Dinsdag 04/08/2020

De grote onbekende op het conclaaf is de zandman

Charles-Ferdinand Nothomb dook in zee tijdens een conclaaf, Jean Gol overleefde op pickles en Magda Aelvoet deed het vorige zondag met Seranoham. Wakker blijven in de Wetstraat vergt meer dan overlevingstactiek alleen. 'Goed mogelijk dat ze al slapend praatten', weet slaapprofessor Raymond Cluydts. Marc Eyskens vindt dan weer dat de ministers die het maandag na dertig uur vergaderen eens raakten over de regeringsverklaring niet mogen klagen: 'Mijn vader viel in 1960 na drie weken vergaderen op de grond.' Hoe houdt een minister zichzelf wakker tijdens een conclaaf?

ANNE DE GRAAF

De dotatie, met inbegrip van de indexering... Bijkomende middelen voor 35 procent toegekend volgens de verdeelsleutel voor de overdracht van.... en voor 65 procent volgens de verdeelsleutel voor de BTW-dotatie....

Magda Aelvoet geeft het toe: ze knikkebolde even, maar puurde energie uit een Seranoham die iemand van de top van Biarritz meebracht. Eten om wakker te blijven is een traditie in de Wetstraat. Jean-Luc Dehaene had zijn favoriete Italiaanse traiteur, Wilfried Martens liet taarten aanrukken als hij het kwaad kreeg rond elven en wijlen justitieminister Jean Gol stuurde gewoon de bode om broodjes. Filet américain met Piccadillies - zijn vrije interpretatie van gehakt met pickels.

Er is meer nodig dan voedsel alleen om wakker te blijven. Slaapdeskundige professor doctor Raymond Cluydts van de Vrije Universiteit Brussel ondervond dat zelfs de beste wakkerblijvers moeilijkheden krijgen tussen twee en vier uur, zowel 's ochtends als 's namiddags.

Cluydts was zeer geboeid door het Lambermont-conclaaf: "Het zou kunnen dat de onderhandelaars periodes van microslaap hebben meegemaakt. Dat zijn momenten waarop de hersenactiviteit afneemt, de oogleden minder frequent knipperen en de ogen wegdraaien. Tot twintig seconden duurt zo'n microslaap. Het is mogelijk dat mensen dan doorpraten of de ogen openhouden. Nadien weten ze meestal niet meer wat er gebeurd is."

Toen het zondagnacht werd en duidelijk werd dat het einde nog lang niet in zicht was, stelde premier Guy Verhofstadt voor: "Wie wil, mag naar boven gaan." Iedereen bleef zitten. Geen van de zestien vergaderaars voelde er wat voor om een van de bedden in de ambtswoning van de premier in de Lambermontstraat op te zoeken.

Rond de tafel zaten de zestien leden van het kernkabinet, aangevuld - niet de hele tijd - met zeven vertegenwoordigers van de regionale regeringen en twee covoorzitters. Dertig uur lang palaverden ze over belastingverlaging, de staatshervorming, de mobiliteit en het Zilverfonds. Het conclaaf begon zaterdagavond om 19.30 uur in conclaaf. De echte werkzaamheden startten zondag om 22.00 uur. Witte rook kwam er maandagochtend.

Steve Stevaert herinnert zich dat hij "even ging liggen" in een zetel. "Je zit niet, je ligt niet, maar, enfin, je bent efkes weg. En je blijft op je quivive, door het heen en weer lopen van de anderen en door het geroezemoes." Ook Aelvoet kreeg bezoek van de zandman. "Je moet je echt niet voorstellen dat we daar op mekaar zitten. Er zijn genoeg plaatsen waar het donker is en je even kunt soezen."

Slaapdeskundige Cluydts juicht de hazenslaapjes toe. Assertiviteitstesten leerden hem dat proefpersonen na korte momenten van rust beter functioneren. "Mensen die te weinig slapen, doen er goed aan de rustpauzes te verdelen in verschillende periodes." De echte deskundigen worden vanzelf wakker, nog voor de zogenaamde REM-fase (rapid eye movement, adg) intreedt, de echte diepe slaap. Een van de grote specialisten, weet Cluydts, was Salvador Dali. "Die sliep met een lepel in zijn hand. Als hij die op de tegels hoorde vallen, was het tijd om op op te staan. Zijn hand had losgelaten, hij was ontspannen. Hij stond aan de drempel van het REM-moment."

Charles-Ferdinand Nothomb had geen lepel nodig. Ooggetuigen zagen de minister van Binnenlandse Zaken tijdens topoverleg in Oostduinkerke ooit door de branding waden. Het was november en ijskoud. "Monsieur Nothomb se rafraîchit", zeiden zijn medewerkers. Nothomb geloofde in de heilzame kracht van water, net als senator-huisarts Patrik Vankrunkelsven. "Ze zouden meer douches in de Wetstraat moeten installeren", vindt hij.

Vankrunkelsven glipte zondag er tussen de bedrijven vantussen voor een verkwikkende douche, thuis. "Een nieuw mens was ik."

"Koud water werkt alarmerend, warm relaxerend", beaamt professor Cluydts. "Maar wakker blijven vergt ook een genetische aanleg. Mensen die van nature weinig slaap nodig hebben, schoppen het ver in de samenleving. Ze zijn extravert, uiten zich overdag en slapen als ze moeten slapen. De introverte mens woelt in bed, hij blijft tobben. In grote bedrijven als IBM en Sony staan mensen aan de top die genoeg hebben aan vier uur nachtrust. Anders houd je het op zo'n positie ook niet uit. Churchill had bijvoorbeeld maar drie uur slaap nodig, net als Thatcher, of Napoleon."

Ook de Belgische politiek kende enkele legendarische kortslapers, zoals Paul Vanden Boeynants, die na zijn politieke loopbaan uitlegde dat hij dankzij zijn mini-microslaapje ("één minuut de ogen sluiten") meer dan één conclaaf naar zijn hand kon zetten. Een van de huidige kampioenen is Hervé Hasquin, minister-president van de Franse gemeenschap. Superman Hasquin blijkt zelfs sterker dan de voormalige VN-voorzitter, Boutros Boutros-Ghali, die zijn woordvoerster Sylvie Van Den Wildenberg tijdens een vorige baan bezig zag. "Een natuurwonder, Hasquin. Slaapt vier uur. Staat om vier uur op en rijdt dan op zijn dooie gemak van Charleroi naar Brussel. Heeft de kranten gelezen voor de persdienst eraan kan beginnen. Hasquin klopt iedereen. Als hij een nachtje doorvergadert zoals zondag, scheert hij zich niet en gaat hij daarna rechtstreeks naar zijn kabinet. 'Faut que je tienne. Faut que je tienne', hoor je hem dan murmelen."

Aan Vlaamse kant staat ook minister van Ambtenarenzaken Luc Van den Bossche altijd zijn mannetje. Hij vergaderde ooit 72 uur aan een stuk door toen de sanering van de financiën van de Stad Antwerpen aan de orde was. Van den Bossche maakte ooit wel eens misbruik van zijn gave, zo gaf hij deze week na afloop van het Lambermont-conclaaf openlijk toe. Maar als hij slaapt, dan slaapt hij heel diep: "Ooit brandde het huis tegenover me af en ik was de enige die de sirenes niet hoorde. Ik nam een bad, en kon aan mijn dag beginnen."

Toch was de triatlonzitting van zondag een kleintje vergeleken bij wat zich vroeger in de Lambermontstraat afspeelde. "Barbaars", zo herinnert zich Lou De Clerck, woordvoerder van premier Wilfried Martens van 1979 tot 1985. "De selectie van politici duurde langer dan nu met die rist bekende Vlamingen. Om aan de top te raken, moest je langzaam opklimmen. Daar ging een jarenlange afvallingskoers aan vooraf. Wie de sterkste politieke microbe in zich had, bleef over. Om het Egmontakkoord te bereiken, vergaderden ze zeven weken aan een stuk. Andere lange marathons waren de vergadersessie over de kernraketten in 1979, of over het sociaal-economisch herstelbeleid gekoppeld aan de devaluatie van de Belgische frank. Politici hapten toen als vissen naar lucht op een dakterrasje, boven de Wetstraat. Op een hete zomer in Hertoginnendal hebben ze ooit de tafels buiten gezet in het gazon."

Minister van Staat en kamerlid Marc Eyskens is al helemaal niet onder de indruk van de lange zitting van zondag. "Dat was geen marathon." Toen zijn vader Gaston premier was, bleven de vergaderaars drie weken vergaderen. Non-stop. "Ten tijde van de eenheidswet in '60 was dat. Mijn vader had amper de tijd om naar het toilet te gaan. Uiteindelijk is hij eens uit de bank gevallen, op de grond. De zaaldokter belde de ziekenwagen. Een hartaanval, dachten ze. Hij sliep gewoon."

Oud-premier Jean-Luc Dehaene bracht boerenverstand op de vergadertafel in hotel Lambermont. Dehaene verbande de drank, zorgde voor gulle porties eten, sloot de gordijnen rond middernacht en vertrok dan naar Célie in Vilvoorde met de historische woorden: "Mannekes, morgen verder, mè ne frisse kop."

Het gevoel haalde het op het verstand: Verhofstadt voerde de drank weer in. Mieke Vogels en Stevaert dronken zondag, ook al is dat volgens slaapdeskundigen "moordend". Wijlen PS-topman André Cools teerde dan weer op FGTB'kes, een brouwsel van Campari, gin en wat tabasco. Een drinkbare afgeleide van de Vlaamse ACOD. "Nachtenlang hield hij stand", herinnert zich gewezen Martens-woordvoerder Lou de Clerck.

"Sommigen haalden er kracht uit", weet Eyskens. "Ze 'verdwenen' even naar de dranktafel. Ik herinner me een onderhandelaar die 'rode kop' genoemd werd vanwege zijn drankprobleem. Op zekere dag was de 'rode kop' in slaap gevallen, iemand had zijn schoenen uitgetrokken. Het halfrond gaf stiekem het paar schoenen door, tot het verdween. Natuurlijk vroeg iemand hem toen naar het spreekgestoelte te komen. De 'rode kop' stond op zijn kousen, maar hij heeft het wel gedaan."

'Wakker blijven vergt vooral een genetische aanleg. Mensen die van nature weinig slaap nodig hebben, schoppen het ver in de samenleving'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234