Maandag 18/01/2021

De index is geen ideaal systeem

Topman Thomas Leysen van Umicore gaat het VBO leiden

'Eigenlijk waren er tal van goede redenen om het VBO-voorzitterschap níét te aanvaarden: geen tijd, ondankbare job, moeilijke context. Maar ik heb het toch gedaan.' Omringd door twee woordvoerders - een van Umicore en een van het VBO - kijkt Thomas Leysen (47) vooruit naar zijn toekomst als topman van de grootste Belgische werkgeversorganisatie. 'Ik hoop dat we in juli eindelijk naar een vergelijk over de staatshervorming gaan', zegt de zoon van topindustrieel André Leysen. 'We moeten af van dat communautaire gekibbel, zodat we ons een paar jaar lang om andere dingen kunnen bekommeren.'

Door Ruud Goossens en Johan Corthouts

Mijn familie weet wat ze mag verwachten", vertelt Leysen. "En ook bij Umicore heb ik de nodige schikkingen getroffen." De zoon van André Leysen staat ondertussen al meer dan acht jaar aan het hoofd van Umicore, voorheen Union Minière. Niet zonder succes trouwens: het bedrijf stootte zijn meest vervuilende poten af, maar zag zijn beurskoers ondertussen wel verzesvoudigen. En dat heeft Leysen, ook voorzitter van de raad van bestuur van Corelio (uitgever van De Standaard en Het Nieuwsblad), niet aan zijn familienetwerk te danken. "Ik bel nog wel regelmatig met mijn vader. Zijn Belgische netwerk is trouwens niet meer zo actueel. Hij was de laatste vijftien, twintig jaar vooral op Europees niveau actief."

Leysen begint met een duidelijke prioriteit aan het VBO-voorzitterschap: hij wil volop inzetten op duurzame ontwikkeling. Dáár moet het gesprek dan ook mee beginnen, maakt hij ons duidelijk. "Duurzame ontwikkeling is immers geen modewoord, maar pure noodzaak. Op dit moment leven er zes miljard mensen op deze planeet en de problemen zijn al levensgroot. Wat gaat dat worden als er in 2050 nog drie miljard mensen zijn bijgekomen? Die uitdaging kunnen de ondernemingen niet uit de weg gaan."

Wat ze op dit moment wél doen?

"Het klopt dat heel wat bedrijven er niet over nadenken of dat thema gewoon als een bedreiging zien. Gelukkig zijn er ook bedrijven die wél hebben ingezien dat duurzame ontwikkeling strategische mogelijkheden biedt. Umicore geeft op dat vlak trouwens het voorbeeld. De afgelopen jaren hebben we bijzonder stevig geïnvesteerd in een nieuw procédé om silicium te produceren voor zonnecellen. Niemand kan mij dus verwijten dat ik er niet in geloof. Het is een kernpunt van mijn eigen bedrijf. In tien jaar tijd hebben we onze productie volledig omgegooid, omdat ik ervan overtuigd ben dat er gewoon geen andere weg is."

Nu hebt u het over Umicore. Maar het VBO ging een paar maanden geleden wel voluit op de rem staan toen de Europese Commissie haar klimaatdoelstellingen op papier zette.

"Het VBO heeft toen op een aantal lacunes in de plannen van de Europese Commissie gewezen. Zo is het niet realistisch om ons land op te leggen om tegen 2020 al 13 procent hernieuwbare energie te hebben. België heeft op dat vlak nauwelijks mogelijkheden: de zon schijnt hier te weinig, waterenergie is haast onmogelijk, en ga zo maar door. Die verdeling is dus echt niet correct. Het is niet omdat ik ervoor pleit om goed na te denken over de toekomst van de planeet dat ik elke milieuvriendelijke maatregel per definitie goed vind.

"Daarom heb ik ook geen angst om voor kernenergie te pleiten. Het dilemma 'hernieuwbare energie of kernenergie' is een vals dilemma. Zelfs als we keihard investeren in hernieuwbare energie, zullen we immers nog altijd bijna 90 procent van onze energievoorziening uit andere bronnen moeten halen. De echte keuze is er dus een tussen fossiele brandstoffen en kernenergie. Wel, als we de Kyotonorm willen halen, moeten we kiezen voor kerncentrales. Ideaal is het niet, omdat er altijd afval zal achterblijven. Maar volgens mij is het wel beheersbaar. Het is beter dan CO2 te blijven uitstoten."

Weg met de kernuitstap?

"Ja."

Is dat geen gemakkelijkheidsoplossing?

"Neen. Ik vind het intellectueel oneerlijk om te zeggen dat kiezen voor kernenergie per definitie nadelig zou zijn voor de ontwikkeling van de hernieuwbare energie. Dat geloof ik écht niet. Ik zeg alleen dat niemand er omheen kan dat het overgrote gedeelte van onze energie de komende dertig jaar uit niet-hernieuwbare bronnen zal komen. En dan is de vraag: uit welke bronnen? Olie? Gas? Of kernenergie? Ik kies voluit voor die laatste optie.

"Ik ben trouwens niet de enige: in heel Europa is de pendel opnieuw aan het terugzwenken. Gro Harlem Brundtland (de voormalige premier van Noorwegen die duurzame ontwikkeling in 1987 via haar Brundtlandrapport op de agenda zette, red.) zegt dat ze, wanneer ze vandaag eerste minister zou zijn, opnieuw voor kernenergie zou kiezen. En ook vooraanstaande ecologisten, zoals James Lovelock, pleiten voor kernenergie. De jongere generatie in de milieubeweging heeft die omslag echt gemaakt. Ik kan het weten: ik kom zelf uit de milieubeweging, ik heb daar nog altijd mijn contacten."

Pardon? U komt uit de milieubeweging?

"Op school ben ik actief geweest in een milieuvereniging. En ik heb in de klas gezeten met twee toekomstige voorzitters van Greenpeace. Voor een aantal mensen van mijn generatie blijft kernenergie een taboe omdat ze er altijd al tegen waren. Het is een fetisj geworden. Bij mij is dat niet het geval. In West-Europa én ook in België moeten we kiezen voor de bouw van nieuwe kerncentrales. "Als de bestaande centrales op een bepaald moment vervangen moeten worden, zullen er andere in de plaats moeten komen."

Tussen 1984 en 1987 was uw vader al voorzitter van het VBO. U was toen een twintiger. Hebt u daar toen eigenlijk iets van opgestoken?

"Ik was oud genoeg om die periode heel bewust mee te maken. Wat ik me vooral herinner, is dat hij zich daar toen met veel engagement en overtuiging heeft ingegooid."

André Leysen schuwde de scherpe uitspraken niet. Hij gaf de vakbonden er geregeld van langs. Bent u ook van plan om het zo te doen?

"Neen. Ieder heeft zijn eigen stijl. Wat niet wil zeggen dat ik niet heel duidelijk zal zijn als ik ergens van overtuigd ben."

Kunnen we u een standpunt over de index ontlokken?

"Over de loonvorming zullen we moeten onderhandelen tijdens het interprofessioneel overleg in het najaar. U weet wat de overtuiging van de ondernemers is: we zitten nog altijd met een loonkostenhandicap van 8 procent tegenover onze buurlanden, en daar moeten we vanaf. Dat is een groot probleem als we 500.000 banen willen creëren, en die zijn nodig om de kosten van de vergrijzing op te vangen. Daar zullen niet alleen lastenverlagingen voor nodig zijn, maar ook discipline bij de loonvorming."

En dus begrijpt u niet dat Guy Quaden, de gouverneur van de Nationale Bank, de aanvallen op de index probeert af te slaan in de Europese Centrale Bank?

"(ontwijkend) De index is geen ideaal systeem. Het lijkt me logisch dat we bij loononderhandelingen rekening houden met de inflatie. Maar zoals u weet zijn we ongeveer het enige land ter wereld dat een systeem van automatische koppeling van de lonen aan de prijzen heeft. Dat systeem heeft grote nadelen, omdat de kostenevolutie van een onderneming daardoor enorm onvoorspelbaar wordt. In andere landen weet men vooraf perfect hoe sterk de kosten zullen stijgen. Hier niet."

Daarom pleitte uw voorganger Jean-Claude Daoust voor all-inloonakkoorden. Als de inflatie hoger dan verwacht uitvalt, moeten de reële loonsverhogingen afgetopt worden.

"De onderhandelingen beginnen pas in het najaar. Maar onze werkzaamheidsgraad blijft ver onder het Europese gemiddelde zitten. Er moet dus wel iets gebeuren. Zulke all-inakkoorden zijn geen slecht idee. U weet dat er in Vlaanderen heel wat knelpuntvacatures zijn waar we gewoon geen mensen voor vinden. Het probleem is dat de komende jaren zich niet als makkelijk aankondigen. De hypotheekcrisis in Amerika heeft haar weerslag op de hele wereldeconomie. Dat land heeft jarenlang boven zijn stand geleefd, veel meer uitgegeven dan er binnenkwam. En dat moest onvermijdelijk tot een correctie leiden."

Uit de kredietcrisis in Amerika zou je ook kunnen concluderen dat er veel meer nood is aan overheidscontrole.

"Ik hoop dat men nu niet rap rap nieuwe regels gaat uitvaardigen die achteraf averechts blijken te werken. Het fundamentele probleem van Amerika was niet de subprime-crisis. Wél dat ze daar meer spendeerden dan produceerden. Dat heeft men met tal van ingewikkelde financiële mechanismen jarenlang proberen te verdoezelen, maar tot een crash moest het uiteindelijk wel leiden. De Amerikaanse crisis was niet het gevolg van de deregulering, maar wel van het feit dat de mensen almaar meer leenden en almaar minder spaarden. Het ging om een verkeerde mentaliteit."

Volgens voorzitter Jean-Claude Trichet van de Europese Centrale Bank zal de inflatie in Europa nog lang aanhouden.

"Ik denk inderdaad dat de stijging van de grondstofprijzen nog lang op onze economie zal wegen. Dat is perfect logisch: de grondstoffen worden altijd maar schaarser, terwijl we tegelijk met steeds meer mensen zijn en bovendien hebben ook steeds meer mensen het beter. (nadrukkelijk) De grondstoffenschaarste wordt op termijn een bedreiging voor de mensheid. De olie zal morgen nog niet uitgeput zijn, en overmorgen ook niet, maar voor de komende generaties rijst er wel degelijk een probleem. En voor water en voedsel is het niet anders.

"Dat zal dus enorme aanpassingen vergen van de mensheid: zowel de burger, de politiek als het bedrijfsleven zullen het roer moeten omgooien. Het bedrijfsleven moet zich daar op voorbereiden en zijn kansen grijpen. We mogen de groene technologiegolf absoluut niet missen. Op dat vlak hebben we heel wat troeven: we beschikken over kennis én er bestaat hier een groter maatschappelijk draagvlak. Daar hebben we een enorme troef in handen, maar we moeten die ook gebruiken."

U sprak net over de eigen verantwoordelijkheid van bedrijven. Hebt u het dan ook over de toplonen?

"(zucht) Dat is een heel complex probleem. Ik spreek niet over individuele gevallen, behalve dat van mij."

De vakbonden zullen tijdens het sociaal overleg nochtans niet zwijgen over de loonsverhoging van 75 procent die de Fortistop zichzelf heeft toegekend.

"Het debat mag zich de laatste maanden dan wel toespitsen op stuk of vijf gevallen, het VBO vertegenwoordigt wél 33.000 bedrijven. Die gevallen zijn dus niet representatief. Ik wil ook wel eens benadrukken dat de lonen in België allesbehalve buitensporig zijn."

Moeten topmanagers de loonnorm volgen?

"Dat denk ik niet. Op een topmanager kun je niet hetzelfde principe toepassen als op een gewone werknemer."

Uw loon steeg het voorbije jaar slechts met 2 procent. Was dat een signaal aan uw collega's?

"Ik spreek me niet over mijn collega's. Maar ik voel me wel goed bij het loonbeleid van de raad van bestuur van Umicore. Mijn opslag strookt met mijn overtuiging over het loonbeleid voor alle kaderleden van Umicore. Ik probeer daar een langetermijnvisie in te bouwen."

Om het ook over de korte termijn te hebben: bent u het eigenlijk eens met de Vlaamse eisen om het arbeidsmarktbeleid te splitsen?

"Zoals u weet hebben de verschillende werkgeversorganisaties in dit land een solidariteitspact ondertekend. Daarin hebben we aangegeven dat een financiële responsabilisering van de regio's, bijvoorbeeld op het vlak van de arbeidsmarkt, aangewezen is. Daarover bestaat een consensus. Maar er zijn ook terreinen waarop de solidariteit overeind moet blijven, om het arbeidsrecht niet aan te halen."

U bent geen voorstander van Vlaamse cao's?

"Volgens mij zijn er maar heel weinig bedrijven die dat een goed idee vinden. Umicore heeft zijn voornaamste vestigingen in Vlaanderen, maar de hoofdzetel zit in Brussel, terwijl we ook in Wallonië aanwezig zijn. Voor regionale cao's zijn wij dus zeker geen vragende partij."

Begrijpt u de communautaire strijd van het afgelopen jaar?

"Ik begrijp daar iets van, ja. Over een regionalisering van de arbeidsmarkt kan gerust gesproken worden, vind ik. Dat is heel belangrijk voor het behoud van onze welvaart: wij moeten jobs creëren om de vergrijzing te kunnen opvangen.

"Ik hoop wel dat de institutionele hervormingen niet leiden tot een grotere complexiteit voor de ondernemingen. Ze moeten bijdragen tot een efficiëntere, betaalbare overheid. Achttien procent van onze bevolking werkt in overheidsdienst en daarmee laten we iedereen achter ons. In Nederland is het maar 13 procent, in Finland 12 procent en zelfs in Frankrijk komen ze niet aan meer dan 16 procent.

"Het probleem zit niet eens bij de federale overheid - daar zijn de loonkosten relatief stabiel gebleven. Maar bij de lokale en regionale besturen zijn de loonkosten 2 procent gestegen boven op de inflatie. Daarmee zeg ik zeker niet dat de ambtenaren niet deugen. Ik zeg wel dat we efficiënter moeten werken."

Hoeveel ambtenaren moeten we kwijt?

"Daar ga ik nu geen cijfer op kleven. Ik vraag alleen dat een commissie van onafhankelijke experts dat eens zou gaan uitzoeken. Tot mijn spijt stel ik vast dat tot op vandaag niemand over dat thema wil praten. Dat is jammer, want op dit moment zijn er mogelijkheden: er gaan de komende jaren heel wat mensen met pensioen. Het is het moment om tot een afslanking van de overheid over te gaan. (zucht) Neem nu de provincies. Natuurlijk gebeuren er daar zinvolle dingen, maar hebben we daar een heel apart bestuursniveau voor nodig? Ik denk van niet."

Ook het brugpensioen moet eraan, zeggen jullie. Maar ondertussen blijven jullie het volop gebruiken.

"Het is geen goed middel, maar zolang het bestaat, zullen bedrijven het blijven gebruiken bij herstructureringen. Zowel bij Corelio als bij Umicore heb ik het ook al gebruikt, ja. Dat kun je noch de vakbonden noch de ondernemingen verwijten, zolang de overheid het toelaat. Vijf jaar geleden hebben de vakbonden bij Umicore gestaakt, omdat ze méér ontslagen wilden. Echt waar. Omdat er niet voldoende ontslagen waren, kon er geen gebruik worden gemaakt van het brugpensioen. Daarom wilden ze dat er méér mensen aan de deur gezet werden. Zo zie je maar hoe pervers zo'n systeem kan werken."

Stoort het u niet dat al die hervormingen zijn blijven liggen, omdat de politiek een jaar lang met communautaire toestanden bezig was?

"Als een land negen maanden lang geen regering heeft, is dat natuurlijk geen goede zaak. Daarom hoop ik dat we in juli eindelijk naar een communautair vergelijk gaan dat werkbaar is, zodat we ons een paar jaar lang niet meer om dat communautaire debat hoeven te bekommeren."

Zijn er eigenlijk bevoegdheden die u liever opnieuw naar het Belgische niveau zou brengen?

"Natuurlijk. Als je de discussies over de geluidsnormen of de radiofrequenties van de afgelopen jaren ziet, kun je niet tot een andere conclusie komen. En ik weet dat Buitenlandse Handel zowel in Vlaanderen als in Wallonië bijzonder gevoelig ligt, maar ik denk sowieso dat het veel beter is om het merk 'België' te verkopen in het buitenland dan 'Vlaanderen'. Helaas mag je dat vandaag nauwelijks nog zeggen. Dan trap je tegen een heilig huisje."

Krijgt u de Belgische crisis in het buitenland nog uitgelegd?

"Makkelijk is dat niet, en dat is frustrerend. We moeten daar echt geen doekjes om winden: die crisis heeft ons geen goed gedaan in het buitenland. Ook omdat de internationale pers daar niet altijd even evenwichtig over bericht. In de buitenlandse pers wordt Vlaanderen vaak afgeschilderd als een rijke en egoïstische regio. Dat beeld moeten we echt tegengaan, het kost ons immers geld."

Stapt u ooit zelf in de politiek?

"Vandaag is het zeker niet aan de orde. Zeker in ons land zijn er weinig bedrijfsleiders die zich thuisvoelen in de politiek. Mijn broer heeft het geprobeerd en heeft daar toch een kleine desillusie opgelopen. Zo zijn er nog voorbeelden. Ik blijf er dus maar beter weg."

In de buitenlandse pers wordt Vlaanderen vaak afgeschilderd als een rijke en egoïstische regio. Dat beeld moeten we echt tegengaan, het kost ons immers geld

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234