Woensdag 25/11/2020

De Israëlische scenarist-regisseur Amos Gitai over zijn film Free Zone

'Iedereen zal ons beu worden. Het hangt van ons, Isra�li's en Palestijnen, af om tot een oplossing te komen'

'We mogen onze toekomst niet laten dicteren door het verleden'

Amos Gitai is wellicht de beroemdste en productiefste Israëlische filmmaker. Tussen 1980 en nu draaide hij liefst 35 documentaires en films, waarvan Kadosh en Promised Land de bekendste zijn. Met Free Zone nam hij dit jaar deel aan de officiële competitie in Cannes. Het leverde de Israëlische actrice Hana Laszlo de prijs voor beste actrice op, al zou het mooier geweest zijn als de Amerikaanse Natalie Portman en de Palestijnse Hiam Abass ook in die eer hadden mogen delen.

Cannes

Eigen berichtgeving

Jan Temmerman

De jonge Amerikaanse Rebecca (Natalie Portman) wil na de pijnlijke breuk met haar verloofde zo snel mogelijk weg uit Jeruzalem, waar ze sinds enkele maanden verblijft. Maar taxichauffeur Hanna (Hana Laszlo) heeft andere besognes. Ze moet naar Jordanië, waar haar echtgenoot van een of andere 'Amerikaan' nog veel geld te goed heeft. Geen probleem voor Rebecca: weg is weg. En dus vertrekken beide vrouwen naar de Free Zone uit de titel, de bestaande vrijhandelszone in het noordoosten van Jordanië, niet ver van de grenzen van Syrië, Irak en Saoedi-Arabië, waar vriend en vijand effectief handel drijven. Daar komen ze in contact met de Palestijnse Leila (Hiam Abass), die hen meedeelt dat de Amerikaan in kwestie samen met het geld verdwenen is. Maar ze wil wel met de twee andere vrouwen op zoek gaan naar die schuldenaar.

De beslissing van Rebecca om in het begin van de film weg te gaan uit Jeruzalem is emotioneel, maar waarom vlucht ze ook op het einde weg? Amos Gitai: "Dat is een politieke beslissing. Ze loopt weg omdat het van ons, Israëli's en Palestijnen, inwoners van die regio, afhangt om tot een oplossing te komen. Andere partijen - de Amerikanen, de Europeanen, de Arabieren, de Joodse gemeenschap - zullen weliswaar tussenbeide komen in het conflict, zullen het proberen te manipuleren, maar uiteindelijk zullen ze hun belangstelling verliezen en verdwijnen.

"Als wij in onszelf de kracht niet vinden, als wij blijven vastzitten in slechte herinneringen, trauma's engeweld denk ik dat niemand ons nog zal willen helpen. Ik denk dat iedereen zal weglopen, omdat ze ons beu geworden zijn. En dan zullen wij alleen achterblijven met onze miserie, met onze sektarische conflicten, aan beide kanten geobsedeerd door onze eigen waarheid.

"In de film zitten de Israëlische Hanna en de Palestijnse Leila met elkaar opgescheept in de auto en ze zullen het zelf moeten oplossen. Begrijp me niet verkeerd: ik wil niet dat onze politici werkloos worden. Laat hen hun job doen, laat hen oplossingen aanbrengen voor het conflict. Maar dat ontslaat ons niet van onze verantwoordelijkheid. We moeten op ons eigen intieme domein - onze familie en onze vrienden - hinderpalen uit de weg ruimen en aan de toekomst werken."

Als Leila aan Hanna vraagt waar ze vandaan komt, antwoordt die: 'Ik kom uit Auschwitz'.

Amos Gitai: "Laat me duidelijk zijn: de Palestijnen hebben Auschwitz niet gecreëerd, verre van. Dus ik vind niet dat de Israëli's dat zomaar in het gezicht van de Palestijnen kunnen slingeren. Wat ik duidelijk wil maken is dat beide volkeren hun eigen trauma's hebben, maar dat we hoe dan ook vooruit moeten. We kunnen de toekomst niet laten dicteren door de trauma's uit het verleden. Als we alleen maar onze wonden naar de onderhandelingstafel meebrengen, krijgen we ook alleen maar een eindeloze, etnocentrische oefening in zelfrechtvaardiging. In al mijn films probeer ik juist een complex beeld van de Ander naar voren te brengen.

"Free Zone is de eerste film die een Israëlisch regisseur mocht draaien in een Arabisch land. Dat betekent dat Jordanië het bestaan van een Israëlisch regisseur moest aanvaarden en de aanwezigheid van een Israëlische filmploeg op zijn grondgebied. Jordanië wist ook dat het niet de bedoeling was om pittoreske beelden van zonsondergangen te filmen. Ze hebben ook niet geprobeerd mij dat soort toeristische scènes te laten draaien. Voor mij is dat voldoende bewijs van een volwassen relatie én dus een zeer goede reden om deze film te maken."

Uw vader was architect en zelf bent u ook aan die studie begonnen, maar die werden onderbroken toen de Jom Kippoeroorlog uitbrak. Tijdens uw helikoptermissies nam u een kleine 8 mm-camera mee. En sindsdien bent u blijven filmen?

"Ik heb nooit film gestudeerd, maar mijn architectuurstudie heeft mij zeker geholpen bij mijn films. Architectuur en film beginnen allebei met het woord, waaraan een fysieke vorm wordt gegeven. Iemand zegt: 'We hebben een school nodig, met zoveel lokalen.' Dat zijn woorden, die dan visueel vertaald moeten worden. Een architect die een gebouw wil maken, moet rekening houden met bureaucraten of met mensen die alleen maar geld willen verdienen. En dus moet hij slim genoeg zijn om zijn project niet te laten vernietigen.

"Voor mij is film evenwel superieur is architectuur. Als de tekening er eenmaal is, willen de architecten doorgaans dat de uitvoering op bijna mechanische wijze wordt uitgevoerd. Goede cinema bestaat er volgens mij in dat er op elk moment beslist kan worden om de 'tekst' al dan niet te volgen. Het is allemaal een kwestie van intuïtie en omstandigheden. Dat is ook de reden waarom ik de hele tijd, ook tijdens het draaien. Ik wil mijn acteurs destabiliseren, iets fris uit hen persen."

Hoe is een Amerikaanse ster als Natalie Portman bij dit project betrokken geraakt?

"Zij heeft mij een e-mail gestuurd dat ze graag eens met mij samen wou werken. Ik heb toen met haar over het Free Zone-project gesproken en ik heb haar geïnterviewd omdat ik meer over haar achtergrond te weten wou komen. Zij vertelde dat ze in Jeruzalem geboren was en dat ze later naar de Hebrew University geweest was. Een aantal van die zaken heb ik later, tot haar eigen verbazing, in het scenario van Free Zone verwerkt."

De film is gestructureerd als een roadmovie, maar tijdens die reis duiken ook allerlei herinneringen op, die via zogenaamde surimpressions in beeld worden gebracht.

"Ja, soms liggen er maar liefst acht beeldlagen over elkaar. Ik ben heel erg geïnteresseerd in de manier waarop herinneringen functioneren en hoe onze hersenen perfect in staat zijn bepaalde sensaties gelijktijdig te registreren. Volgens mij is film het ideale medium om die gelijktijdige ervaringen vast te leggen. Terwijl die twee vrouwen in de auto op weg zijn naar de Free Zone vind ik het vanzelfsprekend ook hun herinneringen in beeld te brengen. Het Midden-Oosten is sowieso een regio die beladen is met allerlei herinneringen. Maar tegelijk moeten we ons afvragen hoe we vooruitgang kunnen boeken als we daarin vast blijven zitten."

HHH

Regie Amos Gitai Vertolking Natalie Portman, Hana Laszlo, Hiam Abass Land Israël Speelduur 90 minuten

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234