Donderdag 09/04/2020

De ‘Hollander’ die het Gentse stadstheater op de kaart zette

Het eredoctoraat kadert in de inspanningen van de Universiteit Gent om kunst en cultuur mee te ondersteunen en te stimuleren. Eerder werden ook filmmaker Raoul Servais en dirigent René Jacobs gehonoreerd. ‘We willen aantonen dat kunst belangrijk is in onze samenleving door de wijze waarop die ook onze samenleving bevraagt’, zegt Christel Stalpaert, professor Theaterwetenschappen aan UGent.

“Johan Simons’ heeft zijn leuze voor NTGent ‘middenin de wereld’ ten volle waargemaakt. Door ons vanuit Gent met zijn stukken een blik op de wereld te gunnen en die wereld ook veelvuldig rond te toeren”, zegt Christel Stalpaert. “Sommigen smaken zijn voorstellingen meer dan andere, maar je kan er niet onderuit dat hij in Gent een Vlaams-Nederlands acteursensemble heeft weten op te bouwen dat gezien mag worden en ook tot ver in het buitenland gezien wordt.” De Gentse burgemeester Daniël Termont sluit zich daarbij aan. “Johan Simons is erin geslaagd om het niveau van het Gentse stadstheater te verhogen met inhoudelijk en vormelijk straf toneel dat ons stadstheater internationaal op de kaart heeft gezet.”

Met de neus op de acteurs

Van Hollandse bakkerszoon tot Europees sterregisseur. Van kleinschalig theater in een protestants dorpskerkje naar de Cour d’Honneur in pausenstad Avignon. Van Hollandia naar NTGent en straks naar de Münchner Kammerspiele. Het artistieke traject van de 63-jarige Simons doorkruist vele landen, genres en formaten, maar de inzet blijft dezelfde: theater brengen dat middenin de wereld staat. Dat was al zo met zijn groep Hollandia die hij oprichtte in 1985. Geen schouwburgzalen, wel theater op locatie: in tenten, kerkjes, een autoslijterij, zelfs een serre in Melle. “Het eerste stuk dat ik van hem zag was Stallenhof,” herinnert VRT-criticus Johan Thielemans zich. “Een klein boerendrama, heel abstract geregisseerd, op een vierkant podium in een protestants kerkje in Hoorn. Als publiek zat je echt met je neus op de acteurs en ik herinner me nog hoe Bert Luppes, die de rol van de kwaaie vader vertolkte, zo woest naar mij keek dat ik zowaar bang werd.”“Simons hoopte door theater op locatie te brengen een ander, niet-theaterpubliek te bereiken. Maar wat wat bleek? Het theaterpubliek volgde hem gewoon overal mee. Ik heb met Hollandia zowat heel Nederland ontdekt. Het opmerkelijke was dat de interesse in Nederland voor Hollandia vrij beperkt was, maar als Simons met zijn voorstellingen naar Vlaanderen kwam, dan was het bijna vechten om kaartjes.”“Je moet dat ook zien in zijn context, de jaren negentig: Johans avontuurlijke theater stond haaks op wat het doorsnee Nederlandse theater was”, duidt Thielemans. “Wij hadden hier in de jaren tachtig de Vlaamse golf gehad met vormvernieuwers als Jan Fabre en Jan Lauwers, Ivo Van Hove ook. Wij hielden van het experiment, van het vreemde, het gevaarlijke. Dus toen Simons koos om een Gents stadstheater in nood - want dat was het toen - te gaan leiden, was dat nog niet eens zo’n vreemde beslissing. Hij kwam terecht in een landschap waarmee hij voeling had en bij een publiek dat zijn werk apprecieerde.”

Nieuwe naam, nieuw gezicht

“Waarom ga je niet bij het Gentse stadstheater aan de slag?” Het was Gerard Mortier die hem op een blauwe maandag het voorstel deed. Een eigen gebouw - eigenlijk zelfs drie: de grote schouwburg op het Sint-Baafsplein, Arca, en Minnemeers -, het was wel spek naar de bek van Simons, die het als artistiek leider bij ZT/Hollandia nog steeds zonder eigen speelplek moest stellen. ‘Repertoire’, ‘groots theater’ en ‘ensemble’, zo leidde hij verder af en zijn ogen fonkelden bij zoveel mogelijkheden. In september 2005 werd Simons uiteindelijk artistiek leider van het Gentse stadstheater. Het was nochtans geen cadeau zonder geschiedenis. Het Publiekstheater, zoals NTGent voordien heette, was op sterven na dood en stond niet meteen gekend om zijn kwalitatieve, vernieuwende producties. Simons maakte schoon schip, wat hem niet door iedereen in dank werd afgenomen. Sommigen gewaagden zelfs van een ‘Hollandse invasie in Gent’. Simons borstelde de bestaande acteursploeg buiten, bracht een eigen ensemble van Vlaamse en Nederlandse acteurs samen (met o.a. Els Dottermans, Wim Opbrouck, Frank Focketyn, Steven Van Watermeulen) en toonde zijn oog voor jong talent. Hij gaf het stadstheater een nieuwe naam, NTGent, en een nieuw gezicht dat kon stralen tot ver in het buitenland. Er waren de gesmaakte coproducties met Toneelgroep Amsterdam (zoals Opening Night in een regie van Ivo Van Hove), de gastregies van de Zwitserse topregisseur Christophe Marthaler (Seemannslieder en Maeterlinck) en tournees van Berlijn tot New York en Sydney.

Champions League

Al pakten zich in Gent ook donkere wolken samen toen bleek dat de historische schuldenlast van het stadstheater er niet minder op geworden was met Simons’ grootse ideeën. De afgelopen twee jaar moest hij dan ook noodgedwongen de broeksriem aanhalen en zijn plannen beteugelen. De kwatongen die bij aanvang beweerden dat Simons het nooit zijn beloofde acht jaar bij NTGent zou uitzingen, kregen op de valreep gelijk. In 2010 wordt Simons intendant bij de Münchner Kammerspiele - om naar eigen zeggen in de ‘Champions League van het Europees theater’ te spelen - en neemt acteur Wim Opbrouck de fakkel over als artistiek leider van NTGent.“Simons heeft het Gentse stadstheater doen herrijzen. Deze zomer stond een stuk van het NTGent (Kasimir en Karoline) op de Cour d’Honneur in Avignon! Dat had tien jaar geleden niemand geloofd, ” aldus VRT-criticus Thielemans. “Het onmogelijke mogelijk maken”, dat noemt acteur Bert Luppes de grote kwaliteit van Simons. Ze kennen elkaar al sinds 1974, van de Toneelacademie van Maastricht. Luppes, nu freelanceacteur en momenteel volop bezig met de repetities van Onder de vulkaan bij Guy Cassiers in Het Toneelhuis, zou een van de vaste gezichten worden bij Hollandia. “In het begin maakten we één voorstelling in een tentje en twintig jaar later waren we uitgegroeid tot een van de meest toonaangevende gezelschappen in Nederland. Het onmogelijke mogelijke maken, dat is altijd Johan geweest. Hij groeide op als de zoon van een bakker en een boerin in een klein dorpje waar het helemaal niet de gewoonte was om danser of acteur te worden. Hij deed het allebei.”“Zijn keuze om naar NTGent te gaan, straks naar München vertrekken: hij verlegt steeds zijn eigen grenzen, in elke zin van het woord. In München krijgt hij om en bij de driehonderd man ter beschikking en de volgende stap wordt - het zou me niet verwonderen - waarschijnlijk weer iets ontiegelijk klein, met voorstellingen in schuurtjes en tentjes. Zoals het ooit voor hem begon.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234