Zaterdag 04/07/2020

Katholieke kerk

De hervormingspaus is overal te zien, maar echt hervormen doet hij niet

Paus Franciscus tijdens zijn gebed voor een verlaten Sint-Pietersplein op 27 maart.Beeld AFP

Paus Franciscus is nadrukkelijk aanwezig tijdens de coronacrisis. Ondertussen neemt onder progressieve katholieken heel voorzichtig het gemor toe. Ze zijn bang dat deze hervormingspaus in alles wat hij doet één ding vergeet: hervormen.

Op vrijdag 27 maart rond kwart voor zeven in de avond, liep paus Franciscus met een gouden monstrans in zijn handen de voorhal van de Sint-Pieter uit. Het uitgestorven plein voor de basiliek lag aan zijn voeten. Hij tilde de monstrans op met daarin het Allerheiligste – Christus zelf, onder de gedaante van brood – en sprak het Urbi et Orbi uit, de zegen voor Rome en de rest van de wereld. De foto van Franciscus, op de rug gezien met achter hem het lege plein en nog verder weg het blauwe zwaailicht van politieauto’s, stond in honderden kranten over de hele wereld.

Tijdens de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog, is paus Franciscus zichtbaarder dan ooit tevoren. Een geloof dat er niet in slaagt tijdens deze pandemie met autoriteit over lijden en dood te spreken is niet geloofwaardig, lijkt hij te beseffen. En dus staat Franciscus elke dag wel op een podium met zijn boodschap van troost en hoop, al zijn de kerken en pleinen leeg. Maar de virtuele aandacht is maximaal.

Paus roept op tot Europese eenheid

Paus Franciscus heeft de Europese lidstaten opgeroepen om solidair te zijn met elkaar. Dat deed hij tijdens een eucharistieviering in Vaticaanstad, een dag voor de Europese top. “In deze tijd waar solidariteit noodzakelijk is tussen personen en tussen landen, bidden we vandaag voor Europa opdat de lidstaten deze eenheid zouden tonen waar de stichters van de Europese Unie van droomden.” Naar aanleiding van de Dag van de Aarde zei hij ook dat de jongeren terug zullen keren naar de straten om de planeet te redden. “Het zal nog nodig zijn om ons te wijzen op wat evident is: dat we geen toekomst hebben als we het milieu dat ons staande houdt vernietigen.”

Elke ochtend om zeven uur wordt de mis die hij opdraagt in de kapel van zijn woonverblijf Casa Santa Marta live gestreamd en op de Italiaanse televisie uitgezonden. Die mis begint steeds met een gebed voor hen die door de pandemie geraakt zijn. Op wat voor manier dan ook. Zieken, verplegers, grootouders, daklozen, gevangenen. Op 25 maart ging hij andere christelijke leiders uit de hele wereld voor in het bidden van het Onze Vader, een initiatief dat uitgroeide tot een oecumenisch Live Aid. Op 12 april haalde Franciscus de tv-journaals met zijn paastoespraak, waarin hij de landen van de Europese Unie opriep juist nu solidair met elkaar te zijn.

Paus Franciscus leidt de dagelijkse mis in zijn woonplaats Casa Santa Marta.Beeld EPA

Kwetsbaarheid

En dan was er dus die gebedsviering met die speciale zegen voor het geteisterde Rome en de rest van de wereld. “We realiseren ons dat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten, zwak en gedesoriënteerd, maar tegelijkertijd belangrijk en noodzakelijk, omdat we allemaal geroepen zijn om samen te roeien”, zei de paus op het uitgestorven Sint-Pietersplein na een lezing uit het Marcus-evangelie. Die ging over een boottocht van Jezus en zijn discipelen over het Meer van Galilea tijdens een hevige storm. “De storm legt onze kwetsbaarheid bloot en legt de valse en onnodige zekerheden bloot waarop we onze plannen, projecten, gewoonten en prioriteiten hebben gebouwd”, aldus Franciscus die opriep tot meer saamhorigheid. Hij dacht daarbij waarschijnlijk niet aan zijn eigen pontificaat. Je zou het bijna vergeten, maar deze Franciscus leidt ook nog altijd een kerk. Een kerk die teruggeworpen is op zichzelf, nu er bijna overal geen publieke missen kunnen worden gehouden. Een kerk waarvan in Italië alleen al meer dan honderd priesters stierven door het coronavirus. Maar ook een kerk die nog altijd verdeeld is tussen rekkelijken en preciezen. Progressieve katholieken morren voorzichtig over het uitblijven van wat zij noemen ‘structurele hervormingen’ van de kerk onder Franciscus. Een van hen is Massimo Faggioli, een Italiaanse theoloog en historicus.

De boodschap van Faggioli is duidelijk: hij en volgens hem ook andere vernieuwingsgezinde theologen beginnen hun geduld te verliezen met Franciscus van wie zij veel – misschien wel te veel – verwacht hebben als het gaat om hervorming van de kerk. Het is niet zo dat Franciscus bij hen alle krediet verspeeld heeft. Faggioli roemt Franciscus omdat hij de morele leer van de kerk uit zijn keurslijf heeft gehaald en een nieuwe balans heeft gevonden tussen regels en barmhartigheid.

Ook prijst hij zijn inspanningen voor sociaal-economische rechtvaardigheid en een beter milieu. Deze paus legt de nadruk op persoonlijke bekering, niet alleen om dichter bij God en bij je ideale zelf te komen, maar ook als eerste stap op weg naar een duurzame wereld met zijn nog altijd ‘zondige structuren’. Faggioli mist eenzelfde vasthoudendheid als het gaat om het aanpakken wat hij noemt ‘zondige kerkelijke structuren’ en de hervorming van de ambten in de kerk. Hij noemt twee recente voorbeelden. Allereerst de kwestie van gehuwde priesters. Tijdens een synode over het Amazone-gebied hadden bisschoppen uit die regio toestemming gevraagd om getrouwde mannen uit die regio tot priester te wijden vanwege het grote priestertekort. In februari reageerde de paus op de uitkomsten van die synode; hij schrijft dat er een ‘moedig antwoord’ moet komen op het priestertekort, maar vooralsnog ligt dat niet in een versoepeling van de celibaatsverplichting.

Verder is er nog de kwestie van vrouwelijke diakens. Onlangs stelde paus Franciscus een nieuwe commissie in om die mogelijkheid te onderzoeken. Nieuwe mensen dus, twaalf leden om precies te zijn. Maar die, zegt Faggioli, staan geen van alleen trappelen om groen licht te geven aan de wijding van vrouwen tot diaken. Voor hem is dit aanleiding om nog maar eens te wijzen op de grenzen van het pontificaat van Franciscus.

Meer geduld

Op het Sint-Pietersplein zei Franciscus op 27 maart ook nog iets anders: “Dit is niet de tijd waarin God zijn oordeel over ons velt. Het is aan onszelf om te oordelen wat telt en wat niet, wat noodzakelijk is en wat niet noodzakelijk is.” Prioriteiten stellen dus. Dat doet ook Franciscus, in zijn rol van pastoor van de wereld die vindt dat hij zijn mensen nabij moet zijn. De ideale kerk blijft voor hem een veldhospitaal waar iedereen – gelovig of niet gelovig – welkom is om getroost te worden. Juist in tijden van crisis. Ook al is het virtueel. Het gaat Franciscus om een nieuwe manier van omgaan met elkaar, die uiteindelijk de kerk van onderop moet veranderen. Die structurele hervormingen van de kerk vragen geduld, misschien nog wel meer geduld dan het uitzitten van deze pandemie.

Beeld AFP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234