Dinsdag 19/01/2021

Valentijn

De Juliet Club beantwoordt elk jaar 10.000 liefdesbrieven

Met veel overtuiging beantwoorden de vrijwilligers van de Juliet Club de massa brieven. Een deel doet dat in Verona zelf – de gemeente stelt een lokaaltje ter beschikking – terwijl de rest van het veeltalige gezelschap van over heel de wereld schrijft.Beeld Bob Van Mol

In Verona, de stad in Noord-Italië waar Shakespeare Romeo and Juliet situeerde, komen jaarlijks tienduizend brieven aan voor de heldin uit het verhaal. Van de Juliet Club, een groep vrijwilligers, krijgen alle schrijvers persoonlijk antwoord. "Noem het cliché, maar liefde is de grootste drijfveer van de mensheid."

Lieve Juliet

Ik ken hem sinds jaren, en ofschoon we elkaar al die tijd maar zelden zagen, zorgde elke ontmoeting met Anton voor vonken in mijn hart. Vandaag, nu mijn leven voor de helft voorbij is en mijn liefde voor I., mijn goede echtgenoot, in niets nog lijkt op wat ze was, nu daarvan hooguit gewoonte en enige geborgenheid overeind gebleven zijn, tja, nu kan plots enkel Anton de jeugd in mij nog wekken. Waarom heb ik decennia lang ontkend dat híj wellicht de ware was, hij alleen?

Ik herinner het me als gisteren: het moet in 1995 geweest zijn toen hij voor het eerst mijn pad kruiste en ik...

(…)

… en help me, lieve Juliet, jij die de dood bent ingegaan voor Romeo. Help me en vertel me hoe ik met mijn passie voor Anton om moet gaan, hoe ik dichter bij hem kan komen, zonder mezelf te verliezen en zoveel andere dingen die ik kostbaar vind.

Je genegen, Leena.

Omdat de Juliet Club privacy hoog in het vaandel draagt en haar fenomenale collectie brieven niet zomaar op straat wil gooien, hebben we de namen Leena, Anton en I. verzonnen. De rest van het fragment, een brief uit Noord-Europa, is authentiek.

“Een huwelijk dat niet lekker meer loopt, een partner die iemand anders in gedachten heeft, het komt voor.” Maar Giovanna Tamassia, secretaris van de Club, weigert de briefschrijfsters – drie vierde zijn vrouwen – in vakjes te stoppen.

“Dat zou onrespectvol zijn. Mensen die vaak vreselijke dingen hebben meegemaakt, nodigen ons uit om in hun diepste intimiteit naar binnen te kijken. Ik zou niet willen dat we daar voyeuristisch mee omsprongen of de zaak veralgemeenden. Elke brief is een verhaal en verdient een antwoord.”

Voor dat laatste heeft Tamassia tientallen vrijwilligsters – mannen zijn opnieuw een minderheid – klaarstaan. Zij klimmen in hun pen om de Leena's van deze wereld een hart onder de riem te steken: Leena's die geroerd werden door de verboden liefde tussen Romeo en Juliet, hij een Montague, zij een Capulet. In Shake­speares stuk sterven beiden een jonge dood door hartzeer, misverstand en overmoed.

Nepbalkon

Juliet, Verona: op dit lapidaire adres stromen al sinds de jaren 30 de zielenroerselen binnen. “Het is in Hollywood begonnen,” zegt Giovanna. “Met de film Romeo and Juliet (een interpretatie van Norma Leslie en Shearer Howard, LD), waarna algauw de eerste brieven arriveerden. Ettore Solimani, hoeder van Juliets symbolische graf, besloot ze te beantwoorden. Hij begon in het Engels, maar toen kwamen er ook Franse brieven aan.”

Van georganiseerde replieken was in Solimani's eenmansinitiatief geen sprake. Het was wachten tot de jaren 70 voor Giovanna’s vader, Giulio Tamassia, een schare Shakespeare-fans overtuigde om de draad weer op te nemen. Vandaag behandelt de Juliet Club zo'n tienduizend brieven per jaar. De gemeente Verona stelt een klein kantoor ter beschikking en neemt de portkosten op zich.

Dat mag ook wel. ‘Fair Verona’, zoals de Engelse auteur de stad noemt, is de op drie na grootste toeristische bestemming van Italië. Meer nog dan het Romeinse amfitheater, met zijn opera's van Verdi, doen Romeo en Juliet er de kassa rinkelen.

Bij het aan Juliet gewijde graf in een oud klooster, dat waar Solimani de wacht optrok, worden bijvoorbeeld huwelijken bezegeld; het balkon waarop de jonge vrouw aan Romeo verscheen, is de eerste trekpleister van de stad, maar al even nep: een eeuw geleden pas werd het aan een gotisch huis vastgehecht, dat in één adem door als dat van Juliet, Julia, Giulietta, werd bestempeld.

“Het is de menselijke verbeelding die de monumenten aan haar heeft toegeschreven,” zegt Giovanna. “Maar de geslachten Capuleti en Montecchi hebben wél bestaan, hier in Verona. In de 14de eeuw had Dante in zijn Divina Commedia de twee families al geportretteerd; jaren later tekende Luigi da Porto het verhaal van Mariotto en Ganozza op, personages waarop Romeo en Juliet zouden worden gebaseerd. Shakespeare, die de Italiaanse cultuur bij uitstek met liefde in verband bracht, deed de rest. Hij maakte de tragedie populair.”

Razend populair zowaar: de Juliet Club zwelgt in de brieven. Op de werktafel heeft Giovanna Tamassia een imponerende waaier uitgestrooid in alle vormen, maten en kleuren. Elders op de tafel staat de kartonnen bak voor de uitgaande post. Elke envelop is voorzien van het Juliet-logo. Tegen de achterwand heeft het archief een stek gevonden, planken vol ordners met jaartallen en serienummers. Links tenslotte bevinden zich rekken waarin wijnkisten en schoenendozen zijn ondergebracht. Elk recipiënt bevat een verse stapel brieven: eentje in het Engels natuurlijk, een in het Russisch ook, in het Portugees, Spaans, Chinees en ga zo maar door. Een dappere kern van antwoorders komt uit Verona zelf, de rest van het veeltalige genootschap zit over de wereld verspreid.

Een muur met niets dan liefdesverklaringen: alleen in Verona.Beeld Bob Van Mol

Romantiek

Reken maar, liefde is een werkwoord. Nu Valentijn weer in het land is, worden er overuren gedraaid. Elena Marchi, Chiara Linzitto, Carlotta Ghinato, Gisèle Fialho Mota en Veronica Mesaroli zijn druk met schrijven. Elke vrouw heeft haar eigen verzorgde stijl en handschrift.

“Ik doe dit al zeven jaar,” getuigt Veronica. “Ik vind het een romantische gedachte om mensen met woorden te steunen. In hun brieven aan Juliet verklappen ze dingen die ze in de drukte van de dag niet gezegd krijgen omdat er tijd noch aandacht is.”

“Liefde wordt in elke cultuur anders ingevuld, maar in de hele wereld als iets moois en universeels beleefd”, valt Carlotta in.

“Noem het cliché, maar liefde blijft een van de grootste drijfveren van de mensheid”, completeert Chiara.

“Soms zeg ik basta,” geeft Giovanna toe, “je kunt nu eenmaal niet dag en nacht aan je schrijftafel zitten. Maar dan krijg ik toch weer het gevoel dat ik iets mis, dat ik hier een rijkere mens van word. Dan neem ik de pen op en probeer ik voor de zoveelste keer de gepaste formule te vinden.”

Een verrassing is het niet: wie zich voor de Juliet Club engageert, schrijft graag en heeft iets met talen. Al blijkt er, voor wat Gisèle betreft, méér aan de hand. De biologe komt uit Brazilië, een van de landen waar Shakespeares heldin de meeste post van krijgt. Ook zij, Gisèle, had Juliet aangeschreven.

“Eigenlijk was ik boos op haar,” zegt de jonge vrouw. “Ik was verliefd op een Italiaan. Hij woonde hier, ik daar, in São Paulo. De afstand speelde ons flink parten. Ik was boos omdat ik ontgoocheld was over wat liefde met ons doet. Daarna is gelukkig alles goed gekomen. Antonio speelt bij een kamerorkest in Venetië, Vivaldi dus; ikzelf zoek nog een baan.”

Gisèle stond bij Juliet in het krijt, vond ze. Daarom ging ze als vrijwillig schrijfster aan de slag. Dat is ze intussen al twee jaar.

“Werk in overvloed!” zucht Giovanna. “Het epistolaire genre zit in de lift, we krijgen hoe langer hoe meer brieven. Mails ook. Ik kan alleen maar gissen naar de reden van ons succes. Komt het omdat de mensen ons kennen, of omdat zij brieven weer belangrijk vinden? Zijn ze de technologische liefde zat, alle apps en sites? Hunkeren ze naar ouderwetse romantiek?”

Ja en neen, denkt het gezelschap. Heel wat brieven blijken slecht geschreven en overstijgen het banale niet. Andere zijn vormelijke parels maar inhoudelijk leeg. Sommige briefschrijvers zien de Juliet Club als een bemiddelingskantoor, nog anderen sturen schunnigheden op of hopen snel vaste pennenmaatjes te worden.

“Op onzin reageren we niet, avances wijzen we beleefd maar kordaat af”, lacht Elena. “En als we met een dilemma zitten, mensen die extreme brieven schrijven en naar extreme uitwegen op zoek zijn – u kunt zich daar iets bij voorstellen – dan plegen we overleg.”

Vaak gaan de brieven over alles en niets, het leven zoals het is: moeders over dochters en dochters over moeders; kinderen over huisdieren of ouders die vrezen dat zoonlief geen vrouw vindt; of nog, een tiener die zijn affectie met geen woord gezegd krijgt en aan Juliet vraagt of zíj de brief niet in zijn plaats kan schrijven.

Maar dan, heel vaak zelfs, wordt het ontroerend en moeten de vrijwilligers slikken.

“De brief van die oudere dame die de laatste tranen van haar echtgenoot gedipt had, en de zakdoek naar Juliet stuurde”, herinnert Chiara zich. Of die van het 18-jarige meisje uit L., dat terminale kanker had en schreef dat “ook Romeo en Juliet vroeg gestorven zijn. Maar anders dan ik hebben zij de liefde gekend.” Giovanna: “Haar mama heeft ons teruggeschreven om te melden dat ons antwoord helaas te laat gekomen was, maar dat het haar dochter groot plezier zou hebben gedaan. We waren er het hart van in.”

Kastensysteem

Niet alleen in mensenzielen kijkt de Juliet Club naar binnen, ook in die van de culturen. Shakespeare mag de Europese variant dan voor zijn rekening genomen hebben, in de Arabische wereld kent iedereen Layla en Majnun. Overal duikt het thema van de onmogelijke liefde op, altijd weer brengt liefde mensen in conflict: nu eens met hun familie, dan weer met hun klasse, etnische of religieuze groep. “Liefde overtreedt de regels,” stelt de befaamde Italiaanse socioloog Francesco Alberoni. “Ze daagt instellingen uit, conventies en tradities.”

Giovanna Tamassia herkent de vaststelling. “Kijk naar de vele brieven die ons uit India bereiken. Jongeren schrijven ons dat ze verliefd zijn op iemand van een andere kaste, en hoe dat kastensysteem hen gevangen houdt. Hoe bang ze zijn voor gearrangeerde huwelijken, ook. Hoewel die mensen hun ouders willen eren en de traditie niet willen verraden, strijden ze met hun gevoelens. En ja, zeker mensen die gestudeerd hebben trouwen vaker dan vroeger met een partner die ze zelf gekozen hebben.”

Uit de brieven valt niet zelden de evolutie van een hele samenleving af te lezen, zegt Giovanna. “Brieven uit de VS gingen vroeger dikwijls over het misprijzen dat partners met verschillende huidskleuren over zich afriepen. Hij zwart, zij blank, of omgekeerd. Dat lijkt vandaag minder problemen op te leveren.”

“Of neem homoseksualiteit. In de jaren 90 spraken homoseksuele geliefden in de eerste plaats over de problemen van de coming-out, hun onzekerheid en angst voor de samenleving, de moeilijke zelfaanvaarding. Vandaag lijken de brieven van holebi’s meer en meer op die van heteroseksuele schrijvers.”

Ook de doorgroei van de Erasmus-generatie wordt in het schrijven zichtbaar, aldus de Juliet Club, net als het onheil dat de economische crisis sinds 2008 in Zuid-Europa heeft gesticht.

Domme dingen doen

Het regent al dagen pijpenstelen in Verona, maar in de commercie is het alles Valentijn wat blinkt. De stad verkoopt liefde en doet er gouden zaken mee. Op het binnenplein voor Juliets woonstee, onder het illustere balkon en onder Romeo’s citaat, is het dringen geblazen voor wat op heuse volksdevotie lijkt.

But soft what light through yonder window breaks

It is the east and Juliet is the sun

It is my lady. Oh it is my love

De gevleugelde woorden dienen de scheefste selfies tot decor. Als bronzen beeld, vlakbij, moet Juliet van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat vreemde handen op haar borst gedogen. Dat brengt zo’n amoureus geluk met zich, dat een oudere sculptuur afgevoerd moest worden – een gat in haar boezem gewreven. Onder het balkon worden huwelijksaanzoeken gedaan, serenades opgevoerd, ringen uitgewisseld, pleisters en post-it’s geplakt, hangsloten vastgeklonken.

Ook de muren in de buurt zijn bont en blauw gekrabbeld: voornamen en met pijlen doorkliefde harten, goed voor een resultaat dat het midden houdt tussen Pollock en Basquiat. Zelfs de meest basale ziel blijkt hier op zoek naar iets wat zij als poëzie beschouwt, als zuiver ideaal.

“Wij hebben er niets achtergelaten”, zweren Antonella en Andrea. “Geen woorden en geen sloten. Nochtans, ook óns houden Romeo en Juliet bezig.”

Antonella en Andrea, zij een economiste uit Calabrië, hij een bankier uit Trento, zijn jeugdige dertigers, geen van beiden aan de eerste liefde toe. Het is wel de eerste avond dat er iets tussen hen losbreekt, en nu struinen ze naar de Ponte di Pietra, schaterlachend van ongeloof en van geluk. Ze staan op de oude brug, wagen zich aan een eerste kus en nemen de volle maan tot getuige. Diep onder hun voeten stroomt een krachtige Adige, en daarmee het hele leven.

“De magie werkt!” roept Antonella. “Ik heb de hele tijd Juliet in gedachten! Toch weet ik: haar is het slecht vergaan. Ik ben er nog zo zeker niet van dat ze geluk brengt. Misschien is haar boodschap vooral: ‘Doe geen domme dingen!’” (lacht)

“Kom nou”, sust Andrea. “Journalisten die ons pad kruisen met vragen over liefde? Dat moet pas een gunstig teken zijn!”

Ook Sheni en Hanzo lopen door de stad. Beiden zijn 24. Sheni, in rode mantel, is Srilankaanse en studeert geneeskunde in Praag, Hanzo is Tsjech, it’er en de discretie zelf. “De eerste keer dat we Italië bezoeken”, zegt Sheni. “We willen naar Venetië, maar onderweg was Verona een verplichte stop. We zijn helemaal voor Juliet gekomen.”

Sheni heeft een brief voor haar heldin bij zich, die ze straks zal posten. Ze legt een vinger op de lippen: de inhoud is geheim. “Maar hij is wel bedoeld om onze relatie te verduidelijken. To clear things out.”

In de Juliet Club, waar ze Sheni’s brief straks (er kunnen maanden overheen gaan) zullen lezen, blijven de vrijwilligers intussen schrijven. Ver van toerisme en marketing heersen ernst en discipline, schoonheid en empathie.

Niet om de rust te doorbreken, maar… waar is Romeo in het hele verhaal gebleven? Een verwaarloosbaar aantal brieven is aan hem gericht, zegt de Club. Naar de reden blijft het gissen. Zou het zijn schuld zijn dat Juliet zichzelf heeft neergestoken? Had hij dat gif maar niet moeten slikken? Snappen dat ze enkel schijndood was toen hij haar in het graf aantrof? Dat ze weer wakker zou worden om met hem te trouwen?

Wat doet het er ook toe: brieven voor Romeo zijn in Verona even welkom.

“Wie ze ook zijn, mensen schrijven ons in de universele taal van het verlangen”, besluit Giovanna Tamassia. “Ze snakken naar iets hogers in hun leven, naar liefde dus. Romeo, Juliet en de liefde, daar blijven ook wij het voor doen.”

Een bronzen Juliet zou voor liefdesgeluk zorgen, als je over haar borsten wrijft tenminste.Beeld Bob Van Mol
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234