Woensdag 27/10/2021

De Golden State glanst niet meer

Het lijkt wel een scenario voor een Hollywoodfilm: California, met 36,5 miljoen inwoners de grootste en rijkste staat van de Verenigde Staten, staat op de rand van de financiële afgrond. Indien gouverneur Arnold Schwarzenegger en het deelstaatcongres niet binnen de 50 dagen een begrotingsgat van 24,3 miljard dollar dichtfietsen, dan voorspelt state controller John Chiang, de verkozen controleur van de Californische rekeningen, een complete verlamming van het overheidsapparaat.“Als de regering en het Congres niet meteen met een oplossing voor de dag komen, dan zijn we minder dan 50 dagen verwijderd van de implosie van onze overheid”, zo luidde Chiang eind vorige week de noodklok in een communiqué. Volgens Chiang heeft de staat California in mei liefst 17,7 procent minder inkomsten opgestreken dan een jaar eerder, een krimp met 1,14 miljard dollar, 827 miljoen meer ook dan de daling die Schwarzenegger zelf voorgerekend had. En daar gaat het nog over het complete plaatje. Over de verschillende posten verdeeld vallen bijvoorbeeld de heffingen uit salarissen liefst 39,3 procent lager uit, die uit bedrijfsbelastingen 52,1 procent en die uit taksen op goederen 7,6 procent. Intussen piekt de werkloosheid in Californië op 11 procent, nagenoeg de hoogste in de hele VS, en verloren vorige maand nog eens 63.000 werknemers hun baan. “Zolang mensen geen vertrouwen hebben in hun persoonlijke financiële situatie, komen ze hun deur niet meer uit en spenderen ze niets”, zei Chiang. “Op die manier zijn onze inkomsten sneller gekrompen dan verwacht, en is het tekort er alleen maar groter op geworden.” Of nog: “Er heerst grote angst. Als zelfs prestigieuze advocatenbureaus hun juristen zonder blikken of blozen op straat zetten, dan weet je hoe erg het gesteld is”, aldus de controller in een kersvers gesprek met het persagentschap Reuters.Een mens hoeft geen kaas van boekhouden gegeten te hebben om de ernst van de situatie te kunnen inschatten. Het Californische overheidsdebacle is al jaren aan de gang, door de huidige recessie valt de vicieuze cirkel alleen maar moeilijker te doorbreken. Tot overmaat van ramp komt ook het nieuwe fiscale jaar, dat op 1 juli begint, schrikbarend dichtbij en is er, ondanks maandenlang gebakkelei, nog steeds geen begroting. De dik in de media uitgesmeerde discussie over hoe gematigde en minder gematigde Republikeinen, centristische en radicale Democraten er maar niet in slagen de broodnodige miljarden te vinden - opgepookt als ze worden door hun respectieve belangengroepen - versterkt het gevoel dat het hart van de Golden State rot is. “Wie wil hier nog investeren en banen scheppen? We verliezen ons competitieve voordeel door ons te laten gelden als de staat die haar problemen niet opgelost krijgt”, citeert de Los Angeles Times econoom Stephen Levy. “Iedereen heeft dan wel een mening over een uitweg, het feit blijft dat we hem niet vinden.” Zo komt het dat een begrotingstekort dat eerst op 15,4 miljard geschat werd, vervolgens naar 21,3 miljard opklom en intussen al boven de 24 milljard uitpriemt. Toegegeven, eerder dit jaar, voor een noodgreep in februari, was nog sprake van een gat van liefst 40 miljard.

Kans laten liggen

Zo onstuitbaar had de neerwaartse spiraal nochtans niet hoeven te zijn. Op 19 mei nog kon de Californische kiezer zijn zeg doen over een pakket van zes voorstellen. Daarmee had het gat volgens de indieners ervan - de machtige onderwijsvakbond California Teachers Association had een flinke vinger in de pap - minstens gedeeltelijk kunnen worden gedicht. Dankzij een gecombineerde strategie van fiscale aanpassingen, nieuwe leningen, boekhoudkundige ingrepen en hervormingen had de negatieve trend zonder al te drastische besparingen kunnen worden omgebogen. Maar het visje wou niet bijten: niet alleen nam maar dertig procent van het electoraat de moeite zich naar de stembus te verplaatsen, een meerderheid verwierp bovendien de (log geformuleerde en dus moeilijk te doorgronden) voorstellen 1A through 1E. Het enige proefballonnetje in de reeks dat op genade kon rekenen, ging over het loon van parlementsleden, en dat dat niet verhoogd mag worden zolang de staat Californië de begrotingstekorten opstapelt. Gevolg: op het Capitool in Sacramento moeten alternatieve oplossingen worden bedacht. De jongste weken gooide Schwarzenegger voorstel na voorstel in de groep. Zo wil hij 38.000 tot 55.000 gevangenen uit de 33, hoe dan ook overbevolkte deelstaatgevangenissen vrijlaten. De helft van de mogelijke betrokkenen zijn migranten zonder papieren, de rest betreft veroordeelde criminelen die voor probatie in aanmerking komen maar wiens vrijlating op proef niet langer door de overheid gecontroleerd zou worden.

Minder geld voor gezondheidszorg

Stukken pijnlijker zijn de aangekondigde ingrepen in de sociale zekerheid. Uitgerekend op het moment dat Barack Obama arme burgers meer toegang wil geven tot medische zorgverstrekking, zou Californië het omgekeerde willen doen door de financiering van Medi-Cal te verminderen, een overheidsprogramma voor minderbegoeden. Ook zouden de regels om voor steun in aanmerking te komen flink verstrakt worden. Zo zouden minstens 225.000 kinderen die vandaag door Medi-Cal gedekt zijn die bescherming verliezen, op een moment nog wel dat in veel gevallen de ouders hun baan kwijt zijn en dus ook de verzekering die hun werkgever betaalde.Daar zou het in Schwarzeneggers voorstellen overigens niet bij blijven. Als het van de Oostenrijkse oud-acteur afhing, zouden ook de subsidies voor gezinsplanning en aidspreventie en -hulp worden geschrapt, evenals het geld dat de overheid voor drugsbestrijding en de strijd tegen huiselijk geweld veil heeft. Er komt ook minder controle op kinderopvang, en de opsporing van seksueel misbruik van kinderen dreigt niet langer met overheidsgeld gefinancierd te worden. Als roependen in de woestijn waarschuwen net nu zowel sociologen als artsen voor een drastische toename als gevolg van de economische crisis.

Korter schooljaar, grotere klassen

En dan is er het onderwijs. De vooropgestelde besnoeiingen zouden het schooljaar een week korter maken en leerlingen in grotere klassen onderbrengen. Ook zouden de tien campussen die onder de University of California ressorteren vijfduizend professoren en researchers moeten inleveren, waardoor de diverse instellingen in totaal 50.000 studenten minder zouden kunnen inschrijven. Alles samen hoopt de regering in Sacramento drie miljard dollar te kunnen besparen op onderwijs. Het menselijk kapitaal waar Californië economisch van afhankelijk is en waar destijds pakweg het succes van Silicon Valley op gestoeld was, dreigt weg te trekken, aldus de over talrijke denktanken en burgernetwerken verspreide critici. “Je slacht de kip met de gouden eieren toch niet?” vraagt John Sedgwick van Solaicx, een topbedrijf op het vlak van zonne-energie, zich af in The Sacramento Bee. Ook Sedgwick aanziet met lede ogen hoe massa’s zeer getalenteerde universitairen de staat verlaten, onaantrekkelijk als ze in hun ogen geworden is. Daar houdt het slechte nieuws niet op. Het zo ‘milieugevoelige’ Californië zou weleens nieuwe olieboringen kunnen voorstaan in de Stille Oceaan, ter hoogte van Santa Barbara. Of er is de aangekondigde uitverkoop van het aan de deelstaat toebehorende vastgoed: stadions, concertzalen, expoterreinen en zowaar een instelling als de historische gevangenis van San Quentin, die tijdens de gold rush werd gebouwd. Voorts zou Schwarzenegger ook willen snoeien in het dichte bos van besturen, commissies en departementen die het naar Amerikaanse normen erg volumineuze Californische overheidslandschap tekenen. Of het nu het Bureau voor Naturopatische Geneeskunde betreft of dat voor Woningaankleding en Warmte-isolatie, de in 2003 gekozen en drie jaar geleden herkozen gouverneur wil “sommige overheidsagentschappen consolideren en andere elimineren”.Een van de fusies en synergieën die Schwarzie zo gerealiseerd wil zien, gaat over de belastingen en de ‘gewild’ inefficiënte heffing ervan. Met de Board of Equalization (BOE), de Franchise Tax Board (FTB) en het Department of Revenue (DOR) telt de Californische overheid drie fiscale instanties, Schwarzenegger zou ze tot ééntje willen reduceren - en de leiding ervan niet langer aan verkozenen des volks willen toevertrouwen maar aan een door hemzelf benoemde directeur. Extra besparingsmaatregelen omhelzen ten slotte het ontslag van duizenden politieagenten en brandweerlui, looninleveringen van tien procent onder het overheidspersoneel, de sluiting van door de staat gerunde nationale parken, of nog, de euthanasering van honden en katten die naar een overheidsasiel gebracht worden en daar na drie dagen niet zijn opgehaald door een oude of nieuwe eigenaar.

Probleem is structureel

Controversieel of niet, de hamvraag blijft hoe er 24,3 miljard dollar kan worden afgepeuterd van een begroting van 95,5 miljard, die zo al als minimaal geldt. Het alarm van de jongste dagen is een zoveelste kookpunt in de al jaren aanslepende fiscale en financiële tragedie in Californië.Het probleem is structureel en heeft alles te maken met de manier waarop het Californische wetgevende systeem werkt. Terwijl in de meeste VS-staten de regel geldt dat de begroting na het nodige getouwtrek met eenvoudige meerderheid wordt goedgekeurd, voorziet de Californische grondwet een tweederdemeerderheid. Dat maakt dat naast de spanningen tussen Republikeinen en Democraten ook de diverse tendensen binnen de partijen zich op scherpe, vaak emotionele manier laten gelden. Ook de omvorming of aanpassing van het belastingstelsel is aan deze praxis gebonden. Voeg er de uit de vroege twintigste eeuw daterende, zeer talrijke stembusgangen aan toe en het resultaat is, zoals Time Magazine onlangs becommentarieerde, “een Gordiaanse knoop”.Geheel volgens de traditie was ook op 19 mei de inzet van de stemming zo onbegrijpelijk geformuleerd - een gevolg van partijpolitieke kommaneukerij - dat de kiezers vermoedelijk de complexe bewoordingen naar de verdoemenis verwezen hebben, veeleer dan de concrete inhoud die ze toch maar half begrepen. Voeg daar enerzijds de naar hysterie neigende, erg ideologische belastingafkeer van een deel van het electoraat aan toe, en anderzijds de zich op oude rechten en privileges beroepende overheidsambtenaren, en de cocktail wordt explosief. Het resultaat, zeggen analysten, is de aangekondigde meltdown van het Californische staatsapparaat. Besparen. Besparen. Besparen. Arnold Schwarzenegger wil er met de grove schaar doorheen, voor zijn deelstaat failliet gaat en onder federale curatele moet worden geplaatst. Maar de besparingen zullen onvermijdelijk een zware tol eisen. Niet alleen sociaal, zoals hierboven al gemeld, maar ook economisch: autohandelaren zullen failliet gaan doordat de staat geen auto’s meer koopt, drukkerijen zullen de deuren sluiten omdat de staat geen drukwerk meer bestelt en reisagentschappen zullen de overheid geen tickets meer kunnen slijten.Als de staat afslankt, dan krimpt de hele economie, zo wordt gevreesd. Voorwaar geen prettig vooruitzicht voor de man of vrouw die volgend jaar Schwarzenegger moet opvolgen, wiens dubbele legislatuur en bochtenwerk tussen politieke polen en centrum door steeds meer burgers als grondig mislukt beschouwd worden.

Lichtpuntje

Somberheid troef dus, daar in de Golden State. Al blijft er ook een lichtpunt. Ter illustratie van de sociaal-economische veerkracht die de Californiërs altijd al aan de dag gelegd hebben, pakte het Anderson Center for Economic Research van Chapman University zopas met het nieuws uit dat winkelcentra en restaurants alweer uit het dal klimmen.Volgens zijn jongste California Composite Index of Consumer Confidence, een gezaghebbende graadmeter voor het economische vertrouwen van de gezinnen, is dat laatste al sinds het vierde kwartaal van 2007 zo gunstig niet meer geweest. Hanteren de onderzoekers het cijfer 100 als ondergrens voor een consumptiestimulerend “positief gevoel”, dan zit California op dit moment op 70,7, toch een stijging met meer dan twaalf punten tegenover het eerste kwartaal. “De consument voelt dat het moeilijkste moment van de recessie achter de rug ligt en anticipeert op een verbetering van het economische klimaat in de volgende twaalf maanden”, aldus Anderson Center. In het Sacramento van Arnold Schwarzenegger weten ze ook wel dat één zwaluw de lente niet brengt, maar er moet nu eenmaal ergens begonnen worden. “Laat ons deze crisis als een kans beschouwen”, zei de gouverneur op 2 juni in het congres. “Laat ons hier de mogelijkheid in vinden om doortastende, duurzame veranderingen in te bouwen. Laat ons op lange termijn denken en vandaag de fundamenten leggen voor het Californië van de toekomst.” Dat hij die toekomst als gouverneur zelf nog meemaakt, is echter niet waarschijnlijk. “Daarvoor”, heette het in een lezersbrief in de Los Angeles Times, “is onze schuldenberg best wel enkele generaties te hoog. Het zal hopelijk voor onze kleinkinderen zijn.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234