Zaterdag 24/10/2020

'De hond uit schijten nemen'

Electro-shock Blues van de Amerikaanse popgroep eels is een caleidoscopisch meesterwerk van een peilloze schoonheid. eels is de groep van E, die de laatste twee jaar heel wat mensen uit zijn omgeving zag sterven. Over hen en vooral over zijn zus Elizabeth die zelfmoord pleegde, handelt Electro-shock Blues.

Christophe Verbiest

Mark Oliver Everett, alias E, lacht geregeld tijdens het interview. Geen uitbundig geschater, wel korte snikjes, onbewust de tekstregel uit zijn song '3 Speed' illustrerend: "Life is funny, but not ha ha funny". Het heeft hem dan ook lang niet meegezeten, tot twee jaar geleden de eerste eels-cd Beautiful Freak dankzij de hit 'Novocaine for the Soul' uitgroeide tot een commerciële voltreffer. Voordien had E al twee soloplaten gemaakt (A Man Called E en Broken Toy Shop) die deerlijk flopten. Thuis was het al niet veel beter, want hij groeide op in een getroebleerd gezin. Zijn vader stierf, zijn moeder heeft kanker in een terminaal stadium en zijn zus pleegde twee jaar geleden zelfmoord in een psychiatrische instelling.

De wat verwaten uitziende E vertelt: "Wel, ik groeide op in een gezin met vier mensen en het ziet er naar uit dat ik dra de laatste overlevende zal zijn. Meer zelfs, nogal wat mensen uit mijn omgeving zijn gestorven: vrienden, buren, zelfs mijn huisbaas. (lachje) Aanvankelijk wou ik er niet over schrijven, het leek me te persoonlijk. Niet alleen dat, het is ook zo'n huizenhoog cliché om een afgestorvene te herdenken met een muzikaal eerbetoon. Ik was niet geïnteresseerd in 'Candle in the Wind', versie 1998. Maar de zaken begonnen zich op te stapelen en ik besefte meer en meer dat de dood een deel van het leven is. Mensen reageren er vaak op zeer onaangepaste wijze op, terwijl het een erg natuurlijke zaak is." E noemde de dood onlangs het grootste taboe sinds seks. "Dat komt, denk ik, omdat het het enige is wat we niet kunnen verklaren, we weten niet wat er gebeurt, terwijl dit tijdsgewricht er net op uit is om alles wetenschappelijk te kunnen bewijzen. Ik denk weleens dat de technologie de plaats van de spiritualiteit heeft ingenomen."

E herdenkt dan wel zijn doden op Electro-shock Blues, centraal staat één aflijvige, met namen zijn zus Elizabeth. Ze geraakte al vroeg aan drugs verslaafd, had allerhande psychische problemen, belandde in een inrichting voor geesteszieken en pleegde twee jaar geleden zelfmoord, net na de release van Beautiful Freak. Ze duikt op in verschillende songs, zoals de opener 'Elizabeth on the Bathroom Floor' ("My name's Elizabeth / My life is shit and piss") en voor het titelnummer van de nieuwe cd gebruikte E een tekst die hij na haar overlijden vond. "Het zijn niet letterlijk haar woorden. Na haar dood vond ik een aantal teksten die ze in de psychiatrische instelling had geschreven en die me pas echt deden beseffen hoe moeilijk ze het had. Met liedjes als 'Electro-shock Blues' en 'Elisabeth on the Bathroom Floor' wou ik haar duidelijk maken dat ik haar begrijp, dat we uit dezelfde familie komen en daardoor ook voor een deel dezelfde problemen hebben."

Zelf zat hij op jonge leeftijd ook aan de drugs, maar zijn leven lijkt onderwijl in de juiste plooi te zijn gevallen. "Het enige goeds dat ik over mezelf kan vertellen, is dat ik bereid ben de feiten onder ogen te zien, mijn moeilijkheden te onderkennen, omdat dit de eerste stap is om ze op te lossen. Hét waarmerk van pessimisme is niets doen. Kijk, op de nieuwe cd staat 'The Medication is Wearing off', een antwoord op 'Novocaine for the Soul'. Dit laatste liedje handelde over hoe je jezelf kunt verdoven (novocaïne is een verdovend geneesmiddel, ChrV) omdat je de pijn niet wil voelen. Ik zei daarnet dat technologie de plaats van de spiritualiteit heeft ingenomen, wel, soms denk ik dat technologie gewoon novocaine for the soul is, een manier om niet te moeten voelen. Maar goed, 'The Medication is Wearing Off' vertelt over wat er gebeurt als je beslist om de moeilijke keuze te maken de werkelijkheid niet te ontlopen en uitzoekt wat het leven toch goed en belangrijk maakt."

Het is een vanzelfsprekende vraag, maar ze moet gesteld worden: is het feit dat E soelaas heeft gevonden in de muziek, een manier geweest om de confrontatie met zijn problemen aan te gaan? "In zekere zin wel, ja. Kijk, ik kom uit een familie van verslaafden en heb het geluk gehad mijn energie te kanaliseren in een verslaving aan iets dat wat meer opbouwend is, namelijk liedjes schrijven. Voor Beautiful Freak had ik er zo'n zeventig neergepend. Maar het bleef wel een verslaving en ik schreef songs zoals anderen drugs gebruiken of aan de fles zitten, het was echt hetzelfde patroon. Gelukkig is dat nu voorbij, want een workaholic is natuurlijk ook op de vlucht."

Maar musiceren en songschrijven blijft voor E wel - 't klinkt als een cliché, maar kom - therapeutisch. "Zeker en vast, het is fantastisch. Nu ik deze plaat gemaakt heb, ben ik een veel beter mens. Ik moest dit echt uit me krijgen. Zo gaat het nu eenmaal, je bent maar zo ziek als je geheimen. Ik hou gelukkig van communiceren en daarbij wil ik een kat een kat noemen. Kijk, als de mensen zeggen: ik neem de hond uit wandelen, bedoelen ze eigenlijk: ik neem de hond uit schijten. Alleen wil niemand het zo formuleren. Wat ik wil, is zeggen: yes, I am taking the dog out for a shit. En já, de kanker is overal en we zoeken naar een geneesmiddel, maar is dat misschien niet de verkeerde redenering? Moeten we de wereld niet opnieuw opbouwen om kanker te vermijden? En já, wellicht lopen er mensen rond die geestesziek zijn, maar krijgen ze van de maatschappij de steun die ze echt nodig hebben? Een deel van je werk als kunstenaar is optreden als een alarmsysteem en de vinger op de rotte plekken leggen. Maar mijn verhaal vertelt ook dat er dingen zijn die het waard zijn om voor te leven."

Dat is ook zowat de boodschap die in 'Hospital Food' zit ("Yesterday was suckin' and tomorrow's looking bad / Who knew that today was the only thing I had?") en 'P.S. You Rock My World' ("I know I've only got this moment / And it's good"). Laatstgenoemde is de slotsong van de plaat en eindigt met "And maybe it's time to live". Dat is niet toevallig. "Het verleden is voorbij, je weet niet wat je de volgende minuten te wachten staat, misschien zijn we wel dood, dus het enige waarover we de controle hebben is het nu. Nú kunnen we beslissen om gelukkig of triest te zijn, ons al dan niet te amuseren. So, it's up to you."

"Electro-shock Blues is mijn antwoord. Ik gebruik bewust het woord blues, hoewel ik weet dat het muzikaal gezien geen bluesplaat is. Maar wat doe je als je een bluessong schrijft? Je probeert controle te krijgen over een oncontroleerbare situatie, je tracht uit iets lelijks iets moois te puren. En op zo'n wijze geformuleerd dat je het met anderen kunt delen, zodat de luisteraar er ook iets aan heeft." De laatste song van de cd is dus 'P.S. You Rock My World'? Is de plaat een brief aan de wereld? "Mm, zo zou je het kunnen stellen, alleen staat er nu return to sender op. (lacht) Ik weet niet of iemand zo'n brief in de bus wil krijgen, al hoop ik van wel, want ik denk dat je wel wat aan deze plaat kunt hebben.

Al is E soms niet erg vriendelijk voor zijn potentiële bestemmelingen. Zo vergelijkt hij in 'Ant Farm' mensen met mieren. "Wel, ik kan erg cynisch uit de hoek komen, al doe ik wel altijd mijn best om vriendelijk te zijn en me te concentreren op de goeie kanten van de mensheid. Dat lukt niet altijd, want in hetzelfde liedje zing ik ook: Hate a lot of things, but I love a few things. Dat is misschien het beste dat sommigen onder ons kunnen bereiken: op zoek gaan naar de dingen of mensen waarvan je houdt en daarmee bezig zijn. En tevens proberen dat wat je haat zoveel mogelijk te vergeten." De vraag is of het wel nodig is om te haten. Als je ergens niet van houdt, negeer het dan. "Klopt, dat is het meer volwassen standpunt en dat probeer ik te bereiken. The older I get, the less I hate and the more I love."

Op Electro-shock Blues staat droefnis dan wel centraal, met enkele leuke woordspelingen brengt E geregeld een glimlach om des luisteraars lippen. "Springfield's looking pretty dusty today" is een hint naar Dusty Springfield en coproducer Michael Simpson van The Dust Brothers die in... Springfield woont. "Courtney needs love" is uiteraard een verwijzing naar The Professional Widow. En zelfs Frank Sinatra komt even langs: "Ol' blue eyes is back again / But he was never here in the first place / A heart attack may be something to fear". Van hartaanvallen weet, of beter wist, Frank Sinatra natuurlijk wel het een en ander. "Wel, de songs zijn vorig jaar geschreven en toen leefde hij nog. Maar ik had wel ingeschat dat er een redelijke kans bestond dat hij stierf voor de plaat uitkwam. Al was het zeker niet mijn bedoeling zijn dood te voorspellen. Het is een verwijzing naar de Ol' Blues Eyes is back-campagne uit 1972, een pure mediahype overigens, want voordien werd hij nooit Ol' Blue Eyes genoemd. Hoe kan hij dan terugkeren?

"Een gevoel voor humor is zeer belangrijk. De beste manier om in dit ondermaanse te overleven is flink lachen. Het laatste wat ik met Electro-shock Blues wilde, was een rockopera schrijven. Voor mij geen pompeuze of pretentieuze toestanden. Ik wil communiceren op een niveau dat iedereen kan begrijpen, ik ben zelf ook niet bepaald een highbrow persoon (lachje)." Electro-shock Blues is een meesterlijke plaat. De heikele thematiek had de cd makkelijk tot een tranerig werkstuk kunnen maken. Dat dit niet zo is, ligt aan het feit dat E op tekstueel vlak de gave van de formulering bezit, maar minstens evenzeer aan de muziek. Wát hij vertelt is dan wel heel belangrijk, het blijven uiteraard songs. De cd is muzikaal erg uiteenlopend, een caleidoscopisch meesterwerk dat ondanks de gevarieerde instrumentatie als een geheel klinkt. Enkele minimale liedjes ('Elizabeth on the Bathroom Floor', 'Electro-shock Blues) staan zij aan zij met industriële funk ('Cancer for the Cure'), weemoedige pop ('My Descent into Madness') en het vreemde 'Efils' God'. "Dat is een omkering van 'Dog's Life', een song die we geschreven hebben voor de soundtrack van een film waarvan ik de titel ondertussen vergeten ben. Voor 'Efils' God' hebben we dat liedje gesampled. Dat leek ons een leuk idee, maar omdat 'Dog's Life' nog niet uit is, mis je natuurlijk wel de clou.

'Hospital Food' herinnert aan Tom Waits in een bluesy bui. "Bij het opnemen van dat liedje dachten we zelf eerlijk gezegd aan Sun Ra, maar we zijn niet goed in naäpen, zodat het uiteindelijk beatnik jazz is geworden. Het was geen gemakkelijke opgave om de cd een eenheid te geven, maar ik ben blij dat het me gelukt is. Ik ben niet de studio ingegaan met het idee: laat ik eens een gevarieerde plaat maken. Neen, dat gebeurde gewoon. Kijk, Beautiful Freak klinkt mij altijd als een greatest hits-plaat in de oren. Daar staan twaalf van de zeventig songs op die ik in twee jaar tijd had bedacht. Het feit dat Electro-shock Blues als geheel is geschreven, zal de samenhang wel ten goede zijn gekomen."

eels zijn een trio, al is E natuurlijk wel de spilfiguur. Het is, zonder enige twijfel, zijn groep. Wat ook betekent dat eels in de studio niet altijd als een groep werken. Bij de opname van Electro-shock Blues kwamen onder anderen violiste Lisa Germano, gitarist Grant Lee Phillips en T-Bone Burnett (hij speelt danelectro-shock bass) langs. "Ik vergelijk het met The Beach Boys in het midden van de jaren zestig, toen Brian Wilson het gros van het studiowerk voor zijn rekening nam. Naargelang van de behoeften van een song werkte hij alleen, met enkele groepsleden of met muzikanten van buiten de band. Je kiest díe wijze die je nodig hebt om je visie te verklanken. Maar als The Beach Boys toerden, presenteerden ze zich als een groep. Zo is het ook met ons: alles kan in de studio, maar op de podia zijn we een trio. Voorlopig toch, want we denken eraan om op tournee te gaan met wat blazers en strijkers."

eels spelen popsongs die duidelijk beïnvloed zijn door de Zeitgeist. De heren malen er niet om met samples en drumcomputers in de weer te zijn. "Het zal niet makkelijk zijn om deze muziek live te brengen, maar het is een, eh, uitdaging. We zijn maar met z'n drieën op het podium en we staan erop om alles live te brengen, dus geen loops, geen samples, geen muziek op tape. Daardoor zijn we verplicht de songs anders te brengen en sommige klinken verbluffend in hun nieuwe arrangement. Zo is het plezieriger voor ons en de toeschouwer weet dat we niets verbergen. What you see is what you get."

Dat eels hun nummers op een radicale wijze durven te herdenken, bleek al bij de concerten na Beautiful Freak. Bij een in beperkte oplage verschenen uitgave van die plaat (alhoewel, wat heet beperkt, je vindt hem nog in sommige winkels) zat een ep met opnamen gemaakt voor BBC Radio 1, onder meer een gedurfde herdenking van 'Novocaine for the Soul'.

Wie vorig jaar Lollapalooza bezocht, zeg maar een door de Verenigde Staten rondtrekkend festival à la Pukkelpop, kan trouwens meespreken van de dwarsheid van eels. "Ach, zowat alle toeschouwers kwamen om Korn te bekijken. Het bleek dat the children of Korn niet klaar waren voor ons. Ze stonden de hele tijd te wachten op 'Novocaine for the Soul'. We speelden het bewust in een spoken word-versie, een uitvoering als eerbetoon aan Jack Kerouac die ze niet herkenden, wat hen razend maakte, ze waren in staat om ons te vermoorden. Ach, zo hielden we die tournee, in wezen een deprimerende gebeurtenis, toch nog gezellig voor onszelf. Je kunt het vergelijken met al die mensen uit mijn omgeving die stierven: of je zwelgt in je depressies, een begrijpelijke eerste reactie maar uiteindelijk ga je er wel aan ten onder. Of je probeert de negatieve gebeurtenissen om te buigen tot iets dat je sterker maakt."

Beautiful Freak (1996) en Electro-shock Blues (1998) verschenen bij DreamWorks/SKG Music en worden verspreid door BMG.

eels, met in het voorprogramma Lisa Germano, spelen dinsdagavond in de Koningin Elisabethzaal in Antwerpen. Het optreden is uitverkocht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234