Donderdag 15/04/2021

DE GRAUWE & SCHOORS

Topeconomen Paul De Grauwe en Koen Schoors wisselen elkaar af en schrijven over mens, wereld en economie.

Gert Peersman en Koen Schoors reageerden op mijn vorige column, waarin ik betoogde dat een verschuiving van patronale lasten naar een consumptiebelasting geen noemenswaardig effect zal hebben op de loonkosten; tenminste wanneer alle economische effecten van deze verschuiving in kaart worden gebracht (de zogenaamde algemeen evenwichtseffecten) (DM 26/10). Volgens mijn Gentse collega's zal zo een fiscale hervorming de Belgische loonkosten drastisch verminderen. Ze maken het de lezer bijzonder moeilijk door tegelijkertijd een ander betoog te houden: dat een indexsprong eigenlijk hetzelfde is als de fiscale hervorming. Dit heeft mij verwonderd omdat een indexsprong altijd iets tijdelijks is en bij de volgende loononderhandeling ongedaan kan gemaakt worden, terwijl een fiscale hervorming een permanent karakter heeft. Maar goed, het lijkt mij hier niet nuttig om op deze Byzantijnse controverse in te gaan.

De essentie van het argument van mijn twee Gentse vrienden is dat een fiscale hervorming die erin bestaat de patronale lasten te vervangen door consumptiebelastingen (btw) de Belgische loonkosten sterk zal doen dalen. Deze conclusie is gebaseerd op een geloof dat de Belgische consumptieprijzen niet of nauwelijks zullen stijgen ten gevolge van de hogere btw en dat er dus geen reden is om aan te nemen dat de Belgische werknemers hogere looneisen zullen stellen om hun koopkracht te vrijwaren. Ja, natuurlijk, als je zo iets veronderstelt, dan volgt de rooskleurige conclusie.

Meer dan de helft van wat we consumeren wordt ingevoerd. Buitenlandse producenten die niet genieten van de verlaging van de Belgische patronale lasten zullen niet aarzelen om hun prijzen in België te verhogen. Dat betekent dat als de btw stijgt, de consumptieprijsindex zal toenemen. Dat is het directe effect. Er is ook een indirecte effect: de binnenlandse producenten zullen van de situatie gebruik maken om, vermits hun buitenlandse concurrenten dat doen, ook hun prijzen aan te passen en zo hun winstmarges te verbeteren. Het is dan ook moeilijk te begrijpen waarom mijn Gentse collega's staande houden dat werknemers niet zullen pogen om het verlies aan koopkracht te compenseren door bij de volgende loononderhandelingen hogere looneisen te stellen.

Economen debatteren graag over allerlei theoretische effecten. Mij lijkt het nuttiger naar de feiten te gaan kijken. Als een vermindering van de patronale lasten die gecompenseerd wordt door een toename van de consumptiebelasting de loonkosten drastisch doet dalen, dan zouden we dat moeten zien in de feiten. We zouden dan moeten observeren dat de landen die weinig patronale lasten maar hoge consumptiebelastingen kennen, gemiddeld lagere loonkosten hebben.

In mijn laatste 'Leuvense economische standpunten' heb ik dit onderzocht. Ik was eigenlijk verrast door het resultaat. Er bestaat geen enkele empirische evidentie dat EU-landen met lage patronale lasten ook lagere loonkosten hebben.

Het contrast tussen België en Denemarken is in dit verband interessant. België heeft de hoogste patronale lasten van de EU en Denemarken de laagste. Zijn de loonkosten in Denemarken lager dan in België? Nee, het omgekeerde is waar: de loonkosten zijn hoger in Denemarken dan in België. Dat heeft alles te maken met het feit dat de consumptieprijzen van een aantal veel gebruikte goederen (auto's bijvoorbeeld) er veel hoger zijn dan bij ons. Arbeiders willen in Denemarken ook een auto hebben, en daarvoor hebben ze een hoger nettoloon nodig.

Je zou kunnen zeggen dat België en Denemarken niet vergelijkbaar zijn. Denemarken is Scandinavisch en wij niet. Het is daar ook kouder, enzovoort. Oké, laten we Denemarken en Zweden vergelijken. Twee Scandinavische landen met gelijkaardige instellingen; vergelijkbare productiviteit; zelfde temperatuur... Denemarken heeft patronale lasten van 12 procent (van de loonkosten). In Zweden is dat percentage 31 procent (iets lager dan in België). Zijn de loonkosten in Zweden significant hoger dan in Denemarken? Helemaal niet. Ze zijn er praktisch identiek.

Ik zou zo verder kunnen gaan. De feiten wijzen uit dat de manier waarop de socialezekerheidsuitgaven worden gefinancierd (door patronale lasten of door andere belastingen) niet veel uitmaakt. De last van die uitgaven wordt uiteindelijk door arbeid gedragen. De lasten op arbeid kunnen alleen verminderen door ofwel het kapitaal ofwel de niet-werkenden (gepensioneerden, zieken, werklozen) te doen betalen.

Het zal altijd moeilijk zijn om kapitaal dat heel mobiel is te doen betalen. We kunnen de niet-werkenden de rekening presenteren, maar daar bestaat vandaag geen maatschappelijk draagvlak voor. Dat betekent dat de fiscale hervorming die mijn Gentse vrienden voorstaan, en die de consumptieprijzen zullen doen stijgen, ook zullen leiden tot een aanpassing van de sociale uitkeringen. Uiteindelijk zal de productiefactor 'arbeid' het grootste deel van de last van de sociale zekerheid blijven dragen. Een technische hocuspocus verandert dat niet.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234