Zaterdag 03/12/2022

De hormonenlobby geeft niet af

'Zogenaamde wetenschappers die met de hormonenlobby meespelen, staan op het niveau van charlatans die het gebruik van testosteron en groeihormonen voor alle mannen aanbevelen als ultiem wondermiddel voor een eeuwige jeugd'

In 2002 veroorzaakte een belangrijke Amerikaanse studie over hormonenbehandeling in de menopauze heel wat beroering: hormoonsubstitutie bleek meer na- dan voordelen te hebben. Veel vrouwen stopten met de behandeling. De meesten voelden zich daarna niet slechter of zelfs beter, sommigen ondervonden daarna wel klachten. Die laatsten verdienen een aangepaste therapie. Vorige week werd een offensief gestart door enkele artsen, onder wie professor Herman Depypere, om de gevaren van de hormonale therapie opnieuw te minimaliseren.

Wat vertelde deze grote Amerikaanse studie, bekend als Women's Health Initiative (WHI)? De studie werd opgezet door twee vrouwelijke vorsers, tegen de zin van de farmaceutische industrie. Die vond een dergelijk onderzoek namelijk niet nodig. De twee wetenschappers stelden echter vast dat wereldwijd meer en meer vrouwen hormonen namen, onder meer ten gevolge van de massale reclame, waarin verteld werd dat hormoonsubstitutie een beschermend effect heeft op hart en bloedvaten. Dat laatste was echter nooit staalhard bewezen, en bovendien waren er aanwijzingen dat het risico op borstkanker steeg.

De resultaten van het WHI-onderzoek waren zo dramatisch dat het voortijdig werd afgebroken. Het panel wetenschappers dat toezicht hield op de studie vond het ethisch onverantwoord om door te gaan omdat de resultaten aantoonden dat vrouwen die een klassieke hormonale substitutie slikten, bestaande uit oestrogenen en progestagenen, er slechter aan toe waren dan vrouwen die een nepproduct (placebo) namen. De nadelen waren onder meer een gestegen kans op borstkanker, hartinfarct, hersentrombose en longembolen. Daartegenover stond een voordeel op het vlak van botontkalking en dikkedarmkanker, maar dat woog niet op tegen de nadelige effecten.

De WHI-studie sloeg in de medische wereld in als een bom, maar toch trachtte de farma-industrie ze onmiddellijk onder de mat te vegen. De besluiten zouden bijvoorbeeld in Europa niet van toepassing zijn omdat Amerikaanse vrouwen gemiddeld dikker zijn dan Europese (zolang minder betrouwbare studies met diezelfde Amerikaanse vrouwen allerlei voordelen deden vermoeden, waren die objecties natuurlijk niet van tel). Het omgekeerde is nochtans waar: juist omdat de Europese vrouwen gemiddeld minder wegen, is het nadelige effect van hormonen voor hen veel groter. Verschillende wetenschappers toonden aan dat hormonen bij zwaardere vrouwen nauwelijks een extra risico op borstkanker opleveren, terwijl dat risico bij magere vrouwen in sommige studies verdubbelt.

Tot daar de feiten. In nevenstudies van de WHI werd daarenboven aangetoond dat hormonale behandelingen de levenskwaliteit van de vrouwen niet of nauwelijks doen toenemen, evenmin als hun zin in seks. Een nuttig effect werd enkel aangetoond voor vrouwen met ernstige warmteopwellingen (vapeurs). Ook voor droogte van de vagina en plasklachten werden positieve effecten gezien.

Nu springt het duiveltje weer uit het doosje: professor Herman Depypere kwam aan de pers uitleggen dat het met die borstkanker allemaal nogal meevalt. De invloed op osteoporose (botontkalking) vindt hij daarentegen wel belangrijk. Verbazend hoe deze man zonder blikken of blozen durft te zeggen dat een vermeerdering van het borstkankerrisico met 33 procent (van 124 naar 166 gevallen) te verwaarlozen is, maar dat de vermindering van de kans op (soms banale) breuken door osteoporose met 17,5 procent (van 788 naar 650) zeer belangrijk is en een doorslaand argument betekent om deze hormoonpillen wel in te nemen. Met hetzelfde type kromme redenering wordt het risico op hart- en vaatziekten weggemasseerd.

Depypere wil vrouwen doen geloven dat er nieuwe gegevens zijn die hun gelijk geven. Dat is manifest onwaar: hij gebruikt zelf dezelfde cijfers van de WHI-studie, maar tracht die een vlotte, aanvaardbare interpretatie te geven.

In 2002 vroegen commentatoren van bijna alle grote internationale medische vakbladen zich af hoe het mogelijk was dat artsen zich decennialang om de tuin hebben laten leiden door de farmaceutische industrie en door specialisten die zich omwille van financieel gewin voor hun kar lieten spannen. Ze spraken van een ernstige medische dwaling, die door de WHI eindelijk was rechtgezet. Amper drie jaar later probeert men weer twijfel te zaaien en het gebruik van hormonen opnieuw te bagatelliseren. Zo zegt Depypere letterlijk dat er slechts acht bijkomende gevallen van borstkanker zullen zijn wanneer duizend vrouwen gedurende tien jaar oestrogenen en progestagenen nemen. Tot voor kort gebruikten 160.000 Belgische vrouwen hormoonsubstitutie, vaak langdurig. Dat betekent volgens de verwaarloosbare cijfers van Depypere in ons land een surplus van 1.280 vrouwen met borstkanker.

Gelukkig is het gebruik van hormoonsubstitutietherapie drastisch gedaald, mede dankzij de WHI-studie en de waarschuwingen van ernstige wetenschappers. Vrouwen zijn ondertussen ook kritischer en mondiger geworden en informeren zich beter vooraleer over te gaan tot om het even welke therapie. De terugval in de verkoop van hormonen is een streep door de rekening van de hormonenlobby. Blijkbaar wil men die trend opnieuw omkeren. Zogenaamde wetenschappers die daarin meespelen, bevinden zich daarmee op het niveau van andere charlatans die het gebruik van testosteron en groeihormonen voor alle mannen aanbevelen als ultiem wondermiddel voor een eeuwige jeugd.

Laat het ons houden bij de duidelijke aanbevelingen die in de meeste landen worden gehanteerd: hormonale substitutie in de overgang is momenteel géén aanvaardbare preventieve behandeling van geen enkele aandoening, noch van hart- en vaataandoeningen, noch van osteoporose. Hormonale substitutie is wel aangewezen wanneer er hinderlijke lichamelijke overgangsklachten bestaan zoals opvliegers. Men raadt in dat geval aan om de laagst werkbare dosis te nemen, en regelmatig, bijvoorbeeld om de zes maanden, te evalueren of de klachten nog bestaan en of de therapie nog aangewezen is. Sommige klachten zoals een droge vagina of klachten bij het plassen kunnen het best met een lokale behandeling worden verminderd.

Er bestaat geen reden om vrouwen met ernstige overgangsklachten de hormoonbehandeling te ontzeggen, op voorwaarde dat men de patiënten correct inlicht over de mogelijke nadelige effecten op korte en lange termijn. Raadgevingen over een gezonde voeding en voldoende lichaamsbeweging werken overigens ook preventief bij osteoporose en zijn eveneens een goede hulp bij menopauzale klachten. Als men van oordeel is dat mannen en vrouwen om er misschien wat beter uit te zien hormonen moeten slikken, heeft dat mijn inziens niets met geneeskunde of volksgezondheid te maken, maar met cosmetica en, voor sommigen, met louter lucratieve bedoelingen.

Patrik Vankrunkelsven

is arts en VLD-senator.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234