Zondag 27/11/2022

De grootste constructeur van de allerkleinste auto's

'Papa, we mogen geen speelgoed mee naar school nemen dat groter is dan een luciferdoosje.' De Matchbox was geboren

Leslie Smith

1818 - 2005

Marjan Justaert

Leslie Smith, medeoprichter van de firma die de alom bekende Britse Matchbox-speelgoedautootjes produceerde, stierf op 26 mei 2005 aan de gevolgen van kanker. Het marketingbrein achter de miniatuurwagentjes werd 87. Zijn speelgoed is nog altijd op de markt, al werd het bedrijf in 1982 overgenomen door Universal Toys. Nu is het van fabrikant Mattel, die bijna een euro vraagt voor de rijdende lilliputters in een luciferdoosje. Op eBay gaan oudere exemplaren over de toonbank voor enkele duizenden euro's.

In 1918 ziet Smith het levenslicht in het Engelse dorpje Enfield. Hij verlaat de schoolbanken op veertienjarige leeftijd en werkt als aankoper tot hij wordt opgeroepen door het Britse leger. Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakt hij samen met zijn vroegere schoolmakker Rodney Smith deel uit van het marinekorps. Het klikt goed en na de oorlog besluiten de Smiths een kleine metaalgieterij uit de grond te stampen. Ze noemen hun bedrijfje Lesney Products, een amalgaam van hun voornamen. Met 900 zuurverdiende euro's kopen ze een oude metaalpers op van Rodney's werkgever en zo begint Lesney Products in een hoekje van café The Rifleman, een afgelegen bruine kroeg in Tottenham.

De jonge ondernemers verkopen vooral haken, motoronderdelen en ruitenwissers. Het enige speelgoed dat van hun lopende band rolt, is een neprevolver. Tijdens de Koreaanse oorlog legt de Britse regering beslag op alle voorraden zink. Het ziet er even heel slecht uit voor de prille dertigers tot Jack Odell, die het bedrijf vervoegd had nadat Rodney Smith ontgoocheld naar Australië geëmigreerd was, op een lumineus idee komt. In 1953 komt zijn dochtertje van zes thuis van school met een pruillip van jewelste. "Papa, we mogen geen speelgoed meer mee naar school nemen dat groter is dan een luciferdoosje", klaagt het meisje. Het idee voor de Matchbox-autootjes is geboren. Odell creëert een ministoomwals die perfect in een luciferdoosje past. De vriendjes van zijn dochter zijn zo jaloers dat Smith en Odell even later hun uitvinding commercialiseren. Nadat Lesney Products tijdens de kroning van de huidige Queen Elizabeth II op de proppen is gekomen met een piepkleine versie van de koninklijke koets is het hek helemaal van de dam. Wat begint met een kiepwagen, een pletwals, tractor en betontruck groeit uit tot een collectie van kleine MG's, Rolls Royces of Vauxhall Cresta's.

Met de 'Models of Yesteryear' schieten de mannen hun hoofdvogel af. De replica's van de eerste wagens uit het begin van de eeuw, met deurtjes en daken die openen. Lesney Products krijgt er in 1966 een Queen's award voor. In 1969 volgt een tweede succesreeks 'Superfast dragsters'. Dagelijks gaan een miljoen exemplaren de deur uit. Op dat moment telt Lesney Products dertien fabrieken en zo'n 6.000 werknemers. Terwijl Odell zich specialiseert in productontwikkeling reist Smith de wereld rond om de Matchbox-wagentjes te verkopen. Hij is er rotsvast van overtuigd dat vrouwen de beste speelgoedmakers zijn en om hen aan te moedigen zoveel mogelijk te komen werken legt hij een dubbeldekkerbus in om hun kinderen van en naar school te voeren.

Een jaar later brengt Smith ook een kinderboek op de markt, Mike and the Modelmakers, over een Amerikaans jongetje dat met zijn vader naar Groot-Brittannië trok om samen 's werelds grootste autobouwer te kunnen bezoeken, met name Lesney. Op dat moment was Lesney Products ook echt de grootste autoconstructeur ter wereld. "We waren één grote familie. Lesney was meer dan een job. Het was een levenswijze", zou werknemer Len Mills later zeggen.

In de late jaren zeventig profileert het Aziatische continent zich als de speelgoedmaker bij uitstek. De arbeids- en productiekosten liggen er een stuk lager en Smith krijgt het moeilijk om zijn fabrieken in Groot-Brittannië te houden. In 1982 gaat hij overstag. De situatie is onhoudbaar geworden en Smith en Odell verkopen hun bedrijf aan Universal Toys in Hong Kong. Later wordt het bedrijf doorverkocht aan Tyco Toys, dat in 1997 met speelgoedfabrikant Mattel in zee gaat.

Uitgerekend Smith, die met hart en ziel vocht tegen het onvermijdelijke geweld uit Azië, verkoopt zijn bedrijf aan Hong Kong. Hij haatte het idee dat er duizenden Britse jobs zouden verloren gaan door de verhuis en was er zeker van dat de productie in Hong Kong, Macau of Bangkok niet aan dezelfde standaardkwaliteit zou voldoen. Maar op 64-jarige leeftijd legt hij zich neer bij de verkoop en wordt voorzitter van de raad van bestuur van twee Londense scholen met schulden. In enkele jaren tijd haalt hij de onderwijsinstellingen uit de rode papieren en bezorgt hen een reserve van om en bij de 750.000 euro.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234