Zaterdag 24/10/2020
Brandweerlui helpen een gewonde na de aanslag op de Bataclan in Parijs.Beeld REUTERS

Keerpunt

De grote vraag voor 2016: vormt IS een bedreiging voor het Westen?

Roger Cohen is columnist voor The New York Times. Zijn recentste boek is The Girl from Human Street: Ghosts of Memory in a Jewish Family.

Aan de rand van Diyarbakir, in het zuidoosten van Turkije, ligt een vluchtelingenkamp. Meer dan 2.700 jezidi's leven hier al langer dan een jaar in geïmproviseerde tenten, nadat ze door de fanatici van Islamitische Staat uit het noorden van Irak verdreven zijn.

Ik ben er geweest. Anter Halef en zijn vrouw toonden me op een smartphone foto's van een man die in hun dorp werd onthoofd. "Het zijn beulen", zei Anter, een trotse man die nu geen hoop meer heeft. Feryal, zijn dochter van 16, zat in een hoekje. Ze huilde. Ik vroeg waarom. "Wij vluchtten voor de oorlog en...", fluisterde ze. De rest ging verloren in haar tranen. Nog nooit heb ik zoveel verdriet op een jong gezicht gezien. Het leven was uit haar gerukt, nog voor het was begonnen.

De jezidi's, een religieuze minderheid die door de jihadi's van Islamitische Staat als een sekte van duivelaanbidders wordt beschouwd, vormen een kleine fractie van de 2,2 miljoen mensen die naar Turkije zijn gevlucht om aan de oorlog in Syrië en het geweld in Irak te ontsnappen. Het Museum van de Holocaust in de VS noemt de moord op de jezidi's genocide.

In het uitgestrekte gebied dat de terreurgroep in Syrië en Irak controleert, brengt Islamitische Staat zijn door een middeleeuwse interpretatie van de Koran geïnspireerde cultus van de dood in de praktijk. De jihadi's houden openbare executies waarin mensen de keel wordt doorgesneden, vermoorden hele gemeenschappen van 'ongelovigen', zoals de jezidi's, gebruiken vrouwen en kinderen als seksslaven. Ze bouwen aan wat zij een kalifaat noemen, gebaseerd op oliegeld, absolutistische dweepzucht en digitale knowhow.

Af en toe exporteert de groep haar terreur. De aanslag op een Russisch vliegtuig met 224 passagiers en de willekeurige slachting in Parijs van 130 mensen hebben een einde gemaakt aan de gemakkelijke bewering dat Islamitische Staat een lokale bedreiging was.

Islamitische Staat is een onstuitbare kaskraker. Zijn magnetisme is onweerlegbaar. De beelden die de groep de wereld rondstuurt, zijn fascinerend en afstompend tegelijk. Een mes op een keel, een salvo uit een kalasjnikov op jonge mensen in een Parijse club: voor westerlingen lijkt het meer iets uit een James Bond-film dan realiteit.

Roger CohenBeeld rv

Vergelding

Er is een hele school van relativisten opgestaan die doet alsof de militanten slechts een bende boeven zijn die het internet handig weten te gebruiken. Volgens de relativisten zouden we hen alleen maar belangrijker maken dan ze zijn, als we hen zouden confronteren met het wapen dat zij tegen ons gebruiken: de totale oorlog.

Volgens de relativisten is vergelding op massale schaal net waar Islamitische Staat op hoopt - het zou hen nieuwe rekruten opleveren. Zij verkiezen de Obama-doctrine van terughoudendheid. Na de moorden in Parijs zei Joe Biden, de Amerikaanse vicepresident: "Dit is mijn boodschap aan het Amerikaanse volk: er is geen existentiële bedreiging voor de Verenigde Staten. IS kan niets doen dat onze regering ten val zou brengen of onze manier van leven zou bedreigen." Vertel dat maar eens aan de Belgen, bondgenoten in de NAVO. De aanslagen in Parijs hebben het leven in België op zijn kop gezet - dagenlang was Brussel een bezette stad.

De vraag of Islamitische Staat een existentiële bedreiging voor de westerse samenleving vormt - en bij uitbreiding of we kunnen toelaten dat de groep een gebied bezet houdt dat zij als uitvalsbasis kan gebruiken - zal de cruciale vraag van het nieuwe jaar zijn. President François Hollande heeft duidelijk gemaakt dat Frankrijk nu in oorlog is met IS en dat hij de vijand wil verslaan. Maar hij roept in de woestijn. De regering van Obama gelooft dat haar luchtcampagne werkt, en denkt - na Irak - dat de inzet van grondstrijdkrachten waanzin zou zijn. Ze klampt zich vast aan een non-interventiestrategie die nu al bijna vijf jaar rampzalige gevolgen heeft. Syrië is een onuitputtelijke bron van bloed, strijd, vluchtelingen en radicalisering. Het is de grote begraafplaats van de Arabische Lente.

In de veertien jaar sinds 9/11 is er iets gebeurd. De lange, uitzichtloze oorlogen in Irak en Afghanistan hebben de macht en het zelfvertrouwen van Amerika ondermijnd. Syrië, nu een speeltuin voor elke macht, is ook de begraafplaats van de naoorlogse dominantie van de Verenigde Staten. Rusland rolt er met zijn spierballen en krijgt nauwelijks een reactie, net als in Oekraïne.

Raqqa, de hoofdstad van Islamitische Staat, veel dichter bij Europa dan de bergen van Tora Bora in Afghanistan, wordt als een terroristische wijkplaats getolereerd, terwijl Afghanistan, de basis van Al Qaida, na de aanslagen in New York en Washington met militair geweld werd uitgeschakeld. Het lijkt wel of de metastase van de jihadistische ideologie die Islamitische Staat heeft voortgebracht, de wil van het Westen heeft gebroken.

De manipulatie door de soennitische jihadi's van de woede van de moslims over de Amerikaanse oorlogen na 11 september, over Abu Ghraib en Guantánamo, over de vermeende Amerikaanse steun voor de sjiieten in het Midden-Oosten, wordt als rechtvaardiging gebruikt om lijdzaam toe te kijken.

Terug naar de middeleeuwen

Ik weet niet hoe je Islamitische Staat anders kunt zien dan als een existentiële bedreiging voor de samenlevingen van het Westen. Het is zijn bestaansreden. De groep wil de vernietiging van alle westerse vrijheden - van de stembus tot het bed - die voortgekomen zijn uit de verlichting en de afwijzing van de godsdienst als grondslag van de maatschappelijke orde. IS wil de mensheid terugbrengen naar de middeleeuwen en alle afvalligen uitroeien.

De relativisten moeten op zijn minst uitleggen waarom zij er zo zeker van zijn dat de militanten het territorium dat ze bezetten en het oliegeld dat ze opstrijken, niet zullen gebruiken om massavernietigingswapens te ontwikkelen, met inbegrip van chemische wapens, of om een verwoestende cyberaanval op het Westen te lanceren.

Ze moeten ook veel beter uitleggen waarom ze denken dat de tijd in het voordeel speelt van de verdeelde rangen van het Westen en zijn bondgenoten, die in het beste geval een halfslachtige oorlog hebben verklaard, en niet in dat van de eendrachtige, fanatieke groep die de totale oorlog heeft uitgeroepen.

Niet iedereen wil vrijheid. De weg naar Raqqa is in veel opzichten een vlucht voor de last van de vrijheid. Een vlucht voor de persoonlijke keuze en haar dilemma's. Een vlucht in de onderwerping aan een allesomvattende islamistische ideologie. Toelaten dat Islamitische Staat in 2016 jaar zijn greep op het gebied en de mensen versterkt, is vragen om een onvermijdelijke herhaling van het Parijse bloedbad in een Europese of Amerikaanse stad. Het is ook aanvaarden dat het Syrische debacle nog erger zal worden en nog langer zal duren. Het kwaad plant zich voort als het niet wordt tegengehouden. Dat is een les van de geschiedenis.

Een grondoffensief kan de militanten in hun bolwerken in Syrië en Irak verpletteren, maar zal geen einde maken aan de terroristische bedreiging. De nasleep zal het Westen en zijn bondgenoten voor lastige keuzes stellen. Maar de alternatieven zijn erger - en politieke leiders zijn er om dit soort keuzes te maken. Alles wijst erop dat de jihadi's goede terroristen maar matige soldaten zijn. In dit geval mag het volmaakte niet de vijand van het goede zijn.

Geen godsdienst

Toen ik het vluchtelingenkamp van de jezidi's bezocht, zei Anter Halef: "Wij hebben geen leven meer in deze wereld. Het is leeg." Hij was gebroken, maar anders dan zijn kinderen had hij in elk geval een leven gehad. "IS heeft geen godsdienst", vervolgde hij. "Geen zinnig mens zou een kind afslachten. In één nacht hebben ze 1.800 mensen vermoord."

Intussen hebben Koerdische en jezidi-strijders de stad Sinjar, de streek van de familie Halef, heroverd. De Koerden onderzoeken een massagraf dat de resten zou bevatten van oudere vrouwen die Islamitische Staat, die het gebied sinds augustus 2014 heeft bezet, niet als seksslavinnen wou gebruiken. Misschien zullen de Halefs ooit kunnen terugkeren naar Sinjar, de plaats van alle gruwel. Maar ik vermoed dat er geen weg terug is, zeker niet voor het meisje Feryal.

Wat ze precies met haar hebben gedaan, weet ik niet, maar ze hebben haar kapotgemaakt, net zoals ze James Foley, de journalist, kapotmaakten voor ze hem in augustus 2014 onthoofdden. Ik zal de leegte in de ogen van die jonge vrouw nooit vergeten. Haar blik smeekte de mensheid om op te staan. De oorlog in Irak was een vergissing. Maar het zou een nog veel grotere vergissing zijn om eruit te besluiten dat Amerika en zijn bondgenoten zich moeten neerleggen bij het kwaad, op verre plaatsen, waar wij weinig over weten en die we liefst helemaal niet zouden kennen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234