Woensdag 20/10/2021

De griezeligste kinderboeken

Waarom kinderen van griezels houden

Lekker spannend

Veel ouders zien het met lede ogen aan, maar hun kroost kan er niet genoeg van krijgen: 'horror for kids'. Gisteren stond de Boekenbeurs in Antwerpen in het teken van kinderen, maar voor de kinderen stond de Boekenbeurs in het teken van 'griezelen'. 'Zodra ze erachter komen dat er zoiets bestaat als fantasie, worden spoken en heksen leuk', verklaart Eva Devos, coördinator aan het Centrum voor Jeugdliteratuur, Villa kakelbont. D0or Tina De Gendt

et kan niet gruwelijk genoeg zijn voor de kleintjes. Harry Potter is lang niet meer de enige die kwade geesten en zwarte magiërs moet bestrijden, op de boekenbeurs woensdag waren de heksen, draken en boze tovenaars niet weg te slaan. Dezelfde jongens en meisjes die 's nachts bij papa en mama onder de lakens kruipen omdat het dondert, trotseren de griezeligste monsters in hun boeken.

"Kinderen houden van griezelen om dezelfde reden dat volwassenen van thrillers houden", zegt Eva Devos, "het is lekker spannend." Mensen lezen om geraakt te worden, op welke manier ook. "Boeken waar we ons emotioneel mee kunnen binden, blijven bij. Of die gevoelens nu positief of negatief zijn, ze trekken ons aan." Angst is een van de sterkste emoties en in die zin mag het niet verwonderen dat ook kinderen erdoor worden aangetrokken.

Maar er is gelukkig nog een heel duidelijke grens tussen de spanning die volwassenen opzoeken en degene die kinderen graag lezen, zien of horen. "Kinderen weten heel goed wat ze willen. Van spoken, heksen en monsters kunnen ze niet genoeg krijgen, maar geef ze een griezelboek over ware gebeurtenissen en ze haken af." Er zijn bijvoorbeeld wel boeken over kindermishandeling en misbruik, maar zelfs de meest onverschrokken lezertjes passen daarvoor.

"Al dat bloedvergieten en die angst is leuk, zolang het 'niet echt kan'", verklaart Eva Devos. De reden waarom kinderen de griezelboeken zo graag lezen is juist omdat ze fictief zijn. "Rond de leeftijd van acht, negen jaar ontdekken kinderen plots een nieuwe dimensie aan het leven: die van de fictie. Daarvoor gaan kinderen ervan uit dat alles wat hun ouders vertellen waar is, maar eens ze in het lager onderwijs belanden, beginnen ze zich langzaamaan te realiseren dat dromen bedrog zijn, dat sprookjes niet waar zijn en dat Sinterklaas niet echt bestaat." De wetenschap dat die verhalen niet waar zijn, maakt ze echter niet minder aantrekkelijk voor kinderen. Juist het omgekeerde is het geval.

"Kinderen doen niets liever dan de pas ontdekte grens tussen realiteit en fictie opnieuw en opnieuw aftasten", zegt Devos. Ze staan nog dicht genoeg bij de periode dat ze wel geloofden, dat het spannende er nog niet af is, maar ze zijn ver genoeg gevorderd in het niet geloven dat het niet te angstaanjagend is. "Voor kleuters bijvoorbeeld zijn griezelverhalen veel te beangstigend. Zij kunnen het verschil tussen wat werkelijk en wat ingebeeld is immers nog niet maken. Ze geloven, letterlijk, nog in sprookjes."

"Er zijn natuurlijk ook kinderen die er minder goed tegenkunnen", merkt Devos op. "Kinderen met een uitzonderlijk groot inlevingsvermogen bijvoorbeeld, zijn zeer gevoelig aan griezelverhalen." Maar de meeste kinderen van tegenwoordig kunnen wel wat gruwel aan.

'Knibbel, knabbel, knuisje, wie knabbelt er aan mijn huisje'. Menig volwassene voelt nog steeds de rillingen uit zijn kindertijd over rug lopen bij het horen van dat zinnetje uit Hans en Grietje. Ook vroeger was griezelen populair bij kinderen. In elk zichzelf respecterend sprookje komt wel een boze heks, een vuurspuwende draak of een zwarte magiër voor. "Vroeger vormden die griezels echter slechts een klein onderdeel van het verhaal, nu zijn ze de hoofdbrok."

"Harry Potter was slechts de kers op de taart", maar volgens Devos was de 'vergriezeling' van de kinderboeken al veel langer aan de gang. "Het eerste signaal kwam er in 1994, op de Kinderboekenweek in Nederland. Die stond in het teken van griezelen en werd een onverhoopt succes. Heel wat schrijvers zijn toen op de kar van de griezelboeken gesprongen." In Amerika waren griezelboeken voor kinderen al veel langer een realiteit, maar na die bewuste Kinderboekenweek gingen ook Nederlandstalige auteurs de kinderhorrortoer op.

En als de productie stijgt, neemt ook de consumptie toe. "Griezelboeken werden sindsdien enorm gehypet en met de komst van Harry Potter verzegelden ze hun komst op de kinderboekenmarkt." Ondertussen maken steeds meer ouders zich zorgen over het gehalte geweld, bloed en boosdoenerij waaraan hun kinderen worden blootgesteld. Onterecht, meent Devos. Gruwellezers zijn niet noodzakelijk meer bestand tegen andere vormen van geweld en juist door het feit dat de verhalen zich in een fantasiewereld afspelen, is de waarschuwing 'don't trie this at home' niet geboden.

"Wat wel mogelijk is, is dat gevoelige lezertjes er nachtmerries aan overhouden", zegt Devos, "maar als je kind wel tegen een stootje kan, is er niets op tegen het eens lekker te laten nagriezelen."

'De zusjes Kriegel', Marc De Bel,

Uitgeverij Clavis

De zusjes Kriegel zijn uniek. Gelukkig maar. Geen ander kind laat zo'n spoor van vernieling achter als Lien, Sien of Fien Kriegel. De pestdrieling is dol op de gruwelijkste streken: andere kinderen te grazen nemen, grote mensen de stuipen op het lijf jagen, schooljuffen grijze haren en zenuwtoevallen bezorgen, padvindertjes rood schilderen, met dieren experimenteren...

De sprookjes van Grimm

Omstreeks 1806 begonnen Jacob Grimm en zijn broer Wilhelm sprookjes te verzamelen uit volksverhalen en legendes. Inmiddels is hun verzameling het op één na bekendste boek ter wereld. Na de Bijbel is er geen ander boek dat meer gelezen, gedrukt en vertaald is. Er zijn wereldwijd ongeveer 26 miljoen bundels verschenen in meer dan 160 verschillende talen. De verhalen waren oorspronkelijk allerminst voor kinderoortjes bestemd, maar zijn voorzien van een duidelijke moraal en een 'grimmig' karakter: wie niet luistert komt in de problemen, wie slecht is wordt aan mootjes gehakt.

Harry Potter,

J.K. Rowling,

Uitgeverij De Harmonie

Harry Potter is een doodgewone, maar ongelukkige jongen die sinds de dood van zijn ouders bij zijn saaie en hardvochtige oom en tante woont, in de bezemkast onder de trap. Op een dag arriveert er een geheimzinnige brief voor hem, die zijn hele leven zal veranderen: hij wordt gered door een woest figuur op een vliegende motorfiets en hij komt erachter wie zijn ouders werkelijk waren. Met een speciale trein die vertrekt van perron 9 3/4, belandt hij op Zweinsteins Hogeschool voor Hekserij en Hocus-Pocus, waar hij alles leert over bezemstelen, toverdranken en monsters. Uiteindelijk moet Harry het opnemen tegen zijn aartsvijand Voldemort, een levensgevaarlijke tovenaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234