Donderdag 22/04/2021

De gorilla met het gezicht van een heilige Patrick Allegaert

Charles Perry. 'Portret van een verloren jongeman'

De zwarte auteur Charles Perry (1924-1969) had in de jaren veertig en vijftig enig succes als toneelauteur en radiomaker. In 1962 publiceerde hij zijn enige roman, Portret van een verloren jongeman. Dit boek speelt zich af in het voornamelijk blanke misdaadmilieu. Dat was een ophefmakend gegeven. De uiterst meeslepende tekst is gebaseerd op Charles Perry's eigen onderzoek naar het leven van jonge delinquenten in Brooklyn, New York. De titel verwijst naar Een portret van de kunstenaar als jongeman van James Joyce. Beide werken hebben het over de bewustwording van een jongeman, over de bevrijding uit een knellend verleden. Harold Odum, het hoofdpersonage uit Perry's roman: "En nu weet ik waaruit voor mij de verschrikking van de werkelijkheid bestond." Het boek van Perry is nu pas vertaald en is verschenen als nummer twee in de veelbelovende Payback-serie. Met de focus op zwarte cultuur wil Payback klassiekers (Pimp van Iceberg Slim verscheen als nummer één), avant-gardistische meesterwerken en belangrijke ego-documenten met crossovers naar muziek en film (Fight the Power van Public Enemy Chuck D) onder de aandacht brengen.

De ouders van Harold Odum wonen in een piepkleine flat in Brooklyn. Pa heeft onregelmatig werk, drinkt en verlaat vaak voor langere perioden het gezin. Ma heeft een ziekelijke binding met haar enige kind. De zwangerschap was voor moeder de mooiste periode in haar leven: "Harold, is het jou wel eens opgevallen dat het bijna altijd regent als iemand die je na staat sterft? Ik heb het in mijn leven nooit anders meegemaakt. Nou, vlak nadat jij geboren was, heeft het dagen achter elkaar geregend! Toen had ik het gevoel dat de dood heel dichtbij was. Niet de dood van een geliefd persoon, maar de dood van... van een geliefde periode." Seks is walgelijk en, zo waarschuwt ma haar opgroeiende zoon, "een jongen die een beetje deugt, houdt zich daar verre van". Daarenboven hebben de meeste meisjes afschuwelijke ziekten tussen hun benen, zo weet moeder. "Etterende builen krijg je ervan, over je hele lichaam. En dan is er nog een andere ziekte, waar zo'n jongen gek van wordt, zodat hij voor de rest van zijn leven in een inrichting moet worden opgesloten." Maar, zo waarschuwt ze haar zoon, wellicht zal ook hij haar in de steek laten voor wat zo'n meisje tussen haar benen heeft. De jongeman voelt zich gekwetst en schuldig als een hond.

Harold wordt, na ongelukkige onderwijservaringen en een troosteloze baan, in de armen van het criminele milieu gedreven. Voor de jongeman is vaders wijsheid 'misdaad loont niet' onjuist. Ouders weten niet waarover ze het hebben: "Ik hou mijn mond maar eet mijn bord leeg," of nog beter: "Twintig ballen voor een klusje van vijf minuten. Bij de werkschaffing moest ik voor minder de hele week hard werken. Waarom vertellen ouders hun kinderen zulke godvergeten leugens?" Harold valt in het milieu trouwens positief op. Hij wordt "de gorilla met het gezicht van een heilige" genoemd en maakt snel carrière.

Iedereen wil goede maatjes met Harold blijven. Harold regeert zijn buurt bij de gratie van de angst, "effectiever dan een vuurwapen". Hij merkt plots wat de warmte van de zomer in zijn buurt betekent: "Tijdens de koude wintermaanden hebben ze zich schuilgehouden in de mierenhopen van hun etagewoningen zodat de straten praktisch verlaten waren, maar op de eerste de beste warme dag komen ze in drommen naar buiten en sta je verbaasd over het aantal mensen dat in de buurt woont. Ramen worden naar boven geschoven en hoofden naar buiten gestoken. Dat zijn de toeschouwers. Er bestaan mensen wier enige plezier in het leven het kijken naar andere mensen schijnt te zijn. En wij op onze beurt houden deze toeschouwers goed in de gaten."

Blitse kostuums, mooie wagens, avondjes opera, bezoek aan hoerenkasten: alles ligt binnen handbereik. Alleen, Harold is nooit in de stemming voor seks. Noch hoeren noch het meisje Iris brengen hem in de juiste gemoedstoestand. Seks is voor hem niet meer dan een soort stiekem pleziertje, liefde heeft daar niks mee te maken. Maar nog het meest vraagt Harold zich af wat het vreemde gevoel is dat hem bekruipt als hij iemand om zeep helpt. Net als een leeuw, die doodt omdat het in zijn natuur ligt, zo doodt Harold. Het is zijn recht om te doden: "Ik voel me net een robot. Soms verbaas ik me erover dat ik aan dit alles meedoe. Soms vraag ik me af of ik wel echt weet waar ik mee bezig ben en wie ik werkelijk ben. Er komt een verlammende droefheid over me. Ik voel hoe de dood zelf zijn hand in me steekt en mijn hartslag meet." In een ultieme confrontatie met een jeugdvriend voelt Harold macht. De vriend straalt precies datgene uit wat hij zichzelf heeft ontzegd: woede, haat, plezier, pijn en vervulling. Rustig, kalm, afgewogen en arrogant stapt hij op hem af, doodt hem: de moord lijkt een daad van seksuele bevrijding. Portret van een verloren jongeman is fascinerend actueel. De waanzin van Harold, zijn onvermogen tot relaties samen met een passie voor zijn moeder, leiden tot een tragisch einde. Ziekelijke psychologische bindingen tegen de achtergrond van zwaar beladen sociale contexten kennen we uit zoveel films, psychologische traktaten en praatprogramma's. Het uitzonderlijke talent van Charles Perry laat zich echter zien in de dwangmatige verhaallijn en de meeslepende stijl. Perry's roman geeft op een indrukwekkende manier gestalte aan een onafwendbaar noodlot.

Charles Perry (uit het Amerikaans Engels vertaald door Irving Pardoen), Portret van een verloren jongeman, Vassallucci, Amsterdam, 426 p., 600 frank.

(Foto Bruce Davidson/Magnum)

Een meeslepende tekst, gebaseerd op Perry's eigen onderzoek naar jonge delinquenten in Brooklyn

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234