Maandag 27/06/2022

De grote stoelendans der ambtenaren

De ambtenaar: 'Men heeft de artificiële urgentie van dat Internationaal Pers Centrum aangegrepen voor een nooit eerder geziene uitverkoop van overheidsgebouwen'

Op 1 juli, bij de start van het Belgisch EU-voorzitterschap moet het Internationaal Pers Centrum de deuren openen. Zoals het er nu naar uitziet, is het IPC pas klaar bij het einde van dat voorzitterschap, eind dit jaar. Inmiddels kwam wel een miljarden kostende stoelendans onder ambtenaren op gang. Zij zaten in de weg. Een Belgisch verhaal door Douglas De Coninck.

U kent journalisten. Of niet. Wij wel. Journalisten klagen altijd. Niets kan in onze ogen goed of een beetje deugdelijk georganiseerd zijn. Alles is een foute boel, zeker wanneer we in een vreemde stad, voortgestuwd door onredelijke deadlines, op zoek moeten naar briefings, stopcontacten en telefoonstekkers. Gsm en laptop hebben veel veranderd, dat is waar, maar klagen zullen we.

Ons verhaal begint, zoals wel vaker, bij een studie. Die is eind 1999 door minister van Buitenlandse Zaken Louis Michel (PRL) besteld bij Deloitte/Touch. De consultant heeft onder 700 buitenlandse journalisten in Brussel een peiling uitgevoerd. Wat blijkt? 78,8 procent onder hen is 'ontevreden' over het bestaande Internationaal Pers Centrum.

Het IPC, vlakbij de Berlaymont, is een plek waar constant persconferenties worden georganiseerd. Veel buitenlandse media hebben hier hun Brussels office. Behalve die keer toen de uitbater van de bar met een smak geld aan de haal ging, is er nooit over geklaagd. Dachten wij. Nu zegt Deloitte/Touch: "86,6 procent van de ondervraagden is van mening dat er in Brussel dringend nood is aan een goed uitgerust en correct werkend internationaal perscentrum."

Het is onder meer deze wetenswaardigheid die het hem doet, wanneer de ministerraad op 21 juli 2000 haar goedkeuring geeft aan een voorstel van premier Verhofstadt en de ministers Daems en Michel om met het oog op het Belgische voorzitterschap van de Europese Unie in Brussel een nieuw IPC in te richten. Dat moet er komen in blok C van de Résidence Palace, Wetstraat 155. Er is wel haast mee gemoeid. Het voorzitterschap, dat zes maanden duurt, begint op 1 juli 2001. Maar het imago van België mag wat kosten. "Brussel herbergt meer buitenlandse correspondenten dan Washington", argumenteert Verhofstadt. "Zij berichten enkel over België bij een ramp of een tragedie. Wij willen ook de positieve kanten tonen."

De Résidence Palace behoort onmiskenbaar tot die positievere kanten. Het is een parel van art deco, ideaal gelegen ook, in het hart van de Brusselse Europawijk. Het gebouw kwam na de oorlog in handen van de staat, die het volstouwde met overheidsdiensten. Dat liet sporen na. En stof. De plannen voorzien nu hightechconferentiezalen, werkzalen, tv-studio's, nieuwe bekabeling en het overdekken van de patio. In een sfeer van 'als iedereen meedoet' gaat het project van start. Verhofstadt vertrouwt de leiding toe aan zijn woordvoerster, Mieke Candaele.

Al op 14 juli laat de Inspectie van Financiën (IF) in een nota aan minister van Overheidsbedrijven Rik Daems (VLD) weten dat ze haar twijfels heeft over zijn realiteitszin, en niet alleen omdat er nog niet eens een bouwvergunning in het vooruitzicht is. Inspecteur Leo Pauwels heeft een lijstje gemaakt van alle diensten die nog in blok C van de Résidence resideren: een deel van het ministerie van Ambtenarenzaken, de Regie der Gebouwen, Verkeerswezen en het Centrum voor Gelijke Kansen. Samen: 453 ambtenaren. Niet elke dienst is makkelijk te verhuizen. Ook de dienst nummerplaten zit daar, met al zijn machines, archieven en computers. De IF-nota: "Het IPC moet operationeel zijn voor 1 juli 2001. De aanpassingswerken moeten starten op 1 oktober (...). Die timing niet realistisch, tenzij men de Regie verplicht dringende procedures inzake overheidsopdrachten op te starten. En dan nog..."

Dringende procedures? Minister Daems is van plan om artikel 17§2,1,c) van de wet op de Overheidsopdrachten in te roepen. Dat artikel laat toe om in 'dringende' situaties volgens een supersnelle procedure contracten af te sluiten met aannemers. Maar, zegt de IF: "Dit strookt in geen geval met de interpretatie van dat artikel in de rechtspraak van de Raad van State en van het Europees Hof van Justitie. De dringendheid van art. 17§2,1,c) is bedoeld voor echte overmachtgevallen, zoals natuurrampen, faillissementen, etc..."

Isabelle Pauthier is directrice van het Atelier de Recherche et d'Action Urbaine (Arau), de waakhond van het Brusselse vastgoedpatrimonium: "Dat vroegen wij ons ook af. Gaat de regering het risico lopen op zware boetes van zich benadeeld voelende aannemers? Dan zou dit wel eens een héél dure grap kunnen worden. Voor een rechtbank maakt ze met haar stelling dat België 'plots' voorzitter werd van de EU wordt geen schijn van een kans. Dat wist men al járen."

Inspecteur Pauwels heeft even de moeite genomen om de studie van Deloitte/Touch tegen het licht te houden. Hij stelt vast dat 581 journalisten de vragenlijst hebben ingevuld en er slechts een honderdtal 'exploiteerbare antwoorden' werden verstrekt. En die zijn bij nader inzien helemaal niet zo negatief: "94,7 procent stelt tevreden te zijn met de huidige locatie." Hoe kon de consultant dan besluiten dat 78,8 procent ontevreden is? De IF vond een document terug van de International Press Club. De club, zo blijkt, klaagt over "een gebrek aan kantoor- en parkingruimte" in het bestaande IPC. Hiermee is Deloitte/Touch blijkbaar aan het extrapoleren gegaan. Wat de club doet, is niet meteen duidelijk. "Ik heb er al van gehoord, maar zou u niet kunnen zeggen wie daar de contactpersoon is of zo", zegt Enrico Brivio, voorzitter van de Association de Presse Internationale (API), een van gesprekspartners van de regering voor het nieuwe IPC (1).

Een van de diensten die uit de Résidence weg moet, is dus de Regie der Gebouwen. Diezelfde Regie is belast met "het transformeren en herinrichten van het gebouw" voor de komst van het IPC. En met "het zonder verwijl uitwerken van een oplossing voor het herhuisvesten van diensten" en voor "de problematiek van het restaurant en het theater".

Ambtenaar van de Regie: "Problematiek is wel het juiste woord. In de eerste plannen wilde men het theater te verbouwen tot een conferentiezaal. Wel, dat gáát niet. Mag niet. Dat theater is een beschermd monument, in concessie gegeven aan de Franse Gemeenschap, die men stomweg buiten de gesprekken hield. We hebben dat gezegd op een vergadering. De reactie was: 'Jullie werken tegen omdat jullie niet weg willen.' Er is hier een soort raison d'état in het spel. Alleen hoera roepen, is toegelaten."

Isabelle Pauthier (Arau): "Eind vorig jaar besloot men om het theater voorlopig te behouden. En ook het historische zwembad, dat men eerst zou inkapselen in een 'fitnessruimte voor journalisten'. En ik die altijd dacht dat journalisten weinig vrije tijd hebben (lacht). Dat zwembad wordt nu gebruikt door het Brusselse stadsonderwijs. Het wordt drummen daar, als die leerkrachten de kinderen tussen de camerawagens van CNN naar het zwembad moeten loodsen."

Het meest urgente probleem blijft: de ambtenaren die nog in blok C zitten. Eerst is sprake van 71 mensen die moeten verhuizen, later worden er dat 453. En wanneer Daems op 10 november naar de ministerraad trekt met een voorstel om nieuwe kantoren te gaan huren, zijn het er 927. Oorzaak? De minister wil nu ook van blok A af. Daar zit Ambtenarenzaken. In de nota voor de ministerraad lezen we: "Er is een vraag van de Europese Raad om blok A te verwerven met het oog op uitbreiding van haar diensten: het herbergen van de diensten van de heer Solana." Daems noemt een cijfer over wat Europa wil betalen voor blok A: 3 miljard frank. Met dat geld kunnen het IPC én nieuwe huurcontracten worden gefinancierd. Fijne deal, of niet?

Javier Solana leidt het Europees Buitenland- en Veiligheidsbeleid en heeft zijn kantoor in het Justius Lipsius-gebouw, naast de Résidence Palace. Hij voelt zich daar niet meer veilig, sinds hij merkte dat Jan en alleman dat gebouw in en uit kan. Solana wil iets nieuws "waar het veiligheidssysteem van nul kan worden opgebouwd" (2).

Onze ambtenaar: "Als Solana in blok A komt zitten, dan eet ik mijn schoen op. Het hypermoderne Justius Lipsius-gebouw zou onveilig zijn, maar hij zou wel tussen de journalisten en zwemmende kinderen gaan zitten? Je kunt blok A niet afgrendelen. Alles is via gangen en deuren met elkaar verbonden."

Ook IF-inspecteur Leo Pauwels heeft zijn twijfels, zo blijkt uit zijn met een onderlijnd 'negatief advies' eindigende nota van 12 december: "Er bestaat vooralsnog geen enkele zekerheid over de realisatie van de inkomsten. Het gonst van de geruchten over de interesse van publieke (lees: Solana, ddc) en private derden voor blok A van de Résidence. Dossierstukken zijn niet voorhanden." De inspecteur heeft nog andere opmerkingen: "De stelling dat Ambtenarenzaken moét (?) verhuizen uit blok A is geen gevolg van de IPC-beslissing, maar wel van een impliciete beslissing om de volledige Résidence, en niet alleen blok C, af te stoten (...). De behoefte groeit in een merkwaardig tempo."

Maar nu hij begonnen is, lijkt Daems bevangen door verhuiswoede. Centralisatie, het Copernicusplan, ICT... elk paars-groen idee geeft aanleiding tot een behoefte aan nieuwe, op de vastgoedmarkt te huren, kantoorruimten. De minister heeft twee huurpanden op het oog: het Axa-gebouw aan de Gulden Vlieslaan (257 miljoen frank per jaar) en een pand in de Wetstraat. Inspecteur Pauwels heeft echter alles nog eens nagerekend. Volgens hem worden niet 927 ambtenaren getroffen, maar 812. Hij heeft ook moeite met de uit het niets opgedoken stelling dat er voor één op de vier een privé-parking moet worden gehuurd ("het beleid van de overheid focust op een groter gebruik van de fiets en het openbaar vervoer") en met de ruimten die het Daems denkt nodig te hebben voor archiefkasten (3). Tegenwoordig bestaan er computers, stelt de IF. Conclusie: "De voorgestelde inhuring bedraagt 37.268 m2, zowat 12.900 m2 te veel."

In zijn nota's zal de inspecteur hierna consequent de term 'de nutteloze fase' bezigen, wanneer hij het heeft over het verhuisplan. Maar hoeveel bezwaren de IF ook aantekent, het lijstje wordt alleen langer. Er is nu ook nood aan verse ruimte voor Verkeerswezen,Justitie,Economische Zaken, Leefmilieu, Buitenlandse Zaken en Arbeid en Werkgelegenheid.

Onze ambtenaar: "Men heeft de artificiële urgentie van dat IPC aangegrepen voor een nooit eerder geziene uitverkoop van overheidspatrimonium."

De Regie der Gebouwen beheert, verspreid over heel België, 1.875 kantoorgebouwen. Die zijn goed voor een patrimoniale waarde van 164 miljard frank. Niets niks. Goed onderhouden zijn die panden niet. Doordat ze in de jaren tachtig en negentig een makkelijk slachtoffer was op besparingsronden, zag de Regie zich verplicht een kwart minder aan onderhoud te besteden dan de privé-sector. Dan kun je twee dingen doen. De Regie meer middelen geven, of iets anders.

Op 11 oktober trekt Daems naar het kernkabinet met een plan tot 'modernisering van de Regie der Gebouwen'. Weer is het IPC de aanleiding. Vertrekkend bij blok A wil Daems tegen 2005 meer dan een kwart van het overheidspatrimonium 'in de markt brengen', zodat de Regie zich kan toeleggen op het onderhoud van wat overblijft. Opbrengst: 48 miljard. In 2001 alleen zou er voor 12 miljard worden verkocht (4). 48 miljard frank cash voor de schatkist. Dat is leuk, zeker nu er steeds meer twijfels rijzen of de verkoop van vergunningen voor UMTS-technologie (mobiele telefonie) werkelijk 40 à 60 miljard zullen opbrengen, zoals Daems verhoopt(e).

Onze ambtenaar: "Gooi in Brussel voor twaalf miljard kantoren op de markt en de markt implodeert."

Ook de IF is not convinced: "Onnaspeurbare geruchten over opbrengsten zijn er genoeg. Effectieve ramingen of prijsbiedingen schitteren door afwezigheid." Volgens de IF zal de grote uitverkoop uitdraaien op groot verlies. Daems wil gaan huren, met contracten van 18 tot 27 jaar. De IF-nota, 12 december: "Een huurcontract op lange termijn is steeds duurder dan het verwerven of het behoud van eigendommen, nu men (...) ook de winstmarges van verhuurders-immobiliënmaatschappijen jaarlijks zal moeten financieren."

Is er vandaag eigenlijk nog wel reden tot haast?

Isabelle Pauthier (Arau): "Ik kijk op mijn kalender en zie: 26 januari 2001. Over vijf maanden en vier dagen begint het EU-voorzitterschap. Er is nog niet eens een bouwvergunning. Alle ambtenaren in de Résidence zitten daar vandaag nog."

Volgens de laatste nieuwsbrief van de API zullen "de eerste burelen beschikbaar zijn vanaf 2002". Maar, zegt voorzitter Brivio: "Dan hebben we het alleen over de hogergelegen verdiepingen. Voor zover wij weten, blijft 1 juli de streefdatum voor de benedenverdieping. Maandag hebben wij daar een vergadering over met mensen van de Belgische regering. Als zou blijken dat 1 juli niet haalbaar is, dan is dat geen ramp. Dat IPC zal er toch moeten komen. Sinds Nice weten we dat alle EU-toppen straks in Brussel zullen plaatsvinden."

Elke Jeurissen, woordvoerster van minister Daems: "De mensen van Ambtenaren vertrekken al op 1 februari. Ze zijn trouwens nu al aan het verhuizen. Ook het kabinet van minister Van den Bossche is aan het verhuizen."

Maar die zaten in blok A. Het IPC komt in blok C.

"Ja, maar blok A moet toch worden verkocht. En ook de ambtenaren in blok C vertrekken weldra. De ministerraad heeft de verhuizingen op 22 december toch goedgekeurd."

Hoe zeker zijn jullie van die 3 miljard?

"Dat is een eerste raming, na een schatting van het Aankoopcomité van de Regie. Op grond daarvan is dat bedrag ingeschreven op de begroting. Er volgt nu nog een tweede schatting, door de nv Sopima."

Is er al een bouwvergunning voor het IPC?

"Daar is men mee bezig. Dat zou al voor de komende dagen moeten zijn."

Is 1 juli dan nog haalbaar?

"Dat zou u beter aan de mensen van het IPC vragen." (6)

Onze ambtenaar: "Volgens onze berekeningen kan het IPC in het meest optimistische scenario de deuren openen in december."

Enkele dagen voor het aflopen van het EU-voorzitterschap?

"Of daarna, want december is een zeer krappe, en eigenlijk totaal onrealistische timing."

Grappig!

"Wel mijnheer, wij vinden dat hier helemaal niet grappig."

(1) Een nota waarmee het IPC op 1 december 2000 wordt toegelicht aan de regering vermeldt alle contacten met vertegenwoordigers van de internationale media. De International Press Club komt daar niet in voor.

(2) De Morgen, 17 februari 2000.

(3) Deze opmerkingen komen uit nota IF-LP-2000-359 van 4 oktober 2000.

(4) Het te gelde maken van de gebouwen moet gebeuren via Sopima, een in 1996 door de overheid opgerichte nv die nu al voor 8 à 9 miljard frank overheidsgebouwen beheert. Sopima moet op naar de beurs.

(6) IPC-projectleider Mieke Candaele kon niet worden bereikt

voor commentaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234