Donderdag 08/12/2022

De gouden touch van Goldfinger

Ernö Goldfinger (1902-1987) blijft vooral bekend als de architect van de Londense Trellick Tower en het kantorencomplex Alexander Fleming House. De modernistische woning die hij voor zichzelf bouwde in de groene wijk Hampstead, is nu eigendom van The National Trust en beslist een bezoek waard.

'Alleen Zoeloes en eskimo's bouwen ronde huizen", verklaart Ernö Goldfinger in de korte documentaire die een bezoek aan 2 Willow Road inleidt, maar in 1937 zijn niet alle omwonenden diezelfde mening toegedaan. Het ontwerp van de jonge architect, wordt aanvankelijk gewraakt in de districtsraad van Hampstead. Dat de geplande woning wordt gedragen door een betonnen skelet (getekend door de Deense ingenieur Ove Arup), is menig lokaal traditionalist een doorn in het oog.

Goldfinger wint het pleit slechts door te wijzen op de overeenkomsten met de traditionele Georgian architectuur in de wijk. Door de gebruikte materialen, baksteen en hout,echoot de façade de sfeer van de oudere huizen. Nochtans bestonden er modernistische precedenten in deze hoek van Hampstead, want drie jaar eerder worden de fameuze Isokon Flats in Lawn Road gebouwd naar een ontwerp van architect Wells Coates. Gelijkvloers bevindt zich de Isobar, een club getekend Marcel Breuer. In die jaren dertig neemt Hampstead ook de fakkel over van Chelsea als de plek waar heel wat schrijvers en kunstenaars van progressieve signatuur zich vestigen.

Geboren in Boedapest belandt Ernö Goldfinger (1902-1987) met een omweg in Londen: op zijn achttiende vertrekt hij naar Parijs om er architectuur te studeren aan de Ecole des Beaux-Arts. De conservatieve opleiding ontgoochelt hem. Maar des te meer bewondering toont de student voor het oeuvre van Auguste Perret, een meester in het ontwerpen met gewapend beton. In de artistieke kringen waarin hij zich beweegt, ontmoet Goldfinger in 1931 zijn toekomstige echtgenote, de Engelse schilderes Ursula Blackwell (een telg uit de familie die fortuin maakte met de Crosse & Blackwell-soepen). Drie jaar later verhuizen ze naar Londen.

Anno nu zie je in de architectenwoning, verspreid over diverse kamers, een kleine collectie kunstwerken, die aan de Parijse jaren herinnert: een Vasarely-print, collages van Max Ernst en Jean Arp, een litho van Robert Delaunay, een portret van Ursula Goldfinger-Blackwell door Man Ray. Of nog: een rotoreliëf Marcel Duchamps. Minstens even opmerkelijk is het meubilair, grotendeels eigen ontwerpen van de architect. Goldfingers vriendschap met Charlotte Perriand, de meubelontwerpster van Le Corbusier, stond borg voor een introductie in het wereldje van de modernistische designers. Zo zijn de stoelen in de eetkamer met hun verchroomde stalen frame en multiplex zitting prototypes met het oog op latere massaproductie. En een klassieker is de opplooibare 'Safaristoel', uitgetest tijdens een reis naar Algiers. In de kinderkamer speelden Peter, Liz en Michael met miniatuurversies van al dat meubilair, zelfs van de Safari. Want vader maakte ook ontwerpen, van kastjes tot puzzels, voor de gerenommeerde speelgoedfabrikanten Paul en Marjorie Abbatt. Ze ademen de geest van de jaren dertig uit: zelfs het poppenhuis van Liz kreeg het model van een moderne vakantiebungalow in triplex. Aan de straatkant kijkt 2 Willow Road uit over de groene heuvel van Hampstead Heath. De Goldfingers deelden het ideaal van hun generatie voor buitenactiviteiten. Brede ramen brachten het huiselijke leven nader tot de genoegens van de natuurbeleving. Dat dankzij het betonskelet, dat ook een variabele indeling van de binnenruimte mogelijk maakt: op de eerste verdieping kon de wand tussen eetkamer en salon opengeschoven worden, zodat één doorlopende L-vormige ruimte ontstond.

Getrouw aan hun modernistische ideaal kozen de Goldfingers ook niet voor een eengezinswoning in de strikte zin van het woord. De façade van de nummers 1-2-3 Willow Road vormt één doorlopend geheel. De tuin was gemeenschappelijk, en werd pas later verdeeld op verzoek van een van de buren. In de jaren zestig zou het gezin ook tijdelijk intrekken in de dakflat van de door hem ontworpen Balfron Tower om hun geloof in de deugdelijkheid van dit soort architectuur extra in de verf te zetten. Goldfinger bleef in dit soort woontorens geloven, op een moment dat de publieke opinie er zich massaal van afkeerde. Het maakte zijn laatste grote project, de Trellick Tower uit 1972 nog omstredener, ook al werd het in de jaren negentig ten slotte een populair adres voor hippe jonge Londenaren.

In Willow Road zie je met eigen ogen een bijzonder hardnekkig misverstand uit de weg geruimd. Dat het modernisme gaandeweg de reputatie van een kille architectuur met zich meedroeg, lijkt voor een deel bepaald door de vertekenende lens van de zwartwitfotografie. Neem nu het trappenhuis: de muur is wit en leiblauw, de trap grijs, op de eerste verdieping een blauwe en een rode deur, de oorsponkelijke vloertegels van de gang rood-oker, de treden met kurk bekleed, de balustrade een stevig touw in zigzagmotief. Maar wat zeker niet strookt met de gangbare opvattingen over modernisme zijn het parket van de salonvloer, de open haard, én de dienstingang voor het huispersoneel. En al helemaal niet de foto's uit de jaren zestig, toen oma Regine kwam inwonen, en de voormalige kinderkamer volstouwde met haar barokke collectie Oostenrijks-Hongaarse erfstukken.

Nog een detail: wie goed oplet, ziet in de studeerkamer, tussen vak- en reisliteratuur, een exemplaar van die andere Goldfinger, by Ian Fleming. Volgens de overlevering naar Ernö genoemd. Bij wijze van vriendendienst.

2 Willow Road, Hampstead, London NW31TH, tel. 0207-435 6166. Open : van 9/11tot 14/12 op za van 12 tot17u, van 2/03 tot 23/03 op do-vr-za van 12 tot17u, van 28/03-02/11op za van 12 tot 17u. Groepen van minstens 4 personen het hele jaar op afspraak. Inkom: (incl film en gids) 4 £ ; kinderen halve prijs. www.nationaltrust.org.uk

Brede ramen brachten het huiselijke leven nader tot de genoegens van de natuurbeleving. Dat dankzij het betonskelet, dat ook een variabele indeling van de binnenruimte mogelijk maakt

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234