Maandag 18/10/2021

De held van zijn voetstuk gehaald

Hij heeft nooit aan de roem van Fidel Castro kunnen tippen en de revolutie die hij in Nicaragua heeft ontketend is nooit uit de schaduw van haar legendarische Cubaanse voorbeeld kunnen treden. Toch is ook Daniel Ortega, wiens sandinisten precies twintig jaar geleden dictator Somoza aan de dijk zetten, een romantische held geweest - een kleine David die op zijn beurt de Amerikaanse Goliath probeerde te verslaan. Houdt de wegbereider in Havana intussen dapper stand, comandante Ortega doet alle moeite om zichzelf (nog) niet naar de geschiedenisboekjes te verwijzen. 'Onze strijd is bikkelhard geweest, aartsmoeilijk.'

Managua.

Eigen berichtgeving

Ook Fidel Castro heeft de reputatie zijn bezoekers te doen wachten, maar dat is spannender, heeft meer sérieux dan het uurtje dat we in de onderkomen vergaderzaal van Ortega's partijbureau zoet te brengen krijgen. Toegegeven, de van socialistisch realisme bol staande portretten van wijlen Augusto Sandino of Rigoberto López Pérez, revolutionair dichter en moordenaar van Anastasio Somoza senior, bieden de nodige verstrooiing. Een stoffige Lenin-buste heeft een discrete plaats gekregen op de onderste plank van een voor de rest leeg boekenrek. In porseleinen kopjes waar barsten in zitten en hier en daar een stuk is uitgevallen, schenkt een ernstige bediende koffie in, zich onderwijl verontschuldigend dat el comandante in de tuin een rondje aan het lopen is.

Maar nu zit hij er: een opmerkelijk kleine gestalte in groene training en rood T-shirt. Hij draagt Adidassen, niet de hooggehakte cowboyboots die hem twintig jaar geleden groter moesten doen lijken dan hij was. En ook zijn ooit van een reisje naar New York meegebrachte designbril heeft hij afgezet. Hij doet het nu met lenzen. Daniel Ortega (53) veegt het zweet van zijn gezicht en verontschuldigt zich voor de vertraging.

Is dit de man die banken overviel, gevangengenomen en gefolterd werd? Die op spectaculaire wijze vrijkwam nadat zijn sandinistische kameraden in een luxewijk van Managua enkele somozisten gegijzeld hadden? Die bij de Libische leider Khaddafi op de thee ging toen dat nog helemaal fout was, zich als Ronald Reagans aartsvijand en persoonlijke obsessie beschouwde? Die idealistische sandalistas waar ook ter wereld voor een vakantie in de Nicaraguaanse koffiepluk deed kiezen, blootvoets in sandalen?

De voormalige president van Nicaragua, nog steeds de voorzitter van het Sandinistisch Front (FSLN), spreekt ingetogen, met gebroken stem en lange adempauzes. Zijn ogen kunnen nauwelijks een waas van weemoed onderdrukken.

"Niet de officiële overwinning van de revolutie, 19 juli '79, was de mooiste dag van mijn leven, wel twee dagen daarvoor: ik zat in een café in León. Mijn compañeros waren Managua binnengetrokken, hadden het omroepgebouw bezet en werden door de bevolking ingehaald. Het waren beelden die zeer veel indruk op me maakten, het hoogtepunt van een jarenlange strijd."

"Maar vroeger is voorbij. We vechten tegenwoordig niet langer met wapens, wel met verkiezingen."

De sandinisten hebben in '90 de parlementsverkiezingen verloren, in '96 nog eens, in '97 opnieuw. Is dat niet een gevecht tegen de bierkaai? "Tja, ook al waren we dan democraten, het klopt dat wij sandinisten zulke verkiezingen vroeger maar een burgerlijke bedoening vonden. We waren er slecht op voorbereid en dat heeft zo zijn gevolgen gehad."

In '90 haalde de UNO-coalitie van de conservatieve Violeta Chamorro de meerderheid van de Nicaraguaanse stemmen. Het lievevrouwtjesimago van de zich graag in witte of blauwe mantelpakjes hijsende Doña Violeta had het gewonnen van een na elf jaar revolutie versleten Ortega. De comandante werd al te zeer geïdentificeerd met het jarenlange bloedvergieten in Nicaragua, economisch zat zijn land aan de grond, op alfabetisering en een ontwikkelde gezondheidszorg na kon het sandinisme maar weinig pluimen op zijn hoed steken. Net voor de machtswissel graaiden tal van sandinistische kopstukken nog een keer gretig in de Nicaraguaanse schatkist.

"De conservatieven zijn toen aan een gigantisch restauratieproject begonnen. Voor ons zat er niets anders op dan de verdiensten van de revolutie zoveel mogelijk te vrijwaren."

Makkelijk was dat niet. Doña Violeta liet er geen gras over groeien: abortus en pil werden opnieuw verboden, homoseksualiteit belandde weer in het strafwetboek en de onder Ortega genationaliseerde sectoren werden in een ijltempo geherprivatiseerd.

"De landbouw, de dienstensector, de handel, wat ze konden verkopen werd verkocht. Toch hebben de sandinisten daar een constructieve oppositie gevoerd, alles op alles gezet om ook de allerarmsten van de privatiseringen, toen die onafwendbaar bleken, te doen profiteren. De plattelandsbevolking bijvoorbeeld, maar net zo goed de gedemobiliseerde regeringssoldaten of ontwapende contra's (sinds halfweg de jaren tachtig door Ronald Reagan gesteunde doodseskaders die de revolutie moesten doen mislukken, ld). We hebben altijd op de democratisering van de eigendom gehamerd."

De eigengereidheid waarmee Chamorro's opvolger, de in januari 1997 aangetreden liberaal Arnoldo Alemán, aan de onder de sandinisten tot stand gekomen landbouwhervorming wou tornen, brak de kersverse president zuur op: in de lente van datzelfde jaar organiseerden de sandinisten nooit geziene stakingen, die het hele land platlegden en Alemán duidelijk maakte dat er buiten de revolutionairen om - of die nu in de oppositie zaten of niet - geen beleid mogelijk was in Nicaragua.

"Desondanks staan we zwak op het platteland", geeft Ortega toe. "Het zijn de contra's die er de plak zwaaien. Voor de parlementsverkiezingen van '96 hadden we dan ook geprobeerd een alliantie met ze aan te gaan, we kwamen helaas te laat. Maar geloof me: voor de gemeenteraadsverkiezingen van volgend jaar maken we een mooie kans. Nicaragua heeft ons nodig. Wie weet halen we in 2001 het presidentschap wel niet binnen." Of hij daar zelf kandidaat voor is, wil de comandante niet met zoveel woorden gezegd hebben: "Ook de secretaris-generaal van de partij is een belangrijke functie."

Ortega lijkt een minzaam heerschap, maar het saaie toontje waarop hij zijn verhaal doet verraadt uitgeblustheid. Het zit de voormalige president de laatste tijd dan ook niet mee. Basis-sandinisten beschuldigen hem ervan op een duivelspact met de schaamteloos neoliberale Alemán aan te sturen en de macht in Nicaragua te willen delen, anderzijds is er de affaire-Zoilamérica.

Vorig jaar pakte Ortega's adoptiefdochter Zoilamérica Narváez Murillo met het bericht uit dat haar stiefvader haar jarenlang seksueel had misbruikt. Het nieuws sloeg in als een bom en bezorgde de reputatie van zowel Ortega als zijn partij een flinke opdoffer. Zoilamérica werd naar eigen zeggen de hele revolutie lang, van '79 tot '90, verkracht, maar hield haar mond om haar vaders revolutionaire politiek niet op de helling te zetten. De zaak verdeelde de Nicaraguaanse publieke opinie in believers die beweerden dat het Sandinistisch Front altijd al een machoclubje was geweest en disbelievers, die Narváez voor een hysterisch en op media-aandacht belust burgertrutje namen. Ortega zelf deed er het zwijgen toe, hooguit suggererend dat het hele verhaal verzonnen was en deel uitmaakte van een complot om de sandinisten nog verder te discrediteren.

"Ach", zucht Ortega, nippend aan zijn koffie, "de sandinisten hebben domme dingen gedaan, strategische blunders begaan, slecht gecommuniceerd. Terwijl onze vijanden zich verenigden, vielen wij uit elkaar."

Toch moet vandaag, op de twintigste verjaardag van de revolutie, blijken hoe levend Ortega's sandinisme wel nog is: "Het wordt het feest van de sociale strijd, van de weerstand tegen het neoliberale project, van de eenheid van het Nicaraguaanse volk, maar we houden het sober."

En weer die weemoed in zijn stem: "Onze strijd is bikkelhard geweest, aartsmoeilijk. Weet je wat het droevigste moment uit mijn leven was? Mijn eerste gesneuvelde strijdmakker. Ik was twintig, hij hooguit veertien of vijftien. Daar lag hij dan, dood. Het heeft mijn leven getekend. Ook vandaag denk ik aan hem." Lode Delputte

'Ach, de sandinisten hebben domme dingen gedaan, strategische blunders begaan, slecht gecommuniceerd'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234