Dinsdag 26/01/2021

De grote cijferzwendel over België

Al twee jaar lang duiken in de media om de haverklap nieuwe studies op die tonen hoe het nu eindelijk wetenschappelijk is bewezen: Walen zijn vuile profiteurs, Vlamingen zijn superieur, en de enige oplossing voor al onze problemen is een splitsing van het land. Al die rapporten dragen de hoofding ‘Vives, onafhankelijke economische denktank’, verbonden aan de eerbiedwaardige KU Leuven. Exclusief: de grote cijfermanipulatie door N-VA en Vlaams Belang. door Douglas De Coninck

Vlaamse kinderen zijn slimmer dan Franstalige. Volgens een op 25 februari van dit jaar door het interfacultaire onderzoekscentrum Vives (KU Leuven) voorgestelde studie is dat wetenschappelijk te staven. Het zijn niet zozeer de Vlaamse genen die onze kinderen slimmer maken, het ligt aan zij die in Vlaanderen scholen besturen. Het komt, zegt Vives, doordat “de beslissingsbevoegdheid van het schoolhoofd en het onderwijzend personeel, die veel groter is in de Vlaamse Gemeenschap, een belangrijke factor is ter verklaring van de verschillen in onderwijsprestaties”. Wij Vlamingen, wij zijn nu eenmaal een superieur volk als het eropaan komt tegen anderen te zeggen hoe ze het moeten doen.

De verdeling van de Belgische staatsschuld, 345,7 miljard euro, is poepsimpel. Dat blijkt uit een op 25 augustus voorgestelde beleidspaper van wetenschappers Dirk Heremans en Annelore Van Hecke getiteld ‘Nood aan regionalisering van de staatsschuld in de staatshervorming’. “Een verregaande schulddeelname en schuldautonomie van de deelstaten zou een goede zaak zijn,” zo betoogde professor Heremans, “want het zou elk deelgebied confronteren met de harde wet van de budgettaire verantwoordelijkheid, en bijgevolg ten goede komen aan de overheidsfinanciën.” De paper werd geschreven in opdracht van Vives, dat zich deze keer liet omschrijven als onderzoekscentrum voor regionale economie.

De eisen van Franstalige partijen voor een hogere financiering van het Brussels Gewest slaan nergens op. Dat blijkt uit een studie die professor Koen Algoed maakte voor Vives. “Brussel heeft niet alleen kosten van de hoofdstedelijke functie maar ook baten”, aldus Algoed in zijn beleidspaper, die hij als titel meegaf: ‘De onderfinanciering van Brussel: een mythe?’ De professor besloot: “Zonder een volledige kosten-batenanalyse is het moeilijk uitsluitsel te geven of Brussel onder- dan wel overgefinancierd is.”

Die wetenschappelijke analyse is inmiddels omgezet in een uitgangspunt dat zich in vele hoofden heeft geplant. Het was onder meer deze studie die door Bart De Wever tijdens de laatste formatiegesprekken werd vertaald met een oneliner: “Geen blanco cheque voor Brussel.”

Ze bleven maar komen, de onderzoeksrapporten waaruit eindelijk op wetenschappelijke gronden kon worden besloten wie in dit land de goeden zijn, en wie de slechten. Er is nu ook een economisch model ontwikkeld dat het mogelijk maakt een antwoord te formuleren op deze vraag: ‘Waarom worden vacatures moeilijk ingevuld?’ Het antwoord, kort en bondig: België. Dat blijkt, alweer, uit een op 10 augustus voorgestelde studie van Vives.

Vives staat voor Vlaams Instituut voor Economie en Samenleving, en verwijst ook naar de Spaanse humanist Juan Luis Vivès (1492-1540). Volgens de eigen website heeft Vives als missie “een onafhankelijke denktank” te zijn. Vives kan tussen 2008 en 2013 bogen op een budget dat zou schommelen tussen 1,5 en 3 miljoen euro. De denktank opereert vanuit de gebouwen van de faculteit economie van de KU Leuven. Ze bezigt in al haar publicaties het logo van de respectabele, eeuwenoude universiteit en post al haar onderzoeksrapporten ook op de website van die instelling.

Maar het geld komt níét van de universiteit, zo berichtte het studentenblad Veto in september 2008. In de Leuvense academische wereld was niet iedereen even gelukkig met de plotse komst van de nieuwe onderzoeksgroep, zo getuigde een lid van de faculteitsraad van de KU Leuven in het blad: “Niemand bleek op de hoogte van de plannen. Het is allemaal zeer snel gegaan. Toen Vives begin september voor de eerste keer ter sprake kwam op de faculteitsraad, bleken de uitnodigingen voor de officiële voorstelling al opgestuurd.”

Er bestond - en bestaat - bij de KU Leuven een Centrum voor Economische Studiën, dat ongeveer dezelfde onderzoeksdomeinen bestrijkt als Vives. Er is een Onderzoeksgroep Economie en Overheid, die zich halverwege de jaren negentig meer en meer ging specialiseren in het bestuderen van de overheidsfinanciën, en er nu een concurrent onder één en hetzelfde dak bij kreeg.

“Op de faculteitsraad is de vraag gesteld wie Vives financiert”, zegt een bron bij de faculteit economie. Er gingen geruchten dat een deel van de centen van Vlaams Belang zou komen. Niets van aan, zo werd ons gezegd. Maar een helder plaatje van wie de financiers wel waren, kregen we evenmin. We kregen één naam: Remi Vermeiren, de vroegere grote baas van KBC en de man ook achter het manifest ‘In de Warande’ (een oproep van Vlaamse ondernemers voor een splitsing van België uit 2005, DDC). Men verzekerde ons dat Vives, wie de financier ook was, in alle onafhankelijkheid zou werken.”

DE 20 FINANCIERS

In zijn oorspronkelijke samenstelling telde het begeleidend wetenschappelijk comité van Vives onder meer de professoren Dirk Heremans, Koen Algoed en Bart Maddens. Die laatste is politoloog en kennen we vooral als bedenker van de Maddensdoctrine, de politieke lijn die N-VA naar het politieke marktleiderschap leidde. Professor Algoed is het gewezen hoofd van de studiedienst van CD&V. In juli 2009, na tien maanden aan het hoofd te hebben gestaan van Vives, werd hij kabinetschef bij Vlaams financiënminister Philippe Muyters (N-VA). Heremans was van 1983 tot 1988 kabinetsadviseur van minister van Economische Zaken en Financiën Mark Eyskens (CD&V).

Economie heet grotendeels exacte wetenschap te zijn. Wil je een deskundige economische denktank, dan ben je gebaat met tegenspraak en botsende ideeën. Maar dat lijkt niet echt te zijn wat Vives beoogde. Laat ons iets aandachtiger kijken naar de precieze ontstaansgeschiedenis van de onafhankelijke denktank.

Op 16 september 2008 stemt de faculteitsraad van de KU Leuven in met de oprichting van Vives. Minder dan 24 uur later worden de statuten opgesteld van een vzw genaamd Pro Vives. Dit, zo blijkt, is de financier en feitelijke oprichter van Vives. Op 22 september wordt de oprichtingsakte neergelegd op de griffie van de rechtbank van koophandel in Leuven. Acht dagen later wordt de akte, zoals dat bij wet is verplicht, gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Iedereen kan de akte vrij consulteren op www.staatsblad.be, maar weinigen hebben dat tot nu toe gedaan.

Onder de twintig oprichters vinden we met Remi Vermeiren (KBC) en Herman Daems (Fortis en oud-kabinetschef van Eric Van Rompuy) twee topbankiers terug, en met Theo Peeters en Herman Van der Wee ook twee emeriti-hoogleraren van de faculteit economie van de KU Leuven. Kijken we dan naar de zestien anderen.

Een van hen is Eric Defoort. Hij maakte in 2001 met Geert Bourgeois en Bart De Wever deel uit van de Oranjehofgroep, die zou leiden tot de oprichting van de N-VA. Verder ook: Dirk Rochtus, kandidaat voor de Senaat voor N-VA bij de verkiezingen van 13 juni. Een andere oprichter is Herman De Bode, een consultant over wie we vorige maand in de krant konden lezen dat hij een van de 400 sollicitanten is voor een baan bij N-VA. Wie nog? Eric Ponette, een Vlaams-nationalistisch boegbeeld, en de Londerzeelse zakenman Louis Lambert-Van Assche. Minstens één op de vier stichters van Pro Vives is openlijk actief bij N-VA.

Drie andere oprichters associeerden zichzelf in een veeleer recent verleden met Vlaams Belang: Chris Morel, Jurgen Constandt en Jan Van Malderen. De secretaris van de vzw Pro Vives is de Gentse advocaat Werner Niemegeers. U kent hem misschien ook nog als kandidaat nummer 12 voor Oost-Vlaanderen voor Lijst Dedecker bij de verkiezingen voor het Vlaams Parlement in 2009.

Bruno Valkeniers

Onder de oprichters vinden we ook drie mediamensen terug: de vrij openlijk met N-VA heulende programmamaker Jean-Pierre Rondas (Klara), directeur Rik Van Cauwelaert van Knack en hoofdredacteur-directeur van Trends Frans Crols. De lijst telt verder nog namen van ondernemers, de meesten zijn actief bij Voka en/of ondertekenden in 2008 het manifest ‘In de Warande’. “Maar de grootste schok”, zegt onze bron op de faculteit economie, “was de aanwezigheid van Bruno Valkeniers, de voorzitter van Vlaams Belang, op de officiële voorstelling van Vives.”

Het is natuurlijk niet zo dat omdát je partijpolitiek actief bent in Vlaams-nationalistische kringen, dat je daarnaast geen passie zou kunnen ontwikkelen voor economische processen en voor wetenschappelijke literatuur daarover. Laat ons eens kijken naar hoe de twintig stichtende leden van de vzw Pro Vives in hun oprichtingsakte zelf hun maatschappelijke doel definieerden. Het staat in artikel 3: “De vereniging heeft tot doel bij te dragen tot de economische, sociale, maatschappelijke, institutionele en culturele ontwikkeling van Vlaanderen. Teneinde dit doel te verwezenlijken zal de vereniging onder meer (...) ijveren voor de uitbreiding en het vervolledigen van de bevoegdheden van Vlaanderen zodat Vlaanderen zijn volle verantwoordelijkheden kan opnemen op bovenvermelde domeinen.”

Dit doel, zo gaat de tekst verder, zal men trachten te verwezenlijken “via haar financiële steun aan het Vlaams Instituut voor Economie en Samenleving, afgekort ‘Vives’, dat deel zal uitmaken van de KU Leuven en dat zich in zijn onderzoek, commentaren en adviezen zal laten leiden door de hierboven aangehaalde opdrachten”.

Dit is niet bepaald wat we een economische missie zouden noemen. Vives heeft in de woorden van haar eigen oprichters en financiers maar één doel: het partijprogramma van N-VA en Vlaams Belang helpen te realiseren.

HYPERACTIEF

Wie op de website van Vives de link ‘in de pers’ aanklikt, kan moeilijk anders dan besluiten dat de lobbygroep er geen gras over liet groeien. Er gaat sinds 2008 geen week meer voorbij of ergens duikt een nieuw rapport op: ‘Minders transfers, hogere Waalse groei’ (De Standaard, 6 mei), ‘Tijd voor nieuwe Belgische omwenteling’ (Trends, 29 april), ‘Alleen staatshervorming kan ons land financieel redden’ (Knack, 19 november 2008). Altijd maar nieuwe cijfers en nieuwe studies van Vives.

“Voor wetenschappelijk onderzoek geldt maar één criterium”, zegt een anonieme, want naar eigen zeggen voor zijn fondsen vrezende bron bij de KU Leuven. “Dat criterium is, zoals aan elke universiteit: buitenlandse publicaties. De wetenschappelijke waarde van een paper wordt bepaald door reviews van buitenlandse wetenschappers in hetzelfde vakgebied. Tel eens hoeveel buitenlandse publicaties Vives sinds 2008 heeft verwezenlijkt. U hebt niet veel vingers nodig, want het zijn er nul. Vives is hyperaanwezig in het maatschappelijke debat in Vlaanderen, het is compleet onzichtbaar in de academische wereld. Laatst publiceerden ze een studie waaruit moest blijken dat Henegouwen zonder financiële transfers opeens 10 procent rijker zou worden. Het is pure lucht, die mensen weten dat ook zelf. Het draagt wel het stempel van de KU Leuven.”

Vives staat momenteel onder leiding van professor-directeur Erik Buyst. Hij kwam onlangs in de belangstelling in De Tijd, toen de krant op zoek ging naar “het economisch legioen van Bart De Wever”. Onder de experts die de N-VA-leider bijstonden tijdens de preformatie bevond zich ook Buyst, die met Vives de N-VA modellen uitwerkte voor de hervorming van de financieringswet.

Naast Buyst telt Vives twee senior en vijf junior researchers. Een van hen is Geert Jennes, voor zijn overstap fractiemedewerker in de Kamer voor CD&V (toen nog in kartel met N-VA). Begin dit jaar verwelkomde de dienst met Greet Lauvrijs een nieuwe administratieve kracht. Lauvrijs werd in 2006 in Aarschot verkozen als gemeenteraadslid op de kartellijst CD&V-N-VA.

Het klopt niet dat Vives tot nu toe geen enkele buitenlandse publicatie kon voorleggen, merkt Buyst in een reactie aan De Morgen op: “Eentje is wel in het buitenland gepubliceerd. Toevallig is het een paper die ik zelf schreef, Reversal of Fortune in a Small, Open Economy: Regional GDP in Belgium, 1896-2000. Weliswaar van voor ik directeur werd bij Vives, maar het is dus niet juist om te zeggen dat we geen enkele internationale publicatie op onze naam hebben staan. De doorlooptijd voor een internationale publicatie is tweeënhalf à drie jaar. Geef Vives een beetje tijd.”

Blijkens de statuten van de vzw Pro Vives doet u niet aan wetenschap maar aan politieke lobbying.

Eric Buyst: “Ik heb de oprichtingsakte van Pro Vives nooit gelezen. Ik zou ook niet weten hoe die mensen hun doel hebben geformuleerd. Bij de oprichting van Vives is duidelijk afgesproken dat wij geen verantwoording zijn verschuldigd aan Pro Vives. Er is ook niet zoiets bedongen als een resultaatsverbintenis.”

Opvallend, wel: uit ál uw studies komen Franstaligen naar voren als knoeiers en Vlamingen als de enige goede bestuurders.

“De meesten hier hebben wel een zekere sympathie, dat wel.”

Hoeveel Franstaligen werken er?

“Geen. We hebben wel een Italiaanse researcher. En het is onze bedoeling om ons in de toekomst breder te oriënteren. In ons wetenschappelijk comité zit nu ook Jef Vuchelen van de VUB.”

Klopt het dat Vives op zeker ogenblik ook de bekende UCL-economieprofessor Jacques-François Thisse heeft gevraagd, maar dat die weigerde?

“Dat zou kunnen.”

Voor hoeveel politieke partijen maakte u al simulaties?

“Als politieke partijen ons dat vragen, dan doen wij dat.”

Kunt u zeggen welke partijen?

“Ik zou liever geen namen noemen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234