leerprocessen op de werkvloer

Frank Vandenbroucke houdt vol dat leren loont

@5 INFO Opinie:Frank Vandenbroucke (sp.a) is minister van Onderwijs

@4 DROP 2 OPINIE:De voorbije dagen verschenen kritische berichten over de aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt (DM 23/4 en 24/4). De term 'overscholing' valt. Moeten we stoppen met oproepen dat ons onderwijs alle talenten zo goed mogelijk tot ontwikkeling brengt? Is de ambitie van een tweede democratiseringsgolf misplaatst? Zelfs als je voorbijgaat aan het feit dat scholing niet alleen economisch nuttig is, maar bijvoorbeeld ook bijdraagt tot democratisch burgerschap, is het antwoord "neen".

Uit een rondvraag van het Steunpunt Studie- en Schoolloopbanen bij 9000 jongeren blijkt dat circa een derde overgekwalificeerd is voor de job. Onderbenutting van kwalificaties op de arbeidsmarkt is een gekend fenomeen, maar wat moeten we besluiten? Een diploma is inderdaad geen ticket meer tot een bepaald niveau van jobs. De relatieve zekerheid eigen aan een diploma is verminderd. Jongeren moeten hun competenties op de arbeidsmarkt ook actief valoriseren en dat gaat niet altijd makkelijk. Bedrijven moeten in die transitiefase ook investeren in uitdagende ervaringen, in vorming en opleiding, net zoals het onderwijs ook moet investeren in het leren kennen van bedrijven en beroepen door stages van leraren en leerlingen. Onrealistische verwachtingen en ongeduld hypothekeren vaak een goede start in de beroepsloopbaan, maar bedrijven moeten ook kansen geven aan jonge mensen om te groeien in een job. De kansen om door te groeien verder in de loopbaan nemen echter toe, zoals ook Denys betoogt. Overkwalificatie wordt voor mij wel alarmerend en onaanvaardbaar als intussen minder geschoolde mensen aan de kant blijven staan. Bedrijven moéten het geduld hebben om te investeren in leerprocessen op de werkvloer.

We moeten onze ambities op het vlak van scholing en opleiding helemaal niet terugschroeven, integendeel. De tienkamp voor gelijke onderwijskansen houdt niét in dat we iedere jongere zo hoog mogelijk opleiden, wel zo goed mogelijk. Het onderwijs moet elke jongere de kans bieden om een kwalificatie te verwerven die een ontplooiing van zijn of haar talenten inhoudt. We laten nog teveel talent verloren gaan, bijvoorbeeld bij jongeren uit de allochtone gemeenschap. Dat is de inzet van een tweede democratiseringsgolf in het hoger onderwijs. Maar de boodschap is niet: iederéén naar de universiteit! De kennissamenleving is geen academische samenleving. De idee dat het "beste" secundair onderwijs per se algemeen vormend is of dat verder studeren na secundair onderwijs best in een academische richting gebeurt, is grondig fout. De studie van het Steunpunt lijkt precies aan te tonen dat verkeerde keuzes voor algemeen vormend of academisch onderwijs, voor jonge mensen die niet in staat zijn daarvan echt een succes te maken, vaak oorzaak zijn van onvrede met de job. Daarom is studiekeuze zo'n belangrijk punt in mijn tienkamp. En daarom wens ik een nieuw kwalificatieniveau op de onderwijsladder, tussen secundair en hoger onderwijs: het hoger beroepsonderwijs. Dat biedt kansen aan mensen voor wie een hogere onderwijsopleiding te hoog gegrepen is.

In ons land is vrije studiekeuze een belangrijk principe. Dat houdt naast troeven ook risico's in. De kritiek van De Pril op hoge aantallen in bepaalde studierichtingen sluit daarbij aan. Eerst een nuancering: de arbeidsmarkt droogt op en dat verhoogt de mobiliteit. Opleidingen in het hoger onderwijs doen er wel goed aan om studenten ook voor te bereiden op meer mobiliteit op de arbeidsmarkt en de noodzaak tot levenslang leren. Nieuwe beroepen ontwikkelen zich in de kenniseconomie en tegelijk groeien kwalificaties ook naar elkaar toe. Sociale en communicatieve competenties zijn voor erg veel studierichtingen zeer belangrijk geworden. Die sleutelcompetenties maken jonge mensen ook weerbaar en mobiel op een veranderende arbeidsmarkt. Maar de nuance neemt een pijnpunt niet weg: tekorten in technische en natuurwetenschappelijke richtingen. Opnieuw: studiekeuze! Studiekeuze is één van de topprioriteiten in de competentieagenda, waarover het atelier van 'Vlaanderen in Actie' zich op 16 mei in Leuven buigt.

Het onderzoek van het Steunpunt is ook boeiend omdat het leidt tot de vraag: wat is een goede job? Volgens de taskforce Sociale Innovatie die ik aan het werk heb gezet, zijn dat jobs die inhoudelijk uitdagend zijn én waarin men over mogelijkheden beschikt om om te gaan met deze uitdagingen. De taskforce maakt duidelijk dat er in Vlaanderen op dat punt werk aan de winkel is. Jobs moeten lerende jobs zijn, voor mensen met of zonder diploma. Ook dat is een punt in de competentieagenda.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234