Maandag 18/11/2019

De jonge populisten in hun vlotte pakken

Wat is er gebeurd met de goede Europeanen, die leuke mensen van de landjes van het noorden, die zichzelf graag als de wereldkampioenen van vrijheid en verdraagzaamheid zagen? Er zijn natuurlijk nog veel progressieve Europeanen. Maar eerst in Denemarken, daarna in Nederland en nu in Zweden hebben onverdraagzame, populistische partijen, partijen die angst voor (voornamelijk islamitische) immigranten zaaien, voldoende macht veroverd om de politieke agenda van hun land te bepalen of toch te beïnvloeden.

Het verschijnsel beperkt zich niet tot Scandinavië en de Lage Landen. Het maakt deel uit van een wereldwijde golf van woede tegen de politieke elites, die de schuld krijgen van alle onzekerheid van de mondiale economie, de financiële crisis en het leven in meer etnisch gemengde maatschappijen. De psychologie achter de Tea Party in de Verenigde Staten en de anti-immigratiepartijen in Europa is dezelfde, ook al verschilt hun politiek.

De moderne Europese populisten dragen geen zwarte hemden en geven zich niet over aan straatgeweld. Hun leiders zijn min of meer jonge mannen in vlotte pakken. Ze spreken niet over racisme maar over vrijheid en democratie.

De Nederlandse Partij voor de Vrijheid van Geert Wilders, de Deense Volkspartij, aangevoerd door Pia Kjaersgaard, en de Zweden-Democraten van Jimmy Akesson beweren dat zij de westerse beschaving verdedigen tegen haar grootste vijand: de islam. Ze hebben het over de vrijheden van het Westen, inclusief de vrije meningsuiting, maar Wilders wil de Koran en de boerka verbannen en een Deens parlementslid heeft de islam “een plaag voor Europa” genoemd.

De drie landen zouden binnenkort het Deense model kunnen volgen, waarin de onverdraagzame populistische partijen de regering steunen zonder er zelf aan deel te nemen, zodat ze macht zonder verantwoordelijkheid verwerven. De Deense conservatieve regering kan niet besturen zonder de steun van de Volkspartij. De onlangs herkozen gematigde Zweedse conservatieven zullen de Zweden-Democraten nodig hebben om een leefbare regering te vormen. En Wilders heeft al van de conservatieve en christendemocratische partijen de verzekering gekregen dat zij in ruil voor zijn steun de boerka in Nederland zullen verbieden en de immigratie zullen inperken.

De invloed van deze gladde nieuwe populisten die ten strijde trekken tegen de islam gaat veel verder dan hun landsgrenzen. Nativisme is overal in de westerse wereld in opkomst en vooral Wilders is een populaire spreker op rechtse antimoslimbijeenkomsten in de VS, Groot-Brittannië en Duitsland. Het Europese populisme neemt de islam en de immigratie in het vizier, maar kan ook een ruimere woede tegen de elites oproepen, de boosheid van mensen die het gevoel hebben dat ze niet vertegenwoordigd worden of economisch achterop geraken. Zij vinden dat ze door buitenlanders worden benadeeld, dat hun nationale, sociale of religieuze identiteit verloren gaat. De politieke elites van Noord-Europa, bijna allemaal sociaal- of christendemocraten, hebben die angsten vaak genegeerd. Misschien komt het door hun paternalisme en neerbuigendheid dat de reactie in deze progressieve landen zo fel is.

De vraag is wat eraan gedaan kan worden. Een mogelijke oplossing bestaat erin om populistische partijen die voldoende stemmen krijgen aan de regering te laten deelnemen. Het idee van een kandidaat van de Tea Party die president van de VS zou worden is natuurlijk alarmerend, maar de Europese populisten kunnen alleen in coalitieregeringen zetelen.

Het is waar dat Hitlers nazi’s snel de macht grepen nadat ze in Duitsland de verkiezingen wonnen en konden regeren. Maar de nieuwe Europese rechtse partijen zijn geen nazi’s. Ze hebben geen geweld gebruikt, geen wetten overtreden. Waarom zouden ze dan geen echte politieke verantwoordelijkheid mogen krijgen? Ze zouden dan niet alleen hun bekwaamheid moeten bewijzen maar ook hun opstelling moeten matigen.

Daarom is het Deense model waarschijnlijk de slechtste oplossing, omdat het de populisten niet verplicht om mee te regeren. Zolang Wilders en zijn Europese tegenhangers niet moeten besturen, hebben ze geen aansporing om hun onverdraagzame taal te milderen en te stoppen met stoken tegen etnische en godsdienstige minderheden.

Dat moesten ze wel doen in het ene Europese land dat populisten in zijn regering heeft opgenomen: het Oostenrijk van bondskanselier Wolfgang Schüssel, tien jaar geleden. Het resultaat: om te kunnen regeren, matigde een aantal leden van de Vrijheidspartij hun standpunten en de partij viel uiteen. Maar de beslissing van de EU om Oostenrijk in een diplomatieke quarantaine te plaatsen omdat Schüssel de Vrijheidspartij in zijn regeringscoalitie had toegelaten, zou andere conservatieven kunnen afschrikken om zijn voorbeeld te volgen. Dat vergroot de kans dat conservatieve partijen het minder nauw nemen met de principes die wij lang vanzelfsprekend hebben gevonden, zoals godsdienstvrijheid en de gelijkheid van alle burgers.

Terugvechten

De conservatieve politici - en zelfs sommige sociaaldemocraten - zijn zelfs zo bang van de macht van de populisten dat ze onvergeeflijk slap op hun onverdraagzame standpunten hebben gereageerd. Want je kunt op veel manieren terugvechten, maar niet met verouderde ideologieën. Mensen die zich bewust zijn van het gevaar van een culturele oorlog met de moslims of van de stigmatisering van minderheden, moeten de publieke opinie met praktische argumenten beïnvloeden. Waarschuwen tegen racisme en promotie maken voor multiculturalisme volstaat niet langer. In plaats daarvan moeten we de mensen ervan overtuigen dat een gecontroleerde immigratie - die niet beperkt blijft tot asiel voor vluchtelingen - de Europeanen ten goede zal komen. Terwijl het geboortecijfer daalt, hebben we immigranten nodig om de Europese welvaart op peil te houden. Tegelijkertijd zouden de Europese economieën moeten snoeien in hun beschermende maatregelen, zodat immigranten gemakkelijker werk zouden vinden.

Ten slotte moeten we krachtiger benadrukken dat het zonder de actieve steun van alle gezagsgetrouwe moslims veel moeilijker zal zijn om onze samenleving tegen het revolutionaire terrorisme van de radicale islam te beschermen. Europa zal niet veiliger zijn onder politici die beweren dat wij in oorlog zijn met de islam. Integendeel, hun invloed zal ons leven niet alleen minder beschaafd maar ook een stuk gevaarlijker maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234