Woensdag 04/08/2021

Opinie

De grote winnaar is de grote verliezer in Turkije

Een kiesbureau in Turkije. De partij van Erdogan verliest 10 procent in vergelijking met de presidentsverkiezingen. Beeld AFP
Een kiesbureau in Turkije. De partij van Erdogan verliest 10 procent in vergelijking met de presidentsverkiezingen.Beeld AFP

Orhan Agirdag is socioloog, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Als Belgische Turk volgt hij de politieke actualiteit in Turkije van dichtbij.

Met 85 procent van de stemmen geteld ziet het ernaar uit dat er grote politieke veranderingen op komst zijn in Turkije. Erdogans AKP blijft met 41 procent wel de grootste partij, maar ze verliest 10 procent in vergelijking met de vorige presidentsverkiezingen. De grootste partij is dus tegelijkertijd de grootste verliezer. Dit is een historisch kantelmoment in de Turkse geschiedenis en misschien wel het einde van het Erdogan-tijdperk.

Erdogan meende een paar maanden terug in een optimistische bui nog 400 zetels binnen te halen; 367 zetels had hij nodig om de grondwet te veranderen, 330 zetels zouden eventueel voldoende zijn om via de omweg van een referendum de grondwet te veranderen. Een nieuwe grondwet zou hem de mogelijkheid geven om een 'presidentieel systeem' in te voeren. De facto betekende dat niets minder dan alleenheerschappij voor Erdogan en zijn familie. De Turkse democratie heeft dat nu onmogelijk gemaakt. In geen enkel scenario lijkt het presidentiële systeem nog een mogelijke piste.

Maar Erdogan mag niet alleen zijn alleenheerschappij vergeten, zijn AKP verliest de absolute meerderheid in het parlement. Dit is een uniek moment want de partij regeert sinds 2002 alleen.

Orhan Agirdag. Beeld rv
Orhan Agirdag.Beeld rv

Het verlies van AKP is zonder meer te danken aan de HDP. Deze partij is gegroeid uit de Koerdische beweging, maar vertegenwoordigt vandaag bijna alle progressieven in Turkije. De linkse Democratische Volkspartij, lees het Turkse Syriza, van Selahattin Demirtas haalt ongeveer 12 procent. Dat is 2 procent meer dan de kiesdrempel, wat enkele weken geleden nog onmogelijk leek. Geen enkele peiling had een dergelijke score voor HDP voorspeld.

Demirtas heeft op korte tijd velen verenigd. We denken aan jongeren van de Gezi-Taksim-protesten, LGBT-activisten, feministen..., kortom iedereen die door het repressieve staatsapparaat van Erdogan verstoten werd. De charismatische Turks-Koerdische Tsipras wist de harten te veroveren van mensen die anders nooit op een Koerdische partij zouden stemmen. Demirtas had zijn kiezers één belofte gedaan: hij zou ervoor zorgen dat Erdogan geen alleenheerser zou worden. Hij maakt zijn verkiezingsbelofte heel snel waar.

Als AKP nu verder wil regeren, heeft ze bijna geen andere optie dan een coalitie te vormen. HDP en CHP hebben al aangegeven dat ze onder geen enkele voorwaarde willen samenwerken met de 'dieven' van AKP. Dan blijft de ultranationalistische MHP over. Die haalt een sterke 17 procent, waarvan een deel proteststemmen. Maar de grijze wolven zullen hun vel niet goedkoop verkopen. De nationalistische MHP zal wellicht enkel met AKP willen samenwerken als die zich zuivert van de corruptieschandalen. Dat betekent ook: zuiveren van Erdogan. Erdogan en zijn zoon Bilal zijn immers de hoofdverdachten van het corruptieschandaal dat in de doofpot werd gestoken.

Een andere optie is een duivelspact tussen de kemalisten van CHP, MHP en HDP. Maar op dit moment acht niemand het mogelijk dat de ultranationalisten van MHP een coalitie zullen aangaan met de Koerdische HDP. Een eventuele samenwerking kan wel het einde van de burgeroorlog - die al decennia woedt in het zuidoosten van het land - betekenen. Een te optimistisch scenario waarschijnlijk, maar niet minder waarschijnlijk dan de resultaten van deze verkiezingen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234