Maandag 16/05/2022

De held, gevierd en gevallen

Bert Wagendorpvraagt zich af waarom schaatser Sven Kramer de media domineerde in de week nadat de regering viel. Wagendorp is columnist voor de Volkskrant. Hij schrijft wekelijks een bijdrage voor ‘De Gedachte’.

Afgelopen week kwam de Nederlandse regering ten val door onenigheid over de aanwezigheid in Afghanistan. ‘Genoeg schokkende zaken voor een klein landje als het onze om een dag of tien de gesprekken op café of bij de kapper op gang te houden’, dacht Bert Wagendorp. Tot schaatsheld Sven Kramer op dramatische wijze gediskwalificeerd werd op de Spelen in Vancouver.Wij Nederlanders trokken ons de afgelopen week terug uit een oorlog en mede in verband daarmee kwam ons kabinet ten val. Of misschien lag het andersom en kwam eerst het kabinet ten val en zullen ze het daardoor in Afghanistan binnenkort zonder ons moeten zien te rooien.Hoe dan ook, genoeg schokkende zaken voor een klein landje als het onze om een dag of tien de gesprekken op café of bij de kapper op gang te houden. Zou je denken.Maar dinsdagavond, rond een uur of halfelf, bestonden Uruzgan en de val van het kabinet niet meer. Toen wees de schaatscoach Gerard Kemkers, tijdens de tien kilometer op de ijsbaan van olympisch Vancouver, met zijn vinger naar de binnenbocht en riep ‘Binnenbaan!’ naar zijn pupil Sven Kramer. Dat was fout, Kramer moest naar de buitenbaan. Hij werd gediskwalificeerd. En zo greep de gedoodverfde favoriet, de man die de koning van Svencouver had moeten worden, naast het goud en dompelde hij een natie in rouw.

Ik wil het hier niet hebben over schaatsen en al helemaal niet over de tien kilometer schaatsen, een sportactiviteit die in zijn oneindige saaiheid van monotone rondjes zo langzamerhand alleen nog in Nederland wordt begrepen.Het gaat mij om de held, de gevierde held, de gevallen held - het soort held waarin topsport in zo ruime mate voorziet. De eerste keer dat ik me bewust werd van de kracht van de mythe van de gevallen held, was toen Eddy Merckx in de Giro werd betrapt op doping - goed, toen Merckx werd geflikt in de Giro van 1969.Ik was twaalf jaar en ook bij ons stonden de kranten vol. Tot dan dacht ik dat Eddy Merckx iemand was die heel hard kon fietsen en die daarom bewonderd moest worden. Maar hij was kennelijk veel meer. Merckx, zo jong als hij was, had al de status van mythische held. Die was door de vermaledijde Italianen van zijn voetstuk getrokken en daarom huilde België.Let wel: dit was in de tijd toen de Koude Oorlog nog volop werd uitgevochten, toen het eind van de ideologieën nog lang niet was bereikt en God nog in hoog aanzien stond - in België de katholieke God, bij ons de protestantse.Ja, dat heeft ermee te maken. Merckx was een voorloper.Een jaar of wat geleden sprak ik in Leuven met Bart Vanreusel, hoogleraar Sociale en Culturele Bewegingswetenschappen. Het was een gesprek dat mijn kijk op sport voorgoed veranderde.

Wat ik al dacht weet ik sindsdien zeker: topsport is entertainment. Geen goedkoop entertainment, maar een vorm van entertainment zoals die ons mensen al sinds het begin der tijden overeind houdt, die ons voorziet van verhalen en ogenschijnlijk banale gebeurtenissen van diepte.Niks meer, niks minder. Ik moet zeggen dat ik sindsdien met meer afstand, maar ook met grotere fascinatie naar het verschijnsel topsport kijk.We hebben, zei Bart Vanreusel, geen grote ideologische verhalen meer, geen richtinggevende politieke, religieuze verhalen. De moraliserende verhalen zijn aan hun einde.Maar we kunnen niet zonder: Entrez le sport!De verhalen die we vroeger in de bijbel lazen, de Griekse sagen en mythen, de heldhaftige geschiedenissen van de slagvelden: ze worden ons nu aangeleverd door de sport. En door de kracht van de media komen ze directer en krachtiger bij ons binnen dan ooit.Daarom is Tom Boonen na een onschuldig snuifje de gevallen held en ontwricht hij een halve natie. Daardoor krijgt de terugkeer van Henin en Clijsters mythische proporties: ze keren niet terug naar de tennisbaan, ze zijn opgestaan uit hun te vroege dood.Zo was het ook met Sven Kramer en Gerard Kemkers. Wat we zagen voldeed aan alle voorwaarden van het klassieke drama. Twee gezworen bloedbroeders, twee mannen in de strijd tegen alles wat ons bedreigde - Koreaanse schaatsers, Amerikaanse schaatsers, een verdwaalde Italiaan, corrupte ijsmakers, tegenslag bij de loting. Toen kwam de race. En we zagen Kemkers’ vinger de verkeerde kant op wijzen, we zagen het diepe verraad in dat ene woord: ‘Binnenbaan!’ We zagen Sven, gebroken van verdriet, en we zagen Gerard, gebroken door schaamte.

Op televisie, in de kranten en op internet ging het maar over één ding. Op Radio 1, onze nationale nieuwszender, draaiden ze woensdagmiddag rouwmuziek. Maar zie, de volgende dag: een wonder! Gerard en Sven kwamen gezamenlijk de ijsbaan op. Ze lachten naar elkaar. Sven had Gerard niet doodgeslagen, Gerard had zich niet voor de metro geworpen.Vriendschap, verraad, val, verzoening. Het eeuwige verhaal waarvan we nooit genoeg kunnen krijgen.‘Sport’, zei Bart Vanreusel, ‘is zich ervan bewust dat men een antwoord biedt op de behoefte aan een collectief ritueel. Aan iconen die ons op een of andere manier raken.’En daar worden ze in de sport - en in de sportmarketing - steeds gehaaider in.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234