Woensdag 28/10/2020

De hoge tol van TUNNEL

Brussel zoekt een miljard euro om zijn tunnels te renoveren. Aangezien Vlaanderen en Wallonië de hand op de knip houden, kijkt het gewest naar een andere oplossing: een tolheffing. 'Wie elke dag door de Leopold II-tunnel rijdt, moet een kleine bijdrage leveren.'

Brussel staat voor zijn grootste mobiliteitscrisis ooit. Daarom worden de grove middelen bovengehaald. Om acht uur vanochtend komt het Overlegcomité van de verschillende regeringen samen over de kwestie. Dat gebeurt op vraag van premier Charles Michel (MR). Op tafel ligt de vraag van één miljard euro: hoe gaan we de tunnels in Brussel renoveren? En vooral: wie gaat dat betalen?

Eén ding is duidelijk: van de Vlaamse regering zal het geld niet komen. N-VA, de grootste partij in Vlaanderen, kiest nog liever een nieuwe hoofdstad dan Brussel extra geld toe te stoppen. "Ik vraag toch ook geen geld aan het Waals of Brussels Gewest voor het onderhoud van de E40, hoewel Walen en Brusselaars in groten getale naar de kust rijden?", zegt Vlaams mobiliteitsminister Ben Weyts.

Met de zesde staatshervorming vloeide vanuit de andere gewesten al 461 miljoen euro naar Brussel om de overlast van pendelaars uit Vlaanderen en Wallonië te compenseren. Brussels minister van Mobiliteit Pascal Smet (sp.a) erkent dat, al moest dat 'extra' geld wel de jarenlange onderfinanciering van Brussel goedmaken. "Voor alle duidelijkheid: wij vragen geen extra geld aan andere gewesten."

Aan de gewesten niet, maar aan de federale overheid wel. Op het Overlegcomité zal de Brusselse regering eisen dat de federale regering meer geld pompt in Beliris, het federale investeringsfonds voor Brussel. Via Beliris worden nu al de vernieuwing van de metro en renovatiewerken aan musea betaald. Daarnaast vraagt Brussel om extra treinen in te zetten op de spoorlijnen rond de hoofdstad (Gewestelijk Expresnet GEN), om het aantal bedrijfswagens te beperken en om wonen in de stad fiscaal aantrekkelijker te maken. Die maatregelen moeten ervoor zorgen dat er niet langer 250.000 wagens per dag Brussel inrijden.

Stelselmatig wegdrijven

Brussels minister van Financiën Guy Vanhengel (Open Vld) pleit intussen voor een tolheffing,een piste die ook Smet niet uitsluit. Vanhengel: "De bouw en het onderhoud van weginfrastructuur is zeer duur. Ik vind niet dat alle belastingbetalers daarvoor moeten opdraaien. Maar wie de infrastructuur dagelijks gebruikt, moet een kleine bijdrage leveren. Dat is al ingeburgerd in de Antwerpse Liefkenshoektunnel en op de Franse autosnelwegen." Opvallend is dat Vanhengel alleen voor een tolheffing pleit in de Leopold II-tunnel (2,7 kilometer lang), waar voornamelijk Vlamingen doorrijden.

De tol is een goed idee, zegt professor Dirk Lauwers, docent mobiliteit aan de Universiteit Gent. "Brussel kan veel leren van Londen. De Britse hoofdstad ging ook gebukt onder de overlast door auto's en een gebrek aan investeringen, maar ze hebben dat opgelost door een stadstol in te voeren." In ruil daarvoor werd er zwaar geïnvesteerd in openbaar vervoer. Niet zonder resultaat, want het aantal auto's daalde op korte termijn met 30 procent.

Volgens Johan De Mol, onderzoeker aan het Instituut voor Duurzame Mobiliteit (UGent), moet Brussel de auto stelselmatig wegdrijven uit het centrum en de tunnels. "Tijdens de eerste jaren kun je de tunnels bijvoorbeeld gratis houden voor Brusselaars, maar wel betalend maken voor bezoekers. Nadien kun je dat regime beetje bij beetje aanscherpen. Zo komt er niet alleen geld binnen om te investeren in mobiliteit, maar werk je ook aan een duurzame oplossing voor de toekomst."

Niet in het rood

In 2011 bestelde de Brusselse regering een studie naar de mogelijke effecten van een stadstol. Daaruit bleek dat een heffing van 3 euro per dag het efficiëntst zou zijn. Het autoverkeer zou met 11 procent afnemen. De twee andere bestudeerde tarieven - 6 en 12 euro - hadden een kleiner effect per gevraagde euro. Opmerkelijk is dat die daling voornamelijk zou worden gerealiseerd door pendelaars uit Vlaanderen. Zij zouden niet tot aan de rand van Brussel rijden, maar zo dicht mogelijk bij huis overstappen op het openbaar vervoer. Positief effect is dat de files op de Brusselse ring zouden afnemen.

De Brusselse stadstol zou 450 miljoen euro per jaar opbrengen. Dat is een pak geld, maar minder dan de helft van het benodigde bedrag voor de tunnels. Ter illustratie: de renovatiekosten voor de Leopold II-tunnel worden op 180 miljoen euro geschat.

Daarom kijkt de Brusselse regering ook naar het Juncker-fonds van Europees Commissie-voorzitter Jean-Claude Juncker. Dat bevat 315 miljard euro, bedoeld voor Europese investeringen. Het is nog niet duidelijk of de renovaties daarvoor in aanmerking komen. "Wij hebben een paar dagen geleden samengezeten met de Europese investeringsbank over ons dossier. Binnenkort komt ze met een concreet voorstel", stelt minister Smet.

In december besliste de Brusselse regering ook al om de Leopold II-tunnel te renoveren via een publiek-private samenwerking (PPS). De renovatie neemt drie jaar in beslag en zou zowat 150 miljoen euro kosten, plus 30 miljoen extra voor isolatiewerken. Via de PPS-constructie kan de regering de hoge kosten 'gedeconsolideerd' in haar begroting opnemen. Dat is een trucje waardoor de begroting niet (of minder) in het rood gaat. Daarbij moet je wel voorzichtig te werk gaan, anders moet je zoals de Vlaamse regering bij Oosterweel toch nog alle kosten opnemen in de begroting. Smet: "Voor andere tunnels zijn we volop in gesprek met privépartners. Ook daar krijgen we de hulp van de Europese investeringsbank, zodat we geen fouten maken tegen de Europese begrotingsregels."

Toch een waarschuwing: dat een PPS niet zonder risico is, bewijst de Antwerpse Liefkenshoektunnel, een van de eerste bouwwerken die op die manier werd gefinancierd. Vanwege het begrotingstekort werd eind jaren 80 beslist om de bouw en de exploitatie van de tunnel over te laten aan de privésector. Een consortium mocht de route bouwen en in ruil exploiteren.

Alleen bleken er een pak minder auto's door de tunnel te rijden dan verwacht, waardoor het privéconsortium in financiële moeilijkheden geraakte en dreigde failliet te gaan. De Vlaamse overheid moest de schulden overnemen en werd eigenaar. Intussen gaat het wel beter met de Liefkenshoektunnel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234