Zondag 19/09/2021

Standpunt

De Griekse crisis: dit was allemaal zo vermijdbaar

In Athene liepen er vandaag twee betogingen: een van de ja-stemmers op het referendum van zondag, en een van de nee-stemmers. Beeld REUTERS
In Athene liepen er vandaag twee betogingen: een van de ja-stemmers op het referendum van zondag, en een van de nee-stemmers.Beeld REUTERS

Bart Eeckhout is commentator bij De Morgen.

Wie nog twijfelde aan de brutaliteit van het machtsspel genaamd internationale politiek, mag na de Griekse saga zijn naïviteit definitief opbergen. Zelden is in het democratische en vreedzame Europa van de voorbije halve eeuw een minderheid zo gekleineerd en geïntimideerd door een oppermachtige meerderheid als het Griekse volk door de leiders van de rest van de eurozone. Als na het referendum van zondag het stof hopelijk weer neerdaalt, zullen er winnaars en verliezers zijn. Niemand zal dit strijdperk onbesmeurd verlaten.

Dat geldt zeker voor de Griekse premier Alexis Tsipras. Amateurisme en beginnersfouten zijn vergeeflijk. De Grieken zijn per slot van rekening niet de enigen die een kibbelkabinet met flaterende ministers te dulden hebben. Tsipras mag wel het onvermogen aangewreven worden om internationale steun te vinden voor zijn democratische mandaat om een andere koers te varen. Een objectief bondgenootschap om samen de corruptie en malaise in Griekenland aan te pakken, in ruil voor wat meer tijd en ruimte, had niet onmogelijk mogen zijn. Niemand twijfelt aan de noodzaak van die hervormingen, ook Syriza niet.

Bart Eeckhout. Beeld Wouter Van Vooren
Bart Eeckhout.Beeld Wouter Van Vooren

In een Europa waar de helft van de lidstaten begrijpelijkerwijs bang naar Oekraïne kijkt, is het dan ronduit dom om te provoceren met een theebezoek aan Vladimir Poetin. De Griekse regering heeft geen enkele empathie gekregen, maar ze heeft er zelf ook niet veel getoond. Wat een gemiste kans.

De onbezonnen paniekgreep om de voorstellen van de crediteuren aan de volkswil voor te leggen, wordt nu wellicht de fatale vergissing van de Griekse regering. Van een strijd die de Grieken met economische argumenten niet konden verliezen, heeft Syriza zo een nationale strijd tegen achttien andere democratieën gemaakt, die ze niet kan winnen. Zelfs als ze een meerderheid achter haar 'neen' krijgt, zal de kater snel op de roes volgen.

Linkse ideeëncrisis

Alexis Tsipras heeft dan wel niet veel medestanders gezocht, het mag gezegd worden dat potentiële bondgenoten ook merkwaardig gretig de deur tegen zijn neus gegooid hebben. Nooit heeft de Europese sociaal-democratie de indruk gewekt dat ze het kleine Syriza als hefboom wou gebruiken om het eurobeleid eindelijk weer wat socialer te maken. Liever toonden Europese socialistische leiders zich als trouwe handlangers van de ayatollahs van de austeriteit.

Dat geldt voor de Italiaanse premier Renzi, enkel bezig met de gedachte om zelf een wit voetje te halen bij zijn conservatieve europartners. Dat geldt voor de Duitse coalitiepartner Sigmar Gabriël, die als eerste de wansmakelijke suggestie van de verhoopte Griekse regimewissel openlijk uitsprak. En dat geldt natuurlijk bij uitstek voor de sociaal-technocraat Jeroen Dijsselbloem. Zijn kleurloze loyauteit zal hem een verlenging van het mandaat aan het hoofd van de eurogroep opleveren. De geschiedenis zal genadelozer oordelen dan zijn tafelpartners.

De Nederlander Dijsselbloem is het symbool geworden van alle verdeeldheid en alle vertwijfeling van Europees links. Ook voor wie de materie van dichterbij volgt, zal het schrikken zijn geweest dat de ideeëncrisis van de sociaal-democratie zo totaal is.

Aan hun gretige communicatie te merken, rekent de rest van de euroleiders zich al tot de winnaars. Op korte termijn zouden ze zeker gelijk kunnen hebben. Als de Grieken 'ja' zeggen zondag, kunnen ze de illusie ophouden dat Syriza alleen maar een kortstondige nachtmerrie voor hun rimpelloze, liberale euroconsensus is geweest. Ze dwalen.

Wat overblijft in Europa na deze zotternij, is het beeld van een monetaire en politieke unie die broos en breekbaar is. Die geest raakt niet zomaar weer in de fles. De historische verantwoordelijkheid voor zoveel onbezonnenheid ligt bij de ministers van Financiën in de eurogroep. Wat hadden ze toch in gedachten toen ze bij herhaling een voor hen erg voordelig compromis arrogant van tafel veegden en vervingen door eenzijdige dwangmaatregelen met nog meer besparingen?

Iedereen kent de statistieken van de Griekse economie en samenleving onderhand wel. Iedereen kan zien tot welke rampspoed het overdreven en gehaaste saneringsbeleid geleid heeft. Waarom dan wordt zulk aantoonbaar fout economisch beleid blijvend met politieke dwang opgelegd? Omdat de Berlijnse economisch-politieke heilsleer geen marge voor gerede twijfel toestaat?

Regimewissel

Hopelijk kan de volgende dagen tenminste weer het besef doordringen hoe ver we daarin doorgeschoten zijn. Dit is een tijd waarin een Duitse toppoliticus, Wolfgang Schaüble, steeds openlijker zijn hoop op een regimewissel in een ander soeverein land kan etaleren. Dat passeert niet alleen straffeloos, dat wordt nageëchood door even respectabele en eerbare politici in andere landen, ook in ons land. En dat wordt kritiekloos verspreid en toegejuicht in een door een paar Angelsaksische financiële media gedomineerde publieke opinie.

Het kan altijd nog straffer. In een interview pleit de Europese parlementsvoorzitter Martin Schulz niet alleen voor een regimewissel in een lidstaat, maar meteen ook maar voor een onverkozen technocratenkabinet als opvolging. Wij herhalen: dat zegt de voorzitter van het Europese Parlement. Moet je echt een Avondland-nostalgicus zijn om te zeggen dat dit zéér, zéér ver af staat van wat wij in Europa gewend zijn om democratie te noemen?

De heer Schulz - ook een socialist, maar wie schrikt daar nog van? - diskwalificeert zichzelf hiermee om nog langer zijn assemblee te leiden. We zullen zien wat gebeurt. Niets, waarschijnlijk.

Het grootste slachtoffer is natuurlijk het Griekse volk. Door hun eigen regering en door haar tegenstrevers-crediteuren worden ze zondag voor een duivelse keuze geplaatst. Stemmen ze ja, dan discrediteren ze de regering die ze zelf verkozen hebben en kiezen ze voor verdere verarming en economische vernietiging. Stemmen ze neen, dan kiezen ze voor ontzaglijke chaos en een maatschappelijke en economische onzekerheid die je geen enkele gemeenschap toewenst.

Niemand kan voorspellen wat de Grieken gaan doen. Niemand kan zelfs voorspellen wat het gevolg van die daad dan zal zijn.

Slaapwandelaars, zo heet het boek waarin de Australische historicus Christopher Clark de achteloosheid reconstrueert waarmee Europese leiders en hun continent in de Eerste Wereldoorlog sukkelden. Slaapwandelaars blijken we opnieuw te zijn. We zijn dit keer niet in een oorlog gesteggeld, maar wel in een peilloos diepe existentiële crisis van de Europese instellingen. Dit was allemaal zo vermijdbaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234