Maandag 14/06/2021

De grote verwachtingen van East End

Eerst zouden ze 2,5 miljard pond kosten, de Olympische Spelen. Maar vandaag staat de teller op 9,3 miljard pond (11,8 miljard euro). Veel van dat geld zit in East London, de wijk waar het Olympic Park zich bevindt. Besteed aan accomodatie, maar ook aan shopping en trendy en urbanisatie. Niet iedereen is daar gelukkig mee. 'Maar wie kritiek geeft, is een slechte patriot.'

k heb geen ticket. Wel een 50 inch-tv. Daarop zal ik de Spelen volgen. Net als in Peking." Lenny lacht niet. Lenny is niet het type dat met ernstige zaken lacht. Breedgeschouderd zit de man van 50 op een muurtje voor Lund Point, een van de drie typische jaren '60-blokken in Westham. Werkman- nen lopen in en uit, hij controleert. 'SECURITY', staat er op zijn fluo hesje. Die werkmannen zijn hier niet zomaar. Op het dak van dit bijna lege flatgebouw bouwt Al Jazeera een studio. Voor tijdens de Spelen, met uitzicht op de Spelen. Op Dennison Point, de naburige toren, doet BBC hetzelfde. "Die twee buildings staan op de plannen om afgebroken te worden", zegt Patricia Verhoestraete, Vlaamse gids in Londen. "Maar op verzoek van BBC en Al Jazeera hebben ze gewacht. Wellicht na de Spelen gaan ze tegen de grond."

Alles afgebroken

Welkom in Stratford Station, heeft Patricia iets eerder gezegd. Vanuit dat gloedvernieuwde metrostation hebben we de pijlen gevolgd, Olympic Park, je kunt niet missen. Zeker nu: je loopt hier nog alleen. Volgende week is dat anders. Honderdduizenden bezoekers worden met de metro naar deze kant van Londen gebracht, amper zeven minuten treinen vanuit St-Pancras. Naar het Olympic Park, waarvoor vijf jaar geleden nog de allereerste steen gelegd moest worden. In 2003 een droom, in 2005 de toewijzing, in 2007 een bouwput onder het motto: 'Dig Demolish Design'.

"De olympische site is 250 hectaren groot, het stond vol huizen en oude fabrieken, alles hebben ze afgebroken", zegt Patricia Verhoestraete, ooit voor de liefde naar Londen gekomen en hier gebleven. "Deze buurt was tot 1900 een deel van Essex, pas dan werd het Londen. Een landbouwstreek die in de 19de eeuw door de industriële revolutie compleet was veranderd."

We gaan op een brug staan, aan een reclamebord dat Hops, Maize, Barley, Water: Voilà, Stella Artois aanprijst, maar je kunt je er niks meer bij voorstellen. Je kijkt op het Olympisch Stadion, je kijkt op de ArcelorMittal Orbit van Anish Kapoor, je kijkt op het Aquatics Centre van architecte Zaha Hadid. Dat hier ooit honderden sporen samenstroomden, dat de Lea vervuild was, nog veel dieper ook de bodem volledig verrot was, dat mensen hier in stinkende armoede ziek werden en dat in de 20ste eeuw grauwe werkloosheid in deze buurt om zich heen greep... "En toch", zegt Patricia. "De site strekt zich uit over vijf gemeenten. Hackney zal wel de bekendste zijn, maar Newham bijvoorbeeld was de elfde armste gemeente van heel Engeland. De levensverwachting lag hier 6 procent lager dan elders in het land."

Dat de Olympic Bid deze kant van Londen uitkoos, speelde absoluut mee in de beslissing om de Spelen voor de derde keer naar deze stad te halen. Ze hadden geleeerd van Athene en Beijing, zegt men. En de Bid stond dus in het teken van één woord: stadsvernieuwing. Maar loopt u eerst een ander brugje weer over, vanuit Stratford, je komt dan naadloos in Westfield II terecht. Een shoppingcenter zoals je er niet veel ziet, maar waar je wel iedereen ziet: Nike, Boss, Prada, Armani, Jamie Oliver, Vans, Mac, John Lewis, Holiday Inn, Penguin... Ze zijn er allemaal. En McDonald's, of course. Helemaal boven, bij John Lewis, is een dakterras met verrekijkers voorzien. Dennis Edinburgh kijkt erdoor. Neen, hij werd hier niet geboren, "that happened in a London hospital", maar met zijn ouders kwam de nu 71-jarige wat dove man na de Tweede Wereldoorlog hier wonen. Waar hun huisje stond, kan hij niet meer perfect aanwijzen. De site als blinde kaart. "We hadden een deftig huisje", zegt hij eerst. "En het was fantastisch wonen. Allemaal arbeiderskinderen, we speelden, kwamen alleen naar huis als we honger hadden."

Tot rond 1965. "Toen werd er een nieuwe weg aangelegd, dwars door de wijk, huizen werd afgebroken en het werd onleefbaar. Vanaf toen werd dit een deprived area. Alleen arme werkloze mensen bleven er nog. Zielig." Charles Dickens haalde zijn pen hier boven. Jack the Ripper was van deze kant.

Vier fabrieken hebben de olympische bouwdrift overleefd, als iconen van de industriële tijd. Een ervan is Bryant & Co, een luciferfabriek waar in 1888 de beroemde 'Matchgirls Strike' plaatsvond, een door journaliste Annie Besant georganiseerde opstand tegen de uitbuiting van jonge werkneemsters. "Is een begrip in Engeland", zegt Patricia. "Dat kon niet weg." Een oude zalmstokerij werd dan weer steen per steen afgebroken en elders heropgebouwd. Beetje Bokrijk in East Londen. En zelfs een beetje zoals ze nu met het Olympic Park doen.

Want Londen kreeg deze Spelen ook hierom: "Het zouden de meest groene Spelen ooit moeten worden. Niet alleen hebben ze, na het slopen van de huizen, 1,25 miljoen ton grond weggehaald, zwaar vervuild met arsenicum en lood. Die grond is gereinigd en teruggebracht. Ze hebben ook nagedacht over wat er na die Spelen zou moeten gebeuren met de stadions."

En dan krijg je een ander verhaal dan in Athene. Twee voorbeelden: "De gloednieuwe basketbalarena wordt na de Spelen afgebroken en elders in Engeland weer opgebouwd. Londen heeft genoeg basketbaltempels. Alleen geen die groot genoeg was voor de Spelen. Maar nadien kunnen ze dat hier niet meer gebruiken, wel op een andere plek. Nog straffer is het gebouw waar de waterpolocompetitie zal plaatsvinden. Dat is volledig in plastic opgetrokken en wordt na afloop gewoon afgebroken. En het plastic gerecycleerd voor iets anders."

Nog één voorbeeld: buizen in het Olympisch Stadion werden gemaakt van metaal dat werd gerecupereerd uit de oude industriële site. "Maar er is meer. Er is een gigantisch Energy Centre gebouwd, dat alle stadions van stroom zal voorzien, maar ook de buurt rondom. En ook: na de Spelen willen ze de accomodatie inzetten voor de mensen die hier wonen. Veertig procent van hen is jonger dan 25. Het Aquatics Centre is zo gebouwd dat de bodem kan worden versteld om kleine kinderen zwemles te geven. Voor prijzen die ook elders in Londen gelden. De 2.800 appartementen in het atletendorp krijgen na afloop allemaal een keuken, ze worden verkocht, 35 procent ervan als sociale woningen."

Even tussendoor, maar het moet: dit hele evenement kost gigantisch veel geld. Bij de budgettering was sprake van 2,5 miljard pond. Nu rekent men op 9,3 miljard pond. 63 procent daarvan komt van de regering en van taxes. Van de Brit dus. Daar kwam natuurlijk kritiek op. Ian Sinclair, auteur van Ghost Milk: Calling Time on the Grand Project en zelf in Hackney wonend, is zeer scherp voor het verhaal van het Grote Project Dat Londen Nodig Had. "Omliggende wijken zullen meer ontevreden burgers hebben nadat het circus de stad verlaten heeft", liet hij in een interview met de Nederlandse de Volkskrant noteren. "Het merendeel van de opbrengst gaat naar bureaucraten, cultuurbobo's, overzeese projectontwikkelaars en multinationals."

Extra doorn in het oog is de Toren. Met Hoofdletter. Net voor het Olympisch Stadion is hij de blikvanger, de droom van de excentrieke burgemeester Boris Johnson. Een landmark van de vernieuwing. Een opvallende constructie van kunstenaar Anish Kapoor. En zeer duur. Het verhaal gaat dat Johnson, tijdens zijn zoektocht naar de 25 miljoen euro die dit project moest kosten, op het World Economic Forum in Davos in de vestiaire Lakshmi Mittal tegen het lijf liep. Vijf minuten. Het klikte. En Mittal legde snel 20 miljoen euro op tafel, staal is dan ook zijn business. "Enige voorwaarde was de naam van het gebouw. Dat heet nu ArcelorMittal Orbit."

De VISA-wijk

"Time will tell." Zegt Lenny, de securityman aan Lund Point. Hij mag ons niet binnenlaten. Alleen in zijn hoofd laat hij ons toe. Zijn herinneringen: als kind woonde en speelde Lenny in deze wijken. "In de jaren 60 was het dik oké", zegt hij. "Je kon je deur openlaten, geen hond zou eraan denken binnen te komen. Maar eind de jaren 70, begin de jaren 80 veranderde alles. Er kwamen veel migranten voor jobs die niemand wilde doen."

It was a shame to see, zal hij later zeggen, en vooral: "Ik vind het dus wel een goed idee dat de Olympics naar hier komen. Dit stuk van Newham wordt wellicht later nog een universitaire campus, en de site wordt verder ontwikkeld tot een stadspark. Daar kan niemand tegen zijn."

Dat park heeft al een naam: het Queen Elizabeth Olympic Park. Worden 2.000 bomen in gepland, het noordelijke deel wordt een landscape garden, in het zuidelijke deel komen weer winkels en cafés. Druk en commercieel. Hip en trendy. Nog zo'n term die dan valt, is: community building. Maar, schreef The Observer-journalist Rowan Moore in een opiniebijdrage: "The sense of community is for Visa cardholders only."

En in een kantoortje van Homegain UK, een immobiliënkantoor aan de rand van Stratford, zegt verkoper Osama Hassan: "We hopen dat deze buurt ooit trendy wordt, natuurlijk. Maar nu is ze dat nog niet. De huisjes die wij nu verkopen of verhuren, zijn klein. Daar komen nu nog geen buitenlanders op af. Wat er na de Olympische Spelen zal gebeuren? Geen idee. Het kan. Nog eens: we hopen het."

'Londen very branché

We komen straks terug naar de buurt van Stratford, maar om een idee te hebben hoe het zou kunnen worden, pakken we de metro naar Brick Lane. Ooit huisde hier de Old Truman Brewery, aan het einde van een straat en in een buurt waar je de East London Mosque passeert, waar 'Simcards for Saudi Arabia' worden gesleten en Pakistaanse baarden bananen verkopen. Tot je Starbucks ziet. Een Art Gallery. En een jongen met geelgeverfd haar. Hier kun je espresso drinken, een gebakje op basis van gemberwortel proeven, hier moet je opletten dat je niet geschept wordt door een hippe fixed gear girl, dit is 'Londen very branché'. Maar niet nieuw: zestien jaar geleden al kwamen in totaal tweehonderd cafés, bars, restaurants en winkels in deze oude brouwerij huizen. En hip Londen vond z'n weg.

En dan sta je weer aan Carpenter's Road, aan het café dat Carpenter's Arms heet en waar Tom McDonald een pint drinkt die door Seamus Clark getapt is. Het einde van de straat eindigt op een hek. Daar zal tijdens de Olympische Spelen geen doorkomen aan zijn. Olympische passage en dus een graantje meepikkend? No way. McDonald werkte twee jaar als arbeider in het Aquatics Centre. "Mooi", zegt hij. "Maar dit wordt onze nieuwe Millennium Dome. Een nieuwe white elephant, een nutteloos werk. Na de Spelen, allez neem de Paralympics er nog bij, dan wordt dit hier een Red Light District. Mensen die hier wonen kunnen zich de prijzen in dat shoppingcenter niet veroorloven. En we zullen moeten blijven afbetalen.Zeven miljard pond (9 miljard euro) boven budget? Boris (Johnson, RVP) kan allicht goed zijn haar kammen, maar een budget beheren...?"

Nog kwader is cafébaas Seamus. Zijn pinten kosten 3 pond (3,80 euro), "wat verderop zullen ze 5 pond (6,30 euro) kosten, maar ze sloten de weg af en niemand raakt hier. En na vier weken is iedereen weer weg."

'We moeten weg'

Dat de Spelen jobs creëren in de buurt, wordt toch gezegd. 33.000 in de constructie van de olympische site, het getal van 18.000 duurzame jobs valt als het over onder meer het gloednieuwe Westfield Shopping Centre gaat, de hotels in de buurt, de nieuwe bedrijven die (zoals bij de Old Truman Brewery gebeurde) naar deze buurt zullen trekken. "33.000?", vraagt Clark. "Ik ken iedereen in deze buurt. Hooguit vijf of tien mensen vonden werk in de bouw van de site. Tachtig procent van die jobs gingen naar goedkope Polen. In 2005 was ik blij dat de Spelen kwamen. Nu mogen ze zo snel mogelijk voorbij zijn."

En dan spreken we de kwaadste. We noemen hem William Robbins, maar zo heet hij niet echt. Het logo op zijn T-shirt zegt waarom die fictieve naam: hij werkt voor de Londense metro. Maar ook woont hij al zijn hele leven in Wilmer Lea Close en is hij bang dat hij hier ooit weg moet. "Op de plaats van mijn huisje kunnen ze 32 flats voor studenten bouwen", zegt hij. "En dat willen ze doen, want ze willen hier dus een campus van de universiteit oprichten. Alleen: ze gaan mij nooit vergoeden in verhouding tot die 32 appartementen. En vooral? Waarom moet dit weg? Zet deze huizen in de countryside en je hebt een fantastisch dorp. Gentrification? Wat hier gebeurt, is net hetzelfde als wat ze in Beijing deden. Alleen gebruikten ze daar bulldozers om huizen weg te ruimen en mensen weg te jagen. Hier zullen ze de wet aanpassen. Maar het resultaat zal hetzelfde zijn: wij moeten weg. Voor een beetje geld. Maar met dat geld kunnen wij nooit elders een deftig huis kopen."

William raast. Hij klaagt dat Engelse kranten geen aandacht aan de klachten van de mensen besteden. "Wie kritiek geeft, is een slechte patriot. Omdat de Spelen goed móéten zijn." Hij klaagt dat hij al vijf jaar onder het bouwstof wordt bedolven, slecht slaapt van het lawaai van de machines, sinds maanden ook door de lichtpollutie rond het stadion én van de voortdurend overvliegende helikopters. En hij zal niét gaan kijken. "Het minste wat men had kunnen doen, is de buurtbewoners aan wat tickets helpen. Maar je kunt ze makkelijker vinden op Duitse websites dan hier. Resultaat: wij hebben er geen. We zitten op vijftig meter van het stadion, maar we zullen op tv moeten kijken."

Een prachtige gloed schuift vanavond over Stratford, je moet niet zo poëtisch zijn om je af te vragen wat er van dit stuk van East End zal worden. Toch, even, Charles Dickens: "The whole difference between construction and creation is exactly this: that a thing constructed can only be loved after it is constructed; but a thing created is loved before it exists." Zijn Great Expectations zijn wereldberoemd. Maar wat zijn hier de Grote Verwachtingen? Patricia Verhoestraete heeft het gezegd: "De lokale bevolking zal de winnaar zijn. Mensen die geen toekomst hadden, werken plots aan de receptie van een hotel of in een winkel."

'Laat maar komen!'

Dat doen Sunil en Sonal Maisuria niet, ze hadden allebei al werk. Hij als rij-instructeur in Barking, nog zo'n deeltje van East Londen. Zij zit in de HR-consultancy. In de Starbucks van Westfield vertellen ze over hoe lucky ze zijn. "Acht jaar geleden kochten we een appartement voor 130.000 pond (165.000 euro). Wellicht is het vandaag 200.000 pond (250.000 euro) waard. En dat in een buurt die aan het verslechteren was. Zelfs Barking ging erop achteruit."

Met de komst van de Spelen is dat volgens hen veranderd. Er is een park gecreëerd, ze wonen vlakbij de grootste gymnastiekzaal van Europa, ze zien de nieuwe facilicities graag komen. "Ik benhet er niet mee eens dat wij als belastingbetaler zoveel extra moeten ophoesten voor die Spelen", zegt Sunil. "Maar verder... Hoedje af."

Sonal is zelf Canadese van geboorte. Uit Vancouver nog wel, stad die twee jaar terug de Winterspelen organiseerde. "Zij deden dat efficiënter dan de Britten, het werd ginder ook een big party. Canadezen zijn meer openminded dan de Britten. Maar kom. We moeten er niet over klagen. Voor ons is het toch fantastisch."

Ook zij hebben geen tickets. Ook voor hen wordt het televisie. Hij met een Britse vlag, zij met een Canadese.

Met dank aan Frank Jacobs en gids Patricia Verhoestraete. Meer info: www.officiallondonguides.com en via patricia@officiallondonguides.com.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234