Donderdag 05/08/2021

De intrigerende imperfectie van Barack Obama

Hij rookt, heeft aan de cocaïne gezeten en is een broekventje in de nationale politiek. Toch wordt Barack Obama nu al getipt als de Democratische favoriet voor de presidentsverkiezingen van 2008 in de VS. Hijzelf vindt zich er klaar voor, maar de vraag is of de VS klaar zijn voor een zwarte president.

Door Ayfer Erkul

Het was een domme tikfout, maar nieuwszender CNN putte zich drie weken geleden uit in verontschuldigingen. Tijdens een aankondiging van een documentaire over Osama bin Laden titelde de nieuwszender 'Where is Obama'. Op zich misschien een onschuldige, pijnlijke vergissing, maar niet als er iemand bestaat die echt Obama heet en misschien wel ooit de eerste zwarte president van de Verenigde Staten wordt. Maar Obama vond de vergissing niet zo erg; de senator uit Illinois is het gewoon dat er verwarring heerst over zijn Afrikaanse naam. "Al hoef ik nu niet meer zo vaak als vroeger uit te leggen hoe ik weer precies heet", grinnikte hij onlangs in de Amerikaanse pers.

Zes jaar geleden leek het er nog op dat Barack Obama een onbekende politicus zou blijven. Zijn eerste gooi naar de nationale politiek eindigde in een jammerlijke mislukking. Toen hij zich in 2000 kandidaat stelde om Democratisch parlementslid van Illinois te worden, moest hij de duimen leggen voor een meer ervaren kandidaat.

Vier jaar later werd hij dan toch verkozen tot Democratisch senator. Het was zijn toespraak tijdens de Nationale Conventie van de Democraten in Boston die het hem had gedaan. Obama, toen nog een onbekende politicus en midden in zijn campagne voor de Senaat, hield menige Democraat in de ban met zijn woorden. "Is het niet onwaarschijnlijk dat een magere jongen met een rare naam afkomstig uit de South Side in Chicago hier is beland", vroeg hij zich af, alluderend op de American Dream. En: "Mijn vader was een geitenherder in Kenia, mijn grootvader een huisbediende. Maar door hard werk en volharding heeft mijn vader een beurs gehaald om te studeren in dit magische oord: Amerika, een baken van vrijheid en mogelijkheden."

De onbekende zwarte senator in de staat Illinois werd in enkele maanden tijd iemand die meetelde in de Verenigde Staten. Plotseling waren in de blanke wijken van Chicago borden te zien met daarop de foto van een zwarte politicus met een Afrikaanse naam. In straten waar vrouwen doorgaans hun handtas tegen de borst drukken als ze een zwarte man zien, werd hij openlijk aangeklampt. Het tijdschrift Time riep hem uit tot een van 's werelds invloedrijkste personen.

Zalen liepen barstensvol als hij ergens een toespraak hield, mannen verdrongen zich om hem de hand te schudden, vrouwen wilden met hem op de foto. Het liefst deden ze dat in een innige pose; vrouwen waren namelijk snel gecharmeerd van de uitstraling en het uiterlijk van Obama. Plotsklaps kreeg hij ook de boulevardpers achter zich en werd hij achtervolgd tijdens zijn vakanties. Foto's van hem in zwembroek en afgetraind bovenlijf lopend in de golven in Hawaii sierden menige pagina's in de roddelblaadjes.

"Misschien ligt het antwoord wel in mijn campagne voor de Senaat in 2004", verklaart hij zijn eigen succes. "Ik kreeg een soort vrijbrief omdat de mensen mij niet kenden en ik bij niemand negatieve beelden opwekte. En trouwens, niemand dacht dat ik echt ging winnen. Vandaar dat ik de gewoonte kreeg om te zeggen wat ik dacht. Dat heeft voor mij gewerkt, en dat doe ik nog steeds."

Obama heeft zich nooit als 'zwart' politicus geprofileerd. En 'echt' zwart is hij ook niet. Barack Obama jr. werd in 1961 in Honolulu geboren als zoon van een Keniaanse student die in de VS studeerde en een blanke vrouw uit Wichita, Kansas. Van dat huwelijk herinnert hij zich niets meer. Toen hij twee was, vertrok zijn vader om te studeren aan Harvard en bleef zijn moeder achter op Hawaii. Later scheidde het koppel en vertrok Obama senior terug richting Kenia om er als economist voor de regering te werken. Zijn moeder hertrouwde met een Indonesiër, en tot zijn tiende woonde Barack Obama in Jakarta.

Daarna keerde hij terug naar de VS om bij zijn grootouders van moederskant te wonen. Een blank middenklassegezin in de VS: over die ervaring schrijft hij later in zijn bestseller Dreams from My Father, die in 1995 uitkwam. Obama vertelt in het boek hoe moeilijk hij het in zijn jeugd vond de wereld van zwart en blank zijn te combineren. Als jongvolwassene ging hij, om zichzelf niet te moeten afvragen bij welke groep hij nu hoorde, eerst marihuana roken. Later snoof hij cocaïne, zo geeft hij onomwonden toe in het boek. Obama schreef het boek in een periode dat helemaal niet duidelijk was dat hij ooit in de nationale politiek zou eindigen. Toch geeft hij ook nu geen slappe ik-heb-niet-geïnhaleerd-verklaring zoals Bill Clinton over zijn drugsgebruik deed, maar zegt hij onomwonden dat hij aan de coke heeft gezeten.

Uit die verwarde jeugd groeide een man die beide werelden kon combineren. Dat blijkt ook tijdens zijn publieke optredens voor Amerikanen. Hij is niet de doorsnee zwarte politicus die in toespraken voortdurend alludeert op het blank racisme. Neen, Obama zegt net dat ouders, ook zwarte, hun kinderen moeten leren dat ze nooit iets zullen bereiken tenzij hun verwachtingen verhoogd worden, de tv wordt uitgezet en de laster dat een zwart kind met een boek 'blanke wil spelen' wordt uitgeroeid.

Net als compromissen sluiten tussen zijn zwarte en blanke achtergrond wil Obama over de partijen heen politiek voeren. Hij zegt bijvoorbeeld dat hij de geografische scheiding van Democratische 'blauwe' staten en Republikeinse 'rode' staten beu is. "In de blauwe staten is er evengoed ontzag voor god en in rode staten heeft men het evenmin graag dat federale agenten gaan wroeten in naamlijsten van bibliotheken", zegt hij, verwijzend naar de religie die met Republikeinen wordt verbonden en de liberale stemming die de Democratische kant domineert.

De Verenigde Staten zouden de Verenigde Staten niet zijn als niet nu al de eerste controverse werd voorbereid. Nog niet eens verkozen tot Democratische presidentskandidaat levert Barack Obama's tweede naam, Hussein, al munitie voor Republikeinen. Obama gebruikt zijn tweede naam al jaren niet meer. "Je gaat toch geen president kiezen die dezelfde naam heeft als een dictator?", foeteren conservatieven op weblogs. "Hussein? Is die Obama misschien een moslim? Dát zou pas het einde zijn: zwart, Democraat én moslim."

Obama is geen moslim. Zijn vader was niet gelovig en zijn grootvader van vaderskant was moslim. Maar dat kan critici niet tegenhouden. "Eens een moslim, altijd een moslim", schrijft de Republikeins gezinde politiek columniste Debbie Schlussel op haar website. "We kunnen toch geen Barack Hussein Obama als president hebben terwijl we de oorlog van ons leven tegen de islam uitvechten?"

En of Obama dan vicepresident mag worden? "No way, Jose... Or, is that, Hussein?"

Er is al ook al een klein schandaaltje rond Obama's banden met de louche zakenman Antoin Rezko, van wie hij een stuk land kocht. Rezko moet voor de rechter komen voor afpersing, witwassen en fraude. "Dat was een grote fout", zegt Obama over die aankoop.

Tegen hem pleit ook zijn gebrek aan ervaring. In 2008 zal hij in totaal maar vier jaar in de nationale politiek hebben gezeten. Noemenswaardige tegenstand heeft hij niet in het Democratische kamp, maar een aantal senatoren vindt wel dat hij er nog niet klaar voor is.

Toch zou Obama niet de jongste kandidaat zijn. Toen John F. Kennedy werd verkozen was hij 43 jaar, Theodore Roosevelt was 42 toen hij president werd. En wat ervaring betreft: de huidige president Bush was maar zes jaar gouverneur van Texas voor hij in het Witte Huis mocht trekken.

Voor Obama pleit dan weer dat hij al vanaf het begin tegen de oorlog in Irak is geweest, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Hillary Clinton, die - nu de situatie in Irak barslecht is - voortdurend kan uitleggen waarom ze destijds voor een invasie stemde in de Senaat.

Vreemd genoeg speelt ook Obama's rookverslaving in zijn voordeel. In een land waar rokers steeds meer gestigmatiseerd worden, steekt Obama ongegeneerd een sigaret op tijdens interviews. "En dat maakt hem net intrigerend imperfect", schreef New York Times-columniste Maureen Dowd onlangs.

En eindelijk, zucht menige Amerikaan, een kandidaat die geen deel uitmaakt van de babyboomgeneratie. Iemand die niet opgegroeid is met Vietnam, de strijd om burgerrechten of de seksuele revolutie. Geen Clinton, Bush, Gore, Kerry, maar iemand die meer dan tien jaar jonger is en een echte vernieuwer.

Het Britse tijdschrift The Nation vergeleek hem vorig jaar met James Steward in de Hollywoodklassieker Mr. Smith goes to Washington, waarin een onervaren, naïeve senator de corruptie in het congres aanpakt. In zijn boek The Audacity of Hope, dat vorig jaar de bestsellerlijsten aanvoerde, schrijft Obama ook dat hij een afkeer heeft van de gemenere taken van een politicus: het bedelen om geld, de lange weg naar huis na een uitgelopen etentje, een echtgenote die zich afvraagt waar hij zijn prioriteiten legt.

Nu al staat Obama tweede in het lijstje van (mogelijke) Democratische presidentskandidaten, vlak na Hillary Rodham Clinton. De strijd tussen Hilzilla en Obambi, zo voorspelt The New York Times spottend de Democratische voorverkiezingen, met aan de ene kant het strenge, eet-je-bord-leeg-imago van Clinton en aan de andere kant de zachtere, knappe Obama. Talkshowhost Oprah en acteurs Matt Damon en Edward Norton hebben hun voorkeur voor Obama al laten blijken. Er zouden al plannen zijn voor een film over het leven van Obama, met Will Smith in de hoofdrol.

Op de vraag of Amerika wel klaar is voor een zwarte president, antwoordde menige politieke commentator in de VS negatief. Niet alleen omdat het racisme in sommige zuidelijke staten zo diepgeworteld is, maar ook omdat staatshoofden doorgaans zelden afkomstig zijn uit een etnische minderheid.

Barack Obama denkt dat hij wel kans maakt, zei hij vorige maand aan CNN: "Ik denk dat er nog vooroordelen leven in de VS, maar ik denk ook dat de grote meerderheid van de Amerikanen bereid is mensen te beoordelen op hun ideeën en hun karakter, en niet op hun ras."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234