Zondag 27/09/2020

De handige manipulaties van Michael Moore

Wat niet in zijn kraam past, vliegt er onherroepelijk uit. Feit is wel dat de discussie over de onvolmaaktheden van die stijl ook het inhoudelijk debat aanzwengelt

Frank Boddin over 'Sicko', Moores meest 'Europese' film,

Frank Boddin doet onderzoek naar documentaire- genres en televisie, en is als vorser verbonden aan de vakgroep Communicatiewetenschappen van de VUB.@4 DROP 2 OPINIE:Michael Moores Sicko opende het 34de filmfestival in Gent en is sinds vorige woensdag in de zalen. In de film gaat Michael Moore heftig tekeer tegen de Amerikaanse gezondheidsverzekeraars die meer geïnteresseerd zijn in hun winstmarges dan in het welzijn van hun klanten.

In een wereldwijd rapport van de Wereldhandelsorganisatie staan de Verenigde Staten op de 37ste plaats wat gezondheidszorg betreft. Hoewel 50 miljoen mensen in de VS het zonder ziekteverzekering moeten doen, richt Moore zich in Sicko tot de 250 miljoen Amerikanen die wel verzekerd zijn.

In Amerika zijn de verzekeraars privébedrijven. De Verenigde Staten staan nog steeds huiverachtig tegenover een door de overheid gesponsorde ziektezorg. Sicko toont welke gevaren de commercialisering van de Amerikaanse gezondheidszorg inhoudt op het vlak van risicoselectie, betaalbaarheid en kwaliteit. Op zijn typische, seminaïeve en vaak hilarische manier onderzoekt de guerrillafilmmaker hoe het anders kan in landen als Canada, Groot-Brittannië, Frankrijk en zelfs Cuba. Zeer bewust richt Moore zich tot de Amerikaanse middenklasse, om hen te tonen welke tastbare resultaten de belastingbetaler in die andere landen ziet op het vlak van zorg en welzijn.

Je hebt het punt dat Moore wil maken snel door. De overheid moet de gezondheidszorg betalen, niet de verzekeringsindustrie. De manier waarop hij dit punt maakt, levert hem echter wel forse kritiek op. In zijn demonstratieve, narratieve stijl durft Moore nogal kort door de bocht gaan. Net als Roger & Me, Bowling for Columbine of Fahrenheit 9/11 zit Sicko vol feitelijke onnauwkeurigheden, verdraaiingen en handige manipulaties. Extremen, dramatiek en plot staan centraal, nuances en context verdwijnen stilzwijgend naar de achtergrond.

Sicko stelt de Canadese en Europese gezondheidszorg al te rooskleurig voor. Dat de privatisering van de gezondheidszorg ook een Europees fenomeen is, krijgt zo goed als geen aandacht in de film. Wanneer Moore de aanpak van de National Health Service in Groot-Brittannië uitlegt, vergeet hij te vermelden dat deze vandaag wordt gekenmerkt door vergaande besparingsoperaties. Britse patiënten komen steeds vaker op een wachtlijst terecht of zien zich verplicht een private verzekering te nemen.

Ook het Canadese systeem is schijnbaar zonder gebreken in Sicko. De lange wachtlijsten in Canada worden op bedenkelijke manier geweerd uit de film. Dat de overheid nannies subsidieert die voor jou de was en plas komen doen, is voor Moore het summum van het etatistisch systeem in Frankrijk. Hij rept echter met geen woord over de opmars van beursgenoteerde ondernemingen, zoals Générale de Santé, Opra of Fresenius, die elk jaar Franse ziekenhuizen en zorgcentra opkopen.

En zo kennen we Michael Moore natuurlijk. Wat niet in zijn kraam past, vliegt er onherroepelijk uit. Interessantere vraag is hoe door media en anderen wordt omgegaan met de misrepresentatie in Sicko. Je kunt van Moores stijl houden of niet, feit is wel dat de discussie over de onvolmaaktheden van die stijl ook het inhoudelijk debat aanzwengelt.

Sicko zorgt ervoor dat dokters in hun pen kruipen om te onderstrepen dat de boodschap van Moore ook voor Europa geldt. Critici passen de context en nuances bij die Moore onderweg opzettelijk vergat en benadrukken de huidige problemen in de Europese gezondheidszorg. Het publiek dat de komende weken naar Sicko gaat kijken, leest ook de commentaren op Moores stijl. Mensen die naar Michael Moore gaan kijken, weten bovendien onderhand ook wel wat te verwachten van de controversiële filmmaker.

Onderzoek toonde al aan dat de totale impact van een film eerder resulteert uit de aandacht die media aan de film geven, dan uit het directe kijkgedrag van het publiek. De receptie van zo'n film gebeurt met andere woorden niet los van een breder debat en context. En deze context maakt Sicko net zeer waardevol voor mensen hier in België en Europa.

De gezondheidsuitgaven in België stijgen jaarlijks met een groeinorm van 4,5 procent. Naast hoge kosten die gepaard gaan met medische innovatie, zijn er extra uitgaven door de vergrijzing van de bevolking. Er is een vraag naar meer efficiëntie in de ziekenhuizen en tegelijk meer en beter betaald verzorgend personeel. Het debat over wie wat gaat betalen en hoe, heeft nood aan een breed maatschappelijk draagvlak. In België zien we een sluipende privatisering in de rusthuissector. In Nederland opende het eerste volledig private kankerziekenhuis.

De mediahetze rond Sicko zet de schijnwerper op dit debat dat nu gevoerd wordt in heel Europa. Daardoor heeft de film een belangrijke maatschappelijke verdienste in Europese context, waarschijnlijk meer dan Fahrenheit 9/11 dit had.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234