Dinsdag 25/02/2020

De juiste lezer

Worden er nu te veel boeken uitgegeven in Vlaanderen en Nederland of is dat een kreet van een nieuwkomer in het boekenvak (ex-vtm-topman Peter Quaghebeur die nu de Belgische poot van de WPG-uitgeversgroep leidt)?

De cijfers liegen er niet om: elk jaar worden er in het Nederlandse taalgebied 20.000 titels op de lezer losgelaten. Het merendeel komt nooit in de boekhandel terecht en van de 6.000 boeken die er toch belanden, zijn er 5.500 die voor geen meter verkopen, een paar honderd waarmee de uitgever zijn onkosten terugverdient en een handvol waarmee winst wordt gemaakt.

In een opiniestuk in deze krant gooide uitgever André Van Halewyck daar nog een cijfer bovenop: van de 1.446.000 titels die in de VS verschijnen, zijn er 1.123.000 waarvan minder dan 99 exemplaren worden verkocht.

Filip Rogiers, die dit jaar de Debuutprijs won, zei bij Ruth Joos op Radio 1 dat er van zijn uitmuntende verhalenbundel Nauwelijks lichaam 170 exemplaren verkocht waren. Hopelijk zal de bekroning dat cijfer wat opkrikken.

Jeroen Olyslaegers schreef in deze krant dat de overdaad aan nieuwe boeken slecht nieuws is voor schrijvers. De meeste boeken krijgen amper een paar weken om zich te bewijzen en verdwijnen dan naar de ramsj. Wie zijn boek niet goed 'in de markt zet', waardoor het aan de aandacht van de pers (en dus de lezer) ontsnapt, dreigt zonder lezers te vallen. En wanneer dat een paar keer gebeurt, zal zijn uitgever eens goed nadenken alvorens hij nog een boek van die onzichtbare schrijver in zijn fonds opneemt.

Een debutant schreef me vorige week om te vragen of er in 'Boeken' nog een recensie zou verschijnen van zijn boek. Toen ik hem zei dat dat dan wellicht een negatieve recensie zou worden, antwoordde hij dat hem dat geen moer kon schelen. "Een slechte recensie is tenminste een recensie." Nadien plukte hij er de enige zin uit die je met veel goede wil als complimenteus kunt interpreteren en plaatste die in een persbericht. Missie volbracht: zijn debuut was zichtbaar gemaakt.

Ook wie actief is als literair journalist, kan zich iets voorstellen bij de wanhopige kreet van Quaghebeur. De nieuwe boeken die elke dag naar de redacties worden verstuurd, vormen daar boekenbergen die herinneringen oproepen aan de beruchte Europese boterbergen.

En toch. Ik vind ik dat er nog veel te weinig boeken verschijnen. Er zijn nog zo veel verhalen die niet opgeschreven worden, er zijn nog zo veel talentvolle auteurs die, om allerlei redenen, niet de kans krijgen of de tijd kunnen kopen om dat prachtboek dat ze al jaren in hun hoofd hebben ook effectief te schrijven. Hoe kunnen er nu ooit te veel boeken uitgegeven worden? Er zijn in ons taalgebied 22 miljoen mensen. Waarom zou die markt te klein zijn voor 20.000 boeken per jaar? Alsof het de bedoeling is dat we allemaal ál die titels zouden lezen...

Het probleem is niet dat er te veel boeken verschijnen, het probleem is dat we van al die boeken blijkbaar veel te veel verwachten. Waarom moet elk boek een bestseller zijn? Waarom mogen er geen boeken verschijnen die slechts voor een heel klein publiek bestemd zijn? Er zijn ontelbare voorbeelden van meesterwerken die nauwelijks verkochten en die toch erg belangrijk zijn geweest voor de literatuur: Alain Robbe-Grillet ontketende met zijn nouveau roman een revolutie in de literatuur maar verkocht voor geen meter. Hetzelfde geldt voor James Joyce of Virginia Woolf. Of - dichter bij huis - voor wijlen Ivo Michiels of Daniël Robberechts. Zonder deze baanbrekers zou de (Vlaamse) literatuur er helemaal anders uitzien.

In 2001 zei Robbe-Grillet in een interview: "Interessante literatuur is per definitie voor een minderheid bestemd." Dat klinkt pretentieus, maar het is gewoon een slimme waarheid. Dingen zijn nooit interessant voor iedereen. Wat voor u interessant is, is voor mij banaal.

Bovendien zijn er boeken die helemaal niet door iedereen moeten worden gelezen. Boeken van regionale auteurs, boeken van erudiete dichters die met hun verzen in dialoog gaan met andere erudiete dichters, boeken van filosofen die voortborduren op een voetnoot uit het werk van een collega. Boeken zijn gewoon het efficiëntste middel om iets substantieels te vertellen aan iemand anders. Wie met de hele wereld wil praten moet dat via Twitter doen. Dat gaat enorm vlot en het is gratis. Maar wie gewoon een babbeltje wil slaan, gaat op vriendenbezoek. Zo ook: niet elke auteur schrijft voor de bestsellerlijsten. Gelukkig maar.

Er zullen dus nooit genoeg boeken zijn. En door de nieuwste ontwikkelingen zal het alleen nog maar makkelijker worden om boeken uit te geven. Een e-book publiceren op Amazon.com duurt een kwartiertje en kost bijna niks. Daar heb je geen uitgever of (Standaard) boekhandel voor nodig. En door de lage kosten is het uitgeven van boeken ook niet noodzakelijk een economische aangelegenheid.

Wat is het probleem van een boek dat maar één lezer bereikt? Zolang het maar de juiste is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234