Donderdag 19/09/2019

De herfst van de politieke zwaardvechter

Achter de brede rug van de vertwijfelde N-VA blijven de miezerige peilingresultaten van sp.a grotendeels verscholen. Een verband tussen de tendenzen ligt voor de hand: de afnemende aantrekkingskracht van politieke vechtersbazen als Bart De Wever en Bruno Tobback.

Een jaar of wat geleden, toen de N-VA nog euforisch in opeenvolgende zegebulletins af leek te koersen op de Geert Bourgeois-score van 40 procent, voorspelde een toppoliticus dat diezelfde N-VA maar ook de sp.a in 2014 de verkiezingen zouden verliezen. Verklaring: het type leiderschap van partijvoorzitters Bart De Wever en Bruno Tobback werkt te weinig verenigend in een samenleving die crisismoe is.

Wat toen nog geraaskal leek, komt vandaag aardig in de buurt van de tendenzen in de jongste peilingen vanDe MorgenenDe Standaard. Zelfs als we die enquêtes met de nodige omzichtigheid behandelen, lijkt het veilig om te stellen dat van de regeringspartijen de sp.a het felst aan het bloeden is en dat de N-VA weer draait rond zijn score van bij de verkiezingen van 2010. Toen was dat een uitstekend resultaat, vandaag zou dat een ontgoocheling zijn na jaren van harde oppositie. Het zou vooral ook te weinig zijn om onmisbaar te zijn bij een volgende regeringsvorming.

Politieke emotie

Bij de analyse van (peiling)resultaten worden meestal incidentele of ideologische argumenten gebezigd. Zo verluidt het algauw dat het geruzie bij de N-VA in Turnhout de partij ook nationaal stemmen kost, of dat de Vlaming PS-premier Elio Di Rupo via de sp.a wil afstraffen. Maar klopt dat wel? Eerlijk, kan het u écht wat schelen wat ze in de gemeenteraad in Turnhout uitvreten, in die mate dat u er uw kiesgedrag door wil laten beïnvloeden?

Om significante verschuivingen in politieke voorkeuren te verklaren, blijft 'emotie' een onderschat concept. In de Wetstraat wordt politieke emotie doorgaans verengd tot de emopolitiek van zeehondjeskussende staatsmannen (Dehaene) of trillende bovenlippen (Anciaux). Terwijl emotie natuurlijk ook een groepspsychologisch proces is. Emotie legt uit waarom rationeel denkende individuen toch collectief tot dezelfde keuze komen, bijvoorbeeld in het stemhokje. Zo kan het dat op een verkiezingsavond de uitslag van enkele bureaus in pakweg Meise of Heist toch al de nationale toon zetten.

De emotie 'hoop' verklaart mee het succes waarmee Barack Obama de eerste zwarte president van de VS kon worden, zo schreef de politicoloog Dominique Moïsi inDe geopolitiek van emotie(2009), een boek dat precies dit fenomeen behandelt. Zoals de emotie 'verlangen naar stabiliteit' Angela Merkel vorige maand een historische zege opleverde in Duitsland. 'Angst' voor status-quo en achteruitgang leverde Bart De Wever en de N-VA de voorbije jaren dan weer een bonus op. Na jaren van pijnlijke politieke stilstand was de roep om verandering logischerwijze steeds sterker geworden.

Vandaag lijkt die kreet aan kracht verloren te hebben. De harde, in wezen cultuurpessimistische boodschap van Bart De Wever slaat minder aan op een moment van groeiend verlangen naar stabiliteit en uitkomst uit de crisis.

De tekenen van die spelwijziging zijn pril, maar reëel. In de genoemde peilingen is de stijging van het vertrouwen in de regering(en) statistisch significant. Volgens de recentste cijfers van de Nationale Bank gaan ook de vertrouwensbarometers van ondernemers en consumenten de hoogte in. Natuurlijk, vertrouwen komt te voet en vertrekt te paard, dus voorzichtigheid blijft geboden. Toch wijzen diverse indicatoren erop dat er een groot verlangen is om de economische en politieke crisis achter ons te laten. De vluchtige gekte rond de Rode Duivels symboliseert dat verlangen naar een positieve, optimistische boodschap.

In een interview in deze krant legde Dominique Moïsi in 2009 al uit dat Belgen zich terugplooiden op hun Vlaamse of Waalse identiteit omdat ze zich als Belg niet meer goed in hun vel voelden. "Belgen zullen pas goede Europeanen zijn als ze zich weer overtuigd Belg voelen", zei hij toen. Precies dat lijkt nu aan de hand te zijn.

Shutdown

Niet alleen Bart De Wever moet een antwoord zien te verzinnen op die omslag in emotionele sfeer. Van de weeromstuit verliest immers ook de cassante, soms arrogante leiderschapsstijl van Bruno Tobback aan aantrekkingskracht. De situatie in de Vlaamse regering is illustratief: terwijl N-VA en sp.a elkaar stilaan in elk dossier de strot afbijten, blijft de rustige zelfverzekerdheid van minister-president Kris Peeters (CD&V) kiezers charmeren.

De instinctieve neiging van N-VA en sp.a om zich ten koste van elkaar nog sterker te profileren zou dan wel eens contraproductief kunnen werken. Veel minder uitgesproken partijleiders als Wouter Beke (CD&V), Gwendolyn Rutten (Open Vld) en Wouter Van Besien (Groen) zitten met hun 'soft power' alleszins beter in hun vel. Conflict is de motor van de democratie, maar op het einde van de dag moeten politici oplossingen bieden, en dat zullen vaak compromissen zijn.

In een rechtstreeks retorisch duel moeten Beke, Rutten of Van Besien wellicht nog het onderspit delven voor De Wever of Tobback, maar het moment van de retorische zwaardvechters lijkt stilaan voorbij. In contrast met het stilletjes groeiend vertrouwen in regering en economie staat immers het peilloos diepe wantrouwen in 'de politiek'. Dat wantrouwen valt juist te verklaren door groeiend onbegrip voor de politieke strategie op de vierkante centimeter en het tactische gebekvecht waarin de Wetstraat te vaak vervalt. Dat leidt tot applaus binnen de eigen parochie, maar stoot ook potentiële nieuwe kiezers af.

De desastreuze impact van deshutdown-discussie in de VS op het vertrouwen in de politieke instellingen toont aan dat kiezers uiteindelijk weinig appreciatie hebben voor ruziemakers. Het is een les die Bart De Wever en Bruno Tobback maar beter in de oren knopen als ze elkaar als coalitiepartner weer eens naar het leven staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234