Dinsdag 20/04/2021

'De hele wereld mag weten dat ik hiv heb'

Vorig jaar, tijdens een optreden, maakte John Grant aan een uitverkochte zaal bekend dat hij hiv-positief was. Even schrikken, maar de Amerikaanse zanger, drie jaar geleden wereldwijd bewierookt voor zijn uitstekende solodebuut 'Queen of Denmark', had er goed over nagedacht. Op zijn nieuwe plaat zingt hij er ook over. 'Als artiest moet je altijd de andere wang aanbieden.'

John Grant is een man van de wereld. Nog voor we aan ons gesprek beginnen, wil hij weten wat ik van Aanrijding in Moscou vond, de film van Christophe Van Rompaey waar hij naar eigen zeggen verslaafd aan is. "Ik hou ervan om films in hun originele taal te zien, en gisteren heb ik hem al voor de tweede keer op dvd gekocht. Ik gebruik hem nu ook om Vlaams te leren, al vertelde iemand me vandaag dat iedereen met een moddervet accent praat. Schrik dus niet als ik tijdens mijn volgende optreden in België plots plat Gents begin te spreken."

Daarna wil hij het fijne weten over het regenboogshirtdebat dat op dat moment al dagen de media beheerst. "Beetje enggeestig van het Antwerpse stadsbestuur. Pas op: tot op zekere hoogte kan ik volgen. Hetero's dragen geen T-shirts om hun seksuele oriëntatie te uiten. Ik probeer gewoon hun belachelijk conservatieve standpunt te begrijpen. Maar eerlijk: het lijkt nazi-Duitsland wel. Van alles en nog wat verbieden. In Frankrijk merk je dat ook: het protest tegen het homohuwelijk blijkt enorm. Maar homo zijn is geen keuze. Dat bén je gewoon. Het lijkt wel alsof de klok wordt teruggedraaid naar de tijd van de kruistochten. Kijk: als die De Wever beweert niks tegen homoseksuelen te hebben, nodig ik hem bij deze uit om anale seks met me te hebben. Put your money where your mouth is, buddy (lacht)."

John Grant blijkt een openhartige gesprekspartner. Veel extraverter dan je op basis van zijn muziek zou vermoeden, al klinkt ook die - getuige de verrassend dansbare elektronica op Pale Green Ghosts - lang niet meer zo schuchter als voorheen.

"Ik heb er geen bezwaar tegen veel over mijn privéleven te praten, maar zelf vind ik net dat ik heel veel voor mezelf hou", vertelt Grant. "Ook als ik schrijf, voel ik heel vaak de behoefte om mijn teksten te censureren. En net daarom doe ik het uiteindelijk toch niet. Ik vind: als artiest moet je altijd je andere wang aanbieden. Wellicht. Dat was ook de reden waarom ik vorig jaar aan een volle zaal bekendmaakte dat ik hiv heb. Omdat het niet hoort. Ik had er wel over nagedacht, hoor. In eerste instantie wist ik ook niet of het wel zo'n goed idee was. Anderzijds paste het wel als introductie bij 'Ernest Borgnine', want dat nummer gaat er ook over. Het is dus niet dat ik de sfeer van het concert onderuithaalde omdat ik zo nodig iets kwijt moest. De rest van de groep - ik was gastzanger bij Hercules & Love Affair die avond - vond er geen graten in."

Wat waren je overwegingen om het wel of niet te zeggen?

John Grant: "Het mocht niet overkomen alsof ik op sensatie uit was. Evenmin wilde ik mensen kwetsen of choqueren. Maar die reactie heb ik eigenlijk niet gehad. Ik was ook bang dat het niemand wat kon schelen. Dat men zou vinden dat ik mijn persoonlijke problemen zelf moest oplossen zonder er anderen mee lastig te vallen. Maar als me één ding opvalt in de homogemeenschap, dan is het dat zij die alles voor zichzelf houden er uiteindelijk ook het snelst onderdoor gaan. Het vreet zo hard aan ze tot ze uiteindelijk zelfmoord plegen. Dus... ik vond dat ik mijn mond moest opendoen. Ook al schaamde ik me dood. Uit zelfbehoud. Door erover te praten, kon ik mezelf wat op mijn gemak stellen over het feit dat ik aids heb. Daarom stoort het me nu niet om er dieper op in te gaan. Misschien dat ik op die manier andere mensen help die ook besmet zijn. Want ik kan alleen vaststellen dat het bij hen een groot taboe blijft om er zelf over te beginnen."

Het ontgaat me waarom je schaamte voelde. Je kunt uiteindelijk ook aids oplopen als je niet homoseksueel bent en nooit met een drugsverslaving hebt gekampt.

"Ja, dat besef ik nu ook. Maar toch: ik schaam me omdat ik mezelf in een gevaarlijke situatie heb gebracht, terwijl ik eigenlijk heel goed wist waar ik mee bezig was. Ik wilde er gewoon niet over nadenken. Ik wilde niet onder ogen zien dat ik, zelfs nadat ik was afgekickt van de alcohol en de drugs, nog steeds destructief bezig was. Ik wilde mijn wangedrag behouden als het op seks aankwam. De redenering was: ik heb al de rest opgegeven, maar op seks ga ik niet inbinden. Bovendien ligt het daar nog veel moeilijker, omdat vrijen een natuurlijk onderdeel is van wat het is om een mens te zijn. Het is zoals voedsel: je hebt het nodig om te overleven. Of nee: eigenlijk ben ik inmiddels het levende bewijs dat dat níét zo is."

Je hebt geen seks meer?

"Nee. Ik leef al meer dan een jaar zonder. En natuurlijk mis ik seks. Maar soms volstaat het om er gewoon aan te denken, en dan voelt het haast alsof ik het ook echt ervaar. Niets zo sterk als de kracht van de verbeelding. Gek eigenlijk: ik ben zo lang bang geweest om aids te krijgen dat ik me nu afvraag of ik er onbewust naar op zoek was. Ik hield van het gevaar dat onbeschermd vrijen met zich bracht. Daar kickte ik op. En nu ik het heb, hoef ik me er geen zorgen meer over te maken. Perverse redenering misschien. Maar zo is het wel."

Zonder indiscreet te willen zijn: hoe heb je het ontdekt?

"Ik was net een paar schoenen aan het kopen in Berlijn om mijn trip naar Zweden voor te bereiden. Het was echt een prachtige dag. En toen stuurde de kerel die me besmet had me een sms'je. 'Ik heb slecht nieuws.' Ik kende hem niet echt, ik wist zelfs zijn naam niet. Dus toen hij me sms'te, wist ik meteen dat dat niet was om te melden dat zijn kat gestorven was. En ja: het was verschrikkelijk. En nee: dat is niet het soort bericht dat je via een sms wilt vernemen.

"Tegelijk kon het me weinig schelen. Ik ben ook niet kwaad op hem, want ik heb het zelf gezocht. Ik wist dat ik gevaar liep, maar dat heeft me nooit tegengehouden. Ik zei het al: ik kickte op gevaarlijke, onbeschermde seks. Ik maakte mezelf wijs dat het oké was. Dat ik er niets aan kon veranderen. Eigenlijk had ik met hem te doen, omdat hij net zo goed besmet was. In de homogemeenschap wordt wel over aids gepraat, maar de consensus is toch dat iedereen het nieuws dat hij besmet is op zijn eigen manier moet verwerken. Het psychologische proces waar je door moet, is niet eenvoudig. Je voelt je gebruikt. Beschadigd."

Zit je daardoor beter in je vel nu?

"Voor mezelf voelt het niet zo anders, maar het is gewoon voor iedereen het beste zo. Ik hoef me niet langer te verstoppen. Ook niet voor mezelf. Want als ik daar goed over nadenk, is dat een constante in mijn leven: alles moest altijd stiekem. Dat leidt tot verslavingen en destructief gedrag. Het is beter om de realiteit onder ogen te leren zien."

Je had al een hele carrière als zanger van The Czars achter de rug toen je met je eerste soloplaat plotseling onder de superlatieven bedolven werd. Heeft het succes van Queen of Denmark je zelfverzekerder gemaakt?

"Nee. Of ja, tien minuten lang. Omdat ik weet dat dat succes niet echt is. Mensen die je plaat kopen en de nummers een plek geven in hun eigen leven, dat deel is wél authentiek, en daar ben ik dankbaar voor. Maar het helpt verder niet om mijn zelfbeeld op te krikken. Natuurlijk is bevestiging krijgen altijd fijn. Maar ik weet beter dan wie ook dat er nog altijd veel meer mensen zijn die mijn muziek niet goed vinden.

"Talent is relatief, smaak subjectief en vooral afhankelijk van de waan van de dag. Het zou dus heel onverstandig zijn om mijn gevoel van eigenwaarde te laten afhangen van hoe anderen staan tegenover wat ik doe. Dat is vrágen om problemen. Om een voorbeeld te geven: het Britse muziekblad Mojo riep Queen of Denmark drie jaar geleden uit tot plaat van het jaar, maar de nieuwe vinden ze een stuk minder. Als ik Mojo als referentie zou hanteren, dan zou ik nu in zak en as zitten. In werkelijkheid is het veel simpeler: ik wil gewoon de platen maken die ik voor ogen heb, met muzikanten die ik graag zie. Ik heb vroeger genoeg geprobeerd om iedereen te plezieren, en dat is compleet mislukt.

"Het succes is vrij laat gekomen, dat is waar. Het voelt alsof ik pas in de blessuretijd het veld op mag. Het voordeel is wel dat ik in de luwte een eigen identiteit heb kunnen ontwikkelen. Al voel ik me op sommige vlakken nog steeds een baby, en ben ik ervan overtuigd dat mijn beste werk nog moet komen."

Veel mensen zullen verbaasd zijn als ze horen hoe extravert en dansbaar je nieuwe nummers klinken. Was die drastische stijlbreuk een bewuste keuze?

"Moeilijke vraag. Iedereen die me kent, wist dat ik vroeg of laat bij elektronische muziek zou uitkomen. Ik ben gek op beats en de sound van synthesizers. Gek genoeg heeft ABBA me voor synths gewonnen met 'Hey Hey Helen', een nummer uit hun vroege periode waar een echte clavinetsolo in opdook. Later volgde 'Eagle' en 'The Day Before You Came'. Er wordt soms wat lacherig gedaan over ABBA, maar op sommige vlakken zijn ze echt baanbrekend geweest. Daarna raakte ik verslingerd aan alles wat elektronisch was. Kraftwerk, uiteraard, maar ook Yazoo en Depeche Mode. New Order, Visage, OMD..., dat waren mijn helden. De nieuwe songs leunen daar dichter bij aan. In het begin was ik wat bang dat het publiek zo'n drastische ommekeer niet zou pikken, maar nu ben ik blij dat ik het gedaan heb. Als artiest is het je heilige plicht om je hart te volgen."

Toen je als tiener uitging, was 'Mandinka' van Sinéad O'Connor een van je favoriete nummers. Ze vertelde me onlangs dat jullie inmiddels elkaars beste vrienden zijn, en ze zingt ook mee op een van je nieuwe nummers. Kun je abstractie maken van het feit dat je nu zo dicht staat bij iemand die vroeger onbereikbaar voor je was?

"Ik geef toe: het voelt nog altijd wat bizar. Al ben ik er eigenlijk wel wat overheen nu. We hebben inmiddels een hele diepe, hechte vriendschap. Onlangs zei ze in een interview dat ze meteen met me zou trouwen als ik hetero zou zijn, want dat ze helemaal nat van me wordt. Dat vond ik wel... raar. Tegelijk weet ik zeker dat we een goed koppel zouden zijn. Nooit gedacht dat ik dat nog eens zou zeggen. We hebben op privévlak een vergelijkbaar leven achter de rug, en ik beschouw Sinéad als mijn vrouwelijke spiegelbeeld. Ze is een geweldige gastvrouw, en geloof het of niet: we lachen veel samen. Uiteindelijk zie ik haar in de eerste plaats als iemand die me na aan het hart ligt. En toevallig is dat de wereldster Sinéad O' Connor. Het is wel wat moeilijk om níét stil te staan bij het feit dat zij die ongelofelijke stem is die ik voor het eerst hoorde toen ik nog in Boulder, Colorado woonde. Maar in zekere zin maakt dat de vriendschap nog specialer."

Ze coverde op haar jongste plaat 'Queen of Denmark'. Eerlijk gezegd had ik eerst niet door dat het jouw nummer was. De tekst leek helemaal uit haar eigen leven gegrepen. 'Who's gonna be the one to save me from myself?/ You'd better bring a stun gun and perhaps a crowbar.../ You should probably get down on your knees and pray / It's really fun to look embarrassed all the time.' Ze had het zelf geschreven kunnen hebben.

"Dat vond ze zelf ook. Ik moest huilen toen ik het haar de eerste keer hoorde zingen, zo geëmotioneerd was ik. Ze staat erom bekend dat ze nummers van anderen helemaal naar haar hand kan zetten - kijk maar naar wat ze met 'Nothing Compares 2 U' van Prince heeft gedaan - en dat was dit keer niet anders. Sinéad heeft ook zelf aangeboden om mee te zingen op mijn nieuwe plaat. Ik dacht eerst dat ik het verkeerd verstaan had. Ze nodigt me regelmatig uit om bij haar te komen logeren, maar ik woon in IJsland tegenwoordig. Dat is dus nogal omslachtig.

"Ik ben vorig jaar naar IJsland vertrokken omdat ik met een plaatselijke producer wilde werken, maar het was er zo mooi dat ik er ben blijven wonen. (rommelt in zijn rugzak en haalt foto's boven) Het is een fantastische plek. Prachtige, desolate natuur. Op de koop toe zijn de mensen er enorm gastvrij. Dat heeft zeker geholpen om me uit mijn schulp te krijgen, want na dat hele aidsverhaal lag ik echt overhoop met mezelf. Ik heb mezelf moeten dwingen om sociale contacten op te bouwen. Tijdens interviews ben ik een vlotte prater, maar thuis doe ik niks. Daar ben ik alleen en zwijg ik. Tot de eenzaamheid me wat te zwaar wordt. En zelfs dan blijft sociaal zijn een opgave. Maar die eerste maanden in Reykjavik heb ik met zowat iedereen geluncht. Gewoon om erachter te komen wie mijn mensen waren. Ik ben ook meteen IJslands beginnen te leren, wat overigens niet meevalt.

"Ik denk trouwens dat Vlamingen en IJslanders een vergelijkbare mentaliteit hebben. Ze doen niet aan overbodig gepraat, komen liever meteen ter zake. Niet té direct, maar wel met een geweldig gevoel voor humor. Heel anders dan - ik zeg zomaar wat - de Duitsers. Momenteel voel ik me daar echt thuis, maar laat ons wel wezen: alles is nog vers en nieuw. Ik heb ook zes jaar in Duitsland gewoond, en daarna was ik echt weer aan de Verenigde Staten toe. Sowieso is het voor iemand van 44 een enorme uitdaging om te verhuizen naar een land waarvan je de taal niet spreekt en waar je letterlijk niemand kent. Daar een compleet nieuw leven opbouwen is heel intens en... vermoeiend."

Mag ik me aan een zucht amateurpsychologie wagen? Ik denk dat je regelmatig naar andere landen en culturen verhuist in een poging je eigen verleden te ontvluchten. Er tekent zich stilaan een patroon af.

"Die bedenking heb ik me onlangs ook gemaakt. Want het klopt: verhuizen is altijd een verdoken manier om met een propere lei te beginnen. Ik ben twee maanden naar Zweden gegaan omdat ik dacht dat ik daar wilde leven. Maar dat is het land waar ik naartoe vertrok toen bleek dat ik ziek was. Daar associeer ik dat land nu mee: met donker en koud en allemaal negatieve connotaties.

"Ik had altijd gehoopt dat Denver mijn thuis zou worden. Dat ik daar mezelf zou kunnen zijn. Precies omdat ik er heel veel negatieve ervaringen heb gehad: de dood van mijn moeder, verslaafd raken, daarna afkicken... En ik ben er de liefde van mijn leven verloren. Ik ben daar opgegroeid tussen mensen die me al een nicht noemden lang voor ik zelf wist waar mijn seksuele geaardheid zich situeerde. Veel slechte herinneringen, kortom. Maar ook een fantastische stad met een bloeiende muziekscene.

"Er zijn nog steeds veel mensen die ik mis daar. En toch voelde ik de behoefte om me elders te vestigen. Ergens waar ik geen bagage had. Is dat weglopen? Vast wel. Al vind ik het op zijn minst een productieve manier van weglopen. Ik leer nieuwe talen, schrijf nieuwe nummers, leer andere mensen kennen die me helpen om sober te leven... Ik heb nu zelfs een IJslandse band waarmee ik op tournee ga straks. Niet alleen geweldige muzikanten, maar ook goede mensen. Ik zou het moeilijk hebben om om te gaan met een band waar cocaïne circuleert. Want dan zou de verleiding te groot worden om er zelf opnieuw mee te beginnen."

Tegen beter weten in?

"Tuurlijk. Ik wil er niet hypocriet over doen: ik zou het fantastisch vinden om weer high te worden, want het is een gevoel dat nergens anders mee te vergelijken valt. Alleen: op lange termijn zou ik eraan ten onder gaan. En dat wil ik niet meer. Ik ben destijds met coke gestopt omdat ik het gevoel had dat ik ging sterven. Het was nefast voor mijn gemoedsgesteldheid.

"Ik ken veel mensen die er van de ene dag op de andere mee gestopt zijn. Jaren als een zombie rondgelopen, maar dan het roer omgegooid, getrouwd en aan kinderen begonnen. Daar had ik het karakter niet voor. Ik heb gewoon het geluk gehad dat ik net op tijd besefte dat ik aan de rand van de afgrond stond. Al die gevaarlijke, beangstigende seks heb ik onder invloed gehad. Het was alsof ik mijn hoofd met een knopje kon afzetten. Leuk, maar als ik in mijn leven nog iets creatiefs wil doen, zal het zonder drugs moeten. En eerlijk: vandaag zit in een veel positievere fase. Op zijn minst ben ik echt wakker nu. Dat is heel lang anders geweest."

Pale Green Ghosts van John Grant is verschenen bij Bella Union. Maandag 18 april komt hij optreden in de Brusselse Botanique.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234