Zaterdag 27/02/2021

Taalblog

"De humor van onnodige aanhalingstekens"

null Beeld kos
Beeld kos

Schrijfster Ann De Craemer verwoordt haar liefde voor taal in de blog "Ik hou van taal".

Taal, althans in geschreven vorm, bestaat niet alleen uit letters, woorden en zinnen, maar ook uit leestekens. Er zijn taalkundigen die bepaalde leestekens overbodig vinden: zo meent de Amerikaanse professor John McWorther dat de komma gemakkelijk kan verdwijnen zonder dat daardoor een verlies in de begrijpbaarheid van een tekst ontstaat. Natuurlijk kan je als je lui gemakzuchtig en idioot wilt doen alle woorden achter elkaar plakken en zullen lezers die arme stakkers nog wel weten waarover je het hebt - maar comfortabel lezen is het allesbehalve. Bovendien leidt het schrappen van de komma wél tot betekenisverschillen, zoals ik in een eerdere blogpost illustreerde met dit voorbeeld: 'hij zat op haar, schoot en rustte uit' is iets helemaal anders dan 'hij zat op haar schoot en rustte uit'.

Zelfs een verkeerd gebruik van een schijnbaar onbelangrijk leesteken als de apostrof kan een totaal andere wending aan een zin geven. 'A business that knows its shit' of 'a business that knows it's shit': het verschil tussen de twee kan niet groter zijn.

Leestekens zijn dus verre van overbodig. "In geschreven taal", aldus de Amerikaanse Pulitzer-winnaar Russell Baker, "speelt punctuatie de rol van lichaamstaal. Het helpt lezers om je te horen zoals je gehoord wilt worden."

Sommigen lijden echter aan het kwalijke syndroom van overmatig leestekengebruik. Zo heb ik een - nochtans beroepsschrijvende - Facebookvriend die elke zin beëindigt met een beletselteken. "Ik vertrek morgen voor een driedaagse...." "Vandaag 500 woorden geschreven...." "Blij voor Tine...." "Gisteren had ik een fantastisch diner...." "Heb goed nieuws gekregen...." Naar het schijnt willen velen op Facebook de indruk wekken dat ze een heel opwindend leven leiden, en het overmatige gebruik van de drie puntjes vormt daar de taalkundige overtreffende trap van: elk beletselteken moet kennelijk een aura van mysterie en spanning aan de zin toevoegen.

Veel wijdverbreider is het overdadige gebruik van de dubbele aanhalingstekens. Die drukken eigenlijk uit dat je iets bij wijze van spreken bedoelt, en misschien omdat ironie hoogtijdagen beleeft - zie bijvoorbeeld het succes van websites als De Speld of De Rechtzetting - krijgen bijvoorbeeld woorden als "belangrijk" of "leuk" vaak aanhalingstekens om aan te duiden dat het, nou ja, maar om te lachen was. In 2007 riep de Nederlandse Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) zelfs een nieuw leesteken in het leven dat ironische passages in teksten moet verduidelijken, en er als volgt uitziet:

null Beeld kos
Beeld kos


Het ironieteken is meteen een stille dood gestorven, en maar goed ook: het zou net de kracht van ironische passages ondermijnen. Het is bovendien een bewijs van de kundigheid van de auteur dat hij ironie kan overbrengen zonder dat hij daarvoor een leesteken nodig heeft.

Wie daar minder goed in slaagt, neemt zijn toevlucht tot de dubbele aanhalingstekens, maar er ontstaat ook vaak een onbedoeld ironisch en grappig effect wanneer de aanhalingstekens overbodig worden gebruikt om simpelweg iets te benadrukken. De heerlijke "Blog" of "Unnecessary" Quotes verzamelt voorbeelden waar elke taalliefhebber zijn hart kan aan ophalen, zoals dit:

null Beeld kos
Beeld kos


Dit is er eentje uit mijn eigen Nederlandstalige verzameling:

null Beeld kos
Beeld kos


Je zal als man maar een glas te veel op hebben, een pitstop maken in dit toilet, met de ogen knipperen en denken: moet ik nu écht doorspoelen of is het maar om te lachen?

Voor al wie angst heeft voor loslopende keffers mag ik hopen dat de maker van dit verkeersbord zijn boodschap niet bij wijze van spreken brengt:

null Beeld kos
Beeld kos


U denkt dat ik "muggenzift"? No way: een overdadig gebruik van dubbele aanhalingstekens kan heel "schadelijk" zijn voor uw "liefdesleven".

null Beeld kos
Beeld kos


Het zal sommigen misschien "worst" wezen, maar waakzaamheid is geboden, want het aanhalingsteken is inmiddels al in psychiatrische behandeling bij de taaldokter.

null Beeld kos
Beeld kos


Wie dat net als ik "spijtig" vindt, mag voorbeelden van mismeesterde dubbele aanhalingstekens posten op mijn Facebookpagina, zodat we die arme drommels van leestekens niet alleen kunnen beschermen, maar ook ondervinden dat taal een vorm van humor kan zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234